İcra Hukukunda Süreler ve Yasal Başvuru Yolları

İcra takip hukukunda öngörülen kanuni süreler, takibin sürüncemede kalmasını önleyen ve tarafların hak arama özgürlüğünü belirli usul kurallarına bağlayan hak düşürücü niteliktedir. Genel haciz yoluyla yürütülen ilamsız icra takiplerinde borçluya ödeme emrinin tebliğinden itibaren hem borca itiraz etmek hem de borcu ödemek için 7 günlük süre tanınır; borçlu süresi içinde itiraz etmezse takip kesinleşir. İcra emrinin borçluya tebliğiyle başlayan ilamlı icra takiplerinde ise borcun zamanaşımına uğradığı, imhal veya itfa edildiği yönündeki itirazların tebliğden itibaren 7 gün içinde bir dilekçeyle icra mahkemesine iletilmesi zorunludur. Ancak icra emrinin tebliğinden sonraki devrede gerçekleşen zamanaşımı, itfa veya imhale dayanan icranın geri bırakılması talepleri takibin her aşamasında ileri sürülebilir. Mahkeme ilamlarının icraya konulmasında ise kural olarak ilamın kesinleşmesinden itibaren başlayan 10 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. Takibin kesinleşmesinden sonraki evrede borcun zamanaşımına uğraması halinde borçlu, ilamlı takiplerde 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 33, ilamsız takiplerde ise m. 71 uyarınca icra mahkemesinden takibin devamını engelleyen icranın geri bırakılması kararını isteyebilir.

Ödeme Emrine İtiraz, Gecikmiş İtiraz ve Şikâyet Usulü

Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolunda borçlunun borca veya imzaya karşı itirazlarını ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine bir dilekçeyle bildirmesi gerekir; bu takip türünde borcu ödeme süresi ise 10 gündür. Kira bedelinin ödenmemesi sebebiyle başlatılan tahliye talepli takiplerde borçluya ödeme emrinin tebliğinden itibaren itiraz için 7 gün, ödeme için ise konut kiralarında 30 gün mühlet tanınır.

Borçlunun kendi kusuru bulunmaksızın ortaya çıkan bir engel sebebiyle süresi içinde itiraz edemediği durumlarda, İcra ve İflas Kanunu m. 65 kapsamında paraya çevirme işlemi bitinceye kadar itiraz edilebilir. Gecikmiş itirazda borçlunun, engelin kalktığı günden itibaren 3 gün içinde mazeretini gösterir delillerle birlikte itiraz ve sebeplerini bildirmesi gerekir. Mazeretin icra mahkemesince kabulü halinde icra takibi durur. Borçlunun mallarına daha önce haciz konulmuşsa, mazeretin kabulü kararının tefhim veya tebliğinden itibaren alacaklı 7 gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemez veya 67 nci maddeye göre mahkemeye başvurmazsa haciz kalkar.

İcra ve iflas dairelerinin yaptığı işlemlerin kanuna muhalif olması veya hadiseye uygun bulunmaması hallerinde ilgililer, kanunun çözümünü mahkemeye bıraktığı hususlar saklı kalmak kaydıyla, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluna gidebilirler. Buna karşılık, bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz yere sürüncemede bırakılması ile kamu düzenine aykırılık teşkil eden işlemlere karşı İcra ve İflas Kanunu m. 16/2 uyarınca herhangi bir süre sınırlamasına tabi olmaksızın her zaman icra mahkemesine şikâyet başvurusunda bulunulması mümkündür.

İtirazın Hükümden Düşürülmesi ve İstihkak İddiası

Borçlunun itirazıyla duran takibi sürdürmek isteyen ve takibi imzası ikrar veya noterlikçe tasdik edilen borç ikrarını içeren bir senede yahut resmî daire veya yetkili makam belgesine dayanan alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren 6 ay içinde İcra ve İflas Kanunu m. 68 gereğince icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını talep edebilir. Bu sürede itirazın kaldırılması istenilmediği takdirde yeniden ilamsız takip yapılamaz. İtirazın kaldırılması yargılamasında ileri sürülen iddia ve savunmalar bekletici mesele yapılamaz; murisinin borcu sebebiyle takip edilen borçlu terekenin borca batık olduğunu ileri sürerse ilam getirmesi için kendisine uygun bir mühlet verilir. Talebin esasa ilişkin nedenlerle kabulü halinde borçlu, reddi halinde ise alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Alacaklının genel hükümler dairesinde İcra ve İflas Kanunu m. 67 çerçevesinde mahkemeye başvurarak itirazın iptali davası açma süresi ise itirazın tebliğinden itibaren 1 yıldır; bu süreyi geçiren alacaklının umumi hükümler dairesinde alacağını dava etme hakkı saklıdır.

Haczedilen malın kendisine ait olduğunu iddia eden üçüncü kişi veya borçlu, bu iddiasını haczin öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde ileri sürmelidir. İcra ve İflas Kanunu m. 97 uyarınca istihkak iddiasına karşı itiraz edilirse dosya icra mahkemesine verilir; takibin devamı veya taliki hakkındaki icra mahkemesi kararının tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gün içinde üçüncü şahıs icra mahkemesinde istihkak davası açmak zorundadır, aksi halde alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır. Kendisine istihkak talebinde bulunma imkanı verilmemiş olan üçüncü şahıs da hacze ıttıla tarihinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesinde dava açabilir; aksi takdirde aynı takipte bu iddiayı ileri süremez.

Haciz İsteme ve Satış Talep Süreleri

Alacaklının takip konusu borç için haciz talep etme yetkisi, ödeme emrinin borçluya tebliğinden itibaren 1 yılın dolmasıyla düşer. Borçlunun takibe itiraz etmesi veya aleyhine dava açılması halinde, bu işlemlerin vuku bulduğu andan kesin hüküm tesis edilmesine kadar veya tarafların icra dairesinde taksitle ödeme sözleşmesi akdetmeleri durumunda sözleşmenin ihlaline kadar geçen süre 1 yıllık haciz isteme müddetinin hesabına katılmaz. Kanuni süresinde haciz talebinde bulunulmaması veya yapılan talebin geri alınmasından sonra süresi içinde yenilenmemesi halinde dosya işlemden kaldırılır. İşlemden kaldırılan dosyada alacaklının yeniden haciz isteyebilmesi, harcını yatırarak yapacağı yenileme talebinin borçluya usulünce tebliğ edilmesine bağlıdır.

İcra ve İflas Kanunu m. 106 uyarınca borçlunun üçüncü şahıslardaki alacakları da dahil olmak üzere, haczedilen taşınır ve taşınmaz malların satışı haciz tarihinden itibaren 1 yıl içinde alacaklı veya borçlu tarafından istenebilir. Bir yıllık kanuni müddet içinde satış talep edilmesine rağmen elektronik artırma sonucunda satışı gerçekleştirilemeyen mahcuz mallarda satış isteme süresi, satışı isteyen alacaklı yönünden ilk sürenin bittiği tarihten itibaren bir yıl daha uzar.

Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamının icra veznesine peşin yatırılması zorunlu kılınmıştır; bu giderler Adalet Bakanlığınca her yıl yayımlanan tarifeyle belirlenir. Sicile kayıtlı motorlu kara araçlarında muhafaza, kıymet takdiri ve satış taleplerinin birlikte yapılması ve muhafaza avansı da dahil tüm masrafların peşin yatırılması emredilmiştir. Satış giderlerinin eksiksiz yatırılmaması durumunda talep gerçekleşmemiş sayılır. Peşin yatırılan avansın işlemler sırasında yetersiz kalması halinde icra müdürü eksikliğin tamamlanması için talep edene 15 günlük kesin süre verir; süresinde tamamlanmayan satış talepleri de kanun gereği vaki olmamış kabul edilir.

Haczedilen bir malın satılması kanuni müddet içinde istenmez veya talep geri alınıp da kanuni müddet içinde yenilenmezse İcra ve İflas Kanunu m. 110/1 uyarınca o mal üzerindeki haciz kalkar; hacizli malın satılması yönündeki talep bir defa geri alınabilir. Yasal sürede satış istemeyerek haczin kalkmasına sebebiyet veren alacaklı, o mala yönelik haciz ve muhafaza masraflarından sorumlu olur. Haczedilen resmi sicile kayıtlı malların icra dairesiyle yapılacak yazışmalar sonucunda haczinin kalktığının tespit edilmesi hâlinde, sicili tutan idare tarafından haciz şerhi terkin edilir ve işlem ilgili icra dairesine bildirilir.

Paraya Çevirme ve Kıymet Takdirine İtiraz

Usulüne uygun ve geçerli bir satış talebinin varlığı halinde icra dairesi, taşınır malların satışını talepten itibaren en geç 2 ay içinde tamamlamakla yükümlüdür; yetişmemiş tarım mahsulleri borçlunun açık rızası bulunmadıkça satışa çıkarılamaz. Bununla birlikte borçlunun talebi üzerine alacaklı istemeden de satış yapılabileceği gibi, değeri süratle düşen veya muhafazası fahiş masrafa yol açan malların satılmasına İcra ve İflas Kanunu m. 113 gereğince icra memuru tarafından her zaman re'sen karar verilebilir. Ticari veya ekonomik bütünlük gösteren yahut topluca satıldığında daha yüksek gelir temin edeceği anlaşılan mal ve hakların satışı ise bir bütün halinde gerçekleştirilir.

Taşınmaz satışına geçilmeden evvel icra memuru tapu sicilindeki şerh ve tesciller ile resmi senetleri inceleyerek bir mükellefiyetler listesi hazırlar; bu listeyi borçluya ve haciz koyduran alacaklılara tebliğ ederek itirazlarını bildirmeleri için 3 günlük mühlet verir. İcra dairesince düzenlenen taşınmaz kıymet takdiri raporu borçluya, haciz koyduran alacaklılara ve ipotek sahiplerine tebliğ edilir. Taraflar, raporun tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurarak raporun feshini veya yeniden kıymet takdirini isteyebilirler. Kıymet takdirinin kesinleşmesinden itibaren 2 yıl geçmedikçe kural olarak aynı taşınmaz için yeniden kıymet takdiri istenemez.

İhale Süreci, Bedelin Ödenmesi ve İhalenin Feshi

Artırmada malı satın alan ihale alıcısı, aleyhe ihalenin feshi talebinde bulunulmuş olsa dahi, İcra ve İflas Kanunu m. 130 uyarınca artırma sonuç tutanağının ilanından itibaren 7 gün içinde satış bedelini icra veznesine nakden ödemek zorundadır. Taşınmaz ihalelerinde mülkiyet ihale anında alıcıya intikal eder; ihalenin kesinleşmesine kadar taşınmazın ne şekilde muhafaza ve idare edileceği icra dairesince tayin edilir. Ancak ihale kesinleşmedikçe ve satılan mal alıcıya fiilen teslim edilmedikçe veya teslime hazır hale getirilmedikçe ihale bedeli dosyada haciz koyduran alacaklılara paylaştırılamaz; malın teslim edilememesi durumunda icra müdürü ihaleyi iptal ederek bedeli alıcıya iade eder. Tapu idaresine tescil yazısı ise fesih şikâyeti süresinin geçmesi veya açılan davanın kesin biçimde neticelenmesi üzerine gönderilir. Fesih şikâyeti sürecinde veznede bulunan ihale bedeli bankalarda nemalandırılır ve hükmün kesinleşmesiyle hak sahiplerine nemasıyla birlikte tevzi edilir.

İhalenin feshini yalnız satış talep eden alacaklı, borçlu, mahcuzun resmi sicilinde kayıtlı ilgililer, sınırlı ayni hak sahipleri ve pey sürmek suretiyle ihaleye iştirak edenler isteyebilir. Bu ilgililer yurt içinde bir adres bildirmek koşuluyla ihale tarihinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesinden şikâyet yolu ile ihalenin feshini isteyebilirler. Kanunda belirtilen kişiler dışındakilerin talepleri mahkemece dosya üzerinden ve kesin olarak reddedilir; ilgililerin ihale anına kadarki muamelelerdeki yolsuzluklara en geç ihale günü ıttıla peyda ettiği kabul edilir. Satış ilanı tebliğ edilmemiş veya satılan malın esaslı vasıflarındaki hataya yahut ihalede fesada sonradan vakıf olunmuşsa şikâyet müddeti ıttıla tarihinden başlar; ancak bu müddet ihalenin yapıldığına ilişkin kararın elektronik satış portalında ilan edildiği tarihten itibaren bir seneyi geçemez. İhalenin feshini şikâyet yolu ile talep eden ilgili, vuku bulan yolsuzluk neticesinde kendi menfaatlerinin muhtel olduğunu ispat etmekle mükelleftir.

Satış isteyen alacaklı, borçlu, resmi sicilde kayıtlı ilgililer ve sınırlı ayni hak sahipleri haricinde kalan kişilerin ihalenin feshini talep etmesi halinde, doğabilecek zararlara karşılık olmak üzere ihale bedelinin yüzde beşi oranında teminat yatırılması zorunludur. Teminatın veya harcın hiç yatırılmaması veya eksik yatırılması durumunda mahkeme tebliğ edeceği muhtırayla iki haftalık kesin süre tanır; bu sürede eksiklik giderilmezse başvuru derhal reddedilir. Talebin reddi kararının kesinleşmesinden itibaren bir ay içinde ilgililerce genel hükümlere göre tazminat davası açılmazsa, mahkemece hükmedilen para cezası tahsil dairesine bildirilir. İcra mahkemesi fesih başvurusu üzerine talep tarihinden itibaren 20 gün içinde duruşma açar; ancak usulden ret gerektiren durumlarda duruşma yapılmaksızın evrak üzerinden de karar verilebilir. Fesih başvurusunun görevsiz veya yetkisiz mahkemeye yapılması halinde evrak üzerinde yapılacak incelemeyle en geç 10 gün içinde kesin görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilerek dosya resen görevli ve yetkili icra mahkemesine gönderilir.

İcranın Geri Bırakılması ve Kanun Yolu Başvuruları

İcra mahkemesinin esasa veya usule dair nihai kararlarına karşı istinaf ve temyiz kanun yoluna başvuru süresi, kararın ilgilisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır. Kanun yoluna başvurulmuş olması kural olarak satıştan başka hiçbir icra takip işlemini kendiliğinden durdurmaz. Kıymet takdirine ilişkin şikâyetler, satışın durdurulması, satış ilanının iptali, yediemin ücreti, muhafaza şekli ve İcra ve İflas Kanunu m. 36 uyarınca verilen icranın geri bırakılması kararları aleyhine istinaf kanun yoluna başvurulamaz.

İlâma karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçlu hükmolunan para veya eşyayı karşılayacak muteber bir teminat yatırdığı veya yeterli malı haczedilmiş bulunduğu takdirde takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden icranın geri bırakılması kararı getirebilmek için icra müdüründen uygun bir mehil alabilir. Borçlunun Devlet olması veya adli yardımdan yararlanması hallerinde teminat gösterme şartı aranmaz. Nafaka alacaklarına ilişkin ilamlarda borçluya icranın geri bırakılması için hiçbir surette mehil verilemez. Bölge adliye mahkemesinin istinaf başvurusunu esastan reddetmesi kararına karşı temyiz yolunun açık bulunduğu hallerde, temyiz kanun yoluna başvuru süresinin dolmasına kadar icranın geri bırakılması kararının koruyucu etkisi kesintisiz devam eder.

Sürelerin Hesaplanması, Mukavele Yasağı ve Adli Tatil

İcra hukukunda gün olarak tayin edilmiş sürelerde tebliğin veya takip işleminin yapıldığı gün hesaba katılmaz; yasal süre bu günü izleyen ertesi gün işlemeye başlar. Hafta olarak öngörülen kanuni süreler ise başladığı güne son hafta içinde karşılık gelen günde sona erer. Sürenin son gününün resmî tatile denk gelmesi halinde kanuni mühlet kendiliğinden tatili izleyen ilk iş gününün mesai saati bitimine kadar uzar. Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi bünyesindeki Avukat Portalı veya Vatandaş Portalı üzerinden gerçekleştirilen elektronik itiraz, şikâyet ve başvuru işlemlerinde ise süre son günün saat 23:59'una kadar devam eder.

Kanunun açıkça belirlediği icra ve iflas sürelerini değiştirmeye veya bertaraf etmeye yönelik taraflar arasında akdedilen tüm sözleşmeler hükümsüzdür. Bununla birlikte, bir sürenin dolmasından yararlanma hakkı doğmuş olan borçlu, üçüncü kişilerin haklarını haleldar etmemek kaydıyla bu yasal kazanımdan feragat edebilir. İcra ve iflas daireleri ile icra mahkemeleri nezdinde adli tatil hükümleri uygulanmaz; 20 Temmuz ile 31 Ağustos arasına denk gelen dönemde haciz, muhafaza, takdir ve satış işlemleri kesintisiz yürütülür; itiraz, şikâyet, istinaf ve temyiz süreleri işlemeye devam eder.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy