Gerekçeli karar, mahkeme kararının dayandığı hukuki ve fiili sebeplerin, sonuca ulaşmadaki mantıksal akış ve analizle birlikte yazıya geçirilmesidir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 141. maddesi, bütün mahkemelerin her türlü kararının gerekçeli olarak yazılmasını öngörür. Hukuk yargılamasında 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 294. maddesi, davayı sona erdiren nihai kararı, hükmü, hükmün tefhimini ve yalnız hüküm sonucunun açıklandığı belirli hali düzenler.
2709 sayılı TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI m. 141Kaynağı aç
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 294Kaynağı aç
Hüküm ile usule ilişkin nihai karar
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 294. maddesinin birinci fıkrasına göre mahkeme, davayı usule veya esasa ilişkin bir nihai kararla sona erdirir. Yargılama sonunda uyuşmazlığın esası hakkında verilen nihai karar hükümdür. Buna göre her nihai karar hükmün kendisi değildir; hüküm, uyuşmazlığın esasını çözen nihai karardır.
Aynı maddenin altıncı fıkrası, hükme ilişkin hususların niteliğine aykırı düşmedikçe usule ilişkin nihai kararlar hakkında da uygulanacağını belirtir. Bu bağlantı şarta bağlıdır. Bir usule ilişkin nihai kararın niteliği, hükme özgü bir hususun uygulanmasına elverişli değilse o husus kendiliğinden bu karara taşınmaz.
Hükmün duruşmada verilmesi ve tefhimi
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 294. maddesinin ikinci fıkrasına göre hüküm, yargılamanın sona erdiği duruşmada verilir ve tefhim olunur.
Tefhim, her halde hüküm sonucunun duruşma tutanağına geçirilerek okunmasıyla yapılır. Hükmün tefhimi sırasında duruşmada bulunanlar ayakta dinler.
Gerekçeli kararın yazılması ve bir aylık süre
Anayasa’nın 141. maddesindeki gerekçeli yazma yükümlülüğü, bütün mahkemelerin her türlü kararı için öngörülmüştür. Bu hüküm, gerekçenin kararın türüne göre ortadan kaldırılabileceği yönünde bir ayrım yapmaz.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 294. maddesinin dördüncü fıkrası, bir aylık yazım süresini zorunlu nedenlerle yalnız hüküm sonucunun tefhim edildiği hale bağlar. Bu halde gerekçeli karar, tefhim tarihinden başlayarak bir ay içinde yazılır.
“Gerekçeli karar yazıldı” ifadesi, mahkemenin verdiği kararın gerekçesinin tamamlandığı anlamına gelir.
Gerekçede bulunması beklenen açıklamalar
Karar gerekçesi, kararın dayandığı hukuki ve fiili sebepleri ortaya koyar. Ayrıca kararın alınmasındaki mantıksal akışı ve analizi gösterir. Bu yönüyle gerekçe, yalnızca sonucun tekrar edilmesi değil, sonuca hangi sebeplerle ulaşıldığının açıklanmasıdır.
İyi hazırlanmış bir gerekçede, kararda hangi yasal düzenlemelere, ilkelere veya içtihatlara dayanıldığı açıkça belirtilir. Maddi vakıaların değerlendirilmesi ve sonuca ulaşma mantığı da gerekçede yer alır. Bunlar gerekçenin anlaşılırlığını sağlayan açıklama ölçütleridir.
Gerekçeli kararın elektronik ortamda görülmesi
Gerekçeli karar UYAP sisteminde görünür. Gerekçeli karar bilgisayara indirilerek incelenebilir.
Sık sorulan sorular
Gerekçeli karar nedir?
Gerekçeli karar, mahkeme kararının dayandığı hukuki ve fiili sebepler ile sonuca ulaşmadaki mantıksal akış ve analizin yazılmasıdır. Anayasa’nın 141. maddesi de bütün mahkemelerin her türlü kararının gerekçeli yazılmasını öngörür.
Hüküm hangi karardır?
Hüküm, yargılama sonunda uyuşmazlığın esası hakkında verilen nihai karardır. Mahkeme davayı bunun dışında usule ilişkin bir nihai kararla da sona erdirebilir.
Hüküm nasıl tefhim edilir?
Hükmün tefhimi, her halde hüküm sonucunun duruşma tutanağına geçirilerek okunmasıyla yapılır. Hüküm, yargılamanın sona erdiği duruşmada verilir ve tefhim olunur.
Gerekçeli karar her zaman bir ay içinde mi yazılır?
Bir aylık süre, zorunlu nedenlerle yalnız hüküm sonucunun tefhim edildiği hale bağlıdır ve tefhim tarihinden başlar.
Usule ilişkin nihai kararda hükme ait kurallar uygulanır mı?
Hükme ilişkin hususlar, niteliğine aykırı düşmedikçe usule ilişkin nihai kararlara da uygulanır. Uygulama, ilgili hususun o kararın niteliğiyle bağdaşmasına bağlıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy