Hukuk Davalarında İstinaf Kanun Yolu ve Başvuru Usulü

İstinaf Nedir ve Hangi Kararlara Karşı Başvurulabilir

İstinaf, ilk derece mahkemelerinin kararlarını denetleyen olağan kanun yoludur; inceleme bölge adliye mahkemelerince yerine getirilir. HMK m. 341/1 uyarınca istinaf yoluna başvurulabilecek kararlar; ilk derece mahkemelerinin nihai kararları ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararları, karşı tarafın yüzüne karşı verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları ve karşı tarafın yokluğunda verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine verilen kararlardır. Ayrıca diğer kanunlarda temyiz edilebileceği veya haklarında Yargıtaya başvurulabileceği belirtilmiş olup da bölge adliye mahkemelerinin görev alanına giren dava ve işlere ilişkin nihai kararlara karşı da bölge adliye mahkemelerine başvurulabilir (HMK m. 341/5).

Kesinlik Sınırı: Hangi Kararlar İstinafa Taşınamaz

HMK m. 341/2 uyarınca, miktar veya değeri üç bin Türk Lirasını geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir. Bu kararlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz. Buna karşılık, manevi tazminat davalarında verilen kararlara karşı miktar veya değere bakılmaksızın istinaf yoluna başvurulması mümkündür.

Alacağın bir kısmının dava edilmiş olması durumunda kesinlik sınırı alacağın tamamına göre belirlenir (HMK m. 341/3). Alacağın tamamının dava edilmiş olması hâlinde ise kararda asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü üç bin Türk Lirasını geçmeyen taraf istinaf yoluna başvuramaz (HMK m. 341/4).

İstinaf Başvuru Süresi ve Adli Tatil

İstinaf yoluna başvuru süresi kural olarak iki haftadır ve bu süre ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar; bu konuda özel kanunlardaki hükümler saklıdır (HMK m. 345/1). Adli tatile tabi olan dava ve işlerde kanunun tayin ettiği sürelerin bitmesi tatil zamanına rastlarsa, söz konusu süreler ayrıca bir karara gerek olmaksızın adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır (HMK m. 104).

Başvuru Usulü: Dilekçe ve Şekil Şartları

İstinaf yoluna başvurma dilekçeyle yapılır ve dilekçeye karşı tarafın sayısı kadar örnek eklenir (HMK m. 342/1). HMK m. 342/2 uyarınca istinaf dilekçesinde; başvuran ile karşı tarafın davadaki sıfatları, adı, soyadı, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası ve adresleri, varsa kanuni temsilci ve vekillerinin adı, soyadı ve adresleri, kararın hangi mahkemeden verilmiş olduğu ile tarihi ve sayısı, kararın başvurana tebliğ edildiği tarih, kararın özeti, başvuru sebepleri ve gerekçesi, talep sonucu ile başvuranın veya varsa kanuni temsilci yahut vekilinin imzası yer alır.

İstinaf dilekçesi, başvuranın kimliği ve imzasıyla başvurulan kararı yeteri kadar belli edecek kayıtları taşıması durumunda diğer hususlar bulunmasa bile reddolunmaz; bu durumda HMK m. 355 çerçevesinde gerekli inceleme yapılır (HMK m. 342/3).

İstinaf Başvurusunun İcraya Etkisi

HMK m. 350/1 uyarınca istinaf yoluna başvurma kural olarak kararın icrasını durdurmaz; İcra ve İflas Kanunu'nun icranın geri bırakılmasıyla ilgili 36 ncı maddesi hükmü saklıdır. Nafaka kararlarında ise icranın geri bırakılmasına karar verilemez.

HMK m. 350/2 hükmü gereğince, kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez; dolayısıyla bu tür ilamlar istinaf aşamasında icraya konu edilemez.

İstinaf İncelemesinin Kapsamı ve Usul Yasakları

Bölge adliye mahkemesince inceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır; ancak bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bunu resen gözetir (HMK m. 355/1). Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinde karşı dava açılamaz, davaya müdahale talebinde bulunulamaz, davanın ıslahı istenemez ve kanunun 166 ncı maddesinin birinci fıkrası hükmü saklı kalmak üzere davaların birleştirilmesi talep edilemez (HMK m. 357/1).

İlk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunmalar, bölge adliye mahkemesince resen göz önünde tutulacaklar dışında dinlenemez ve istinaf aşamasında yeni delillere dayanılamaz (HMK m. 357/1). Bu yasağın istisnası olarak, ilk derece mahkemesinde usulüne uygun olarak gösterildiği hâlde incelenmeden reddedilen veya mücbir bir sebeple gösterilmesine olanak bulunmayan deliller bölge adliye mahkemesince incelenebilir (HMK m. 357/3). Ayrıca bölge adliye mahkemeleri için yetki sözleşmesi yapılamaz (HMK m. 357/2).

Dilekçenin Reddi ve Ön İnceleme Kararları

İstinaf dilekçesi kanuni süre geçtikten sonra verilir veya kesin olan bir karara ilişkin olursa, kararı veren mahkeme istinaf dilekçesinin reddine karar verir ve yatırılan giderden karşılayarak ret kararını kendiliğinden ilgiliye tebliğ eder (HMK m. 346/1). Bu ret kararına karşı tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir; gerekli giderler yatırıldığında dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir ve ilgili daire ret kararını yerinde görmezse ilk istinaf dilekçesine göre inceleme yapar (HMK m. 346/2).

Bölge adliye mahkemesinde yapılan ön inceleme aşamasında usule ilişkin engel bir durum saptanırsa esasa girilmeden istinaf başvurusunun reddine karar verilir. Ön inceleme sonunda dosyada eksiklik bulunmadığı anlaşılırsa, HMK m. 353/1-a'da sayılan durumlarda bölge adliye mahkemesi esası incelemeden kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği başka bir yer mahkemesine ya da görevli ve yetkili mahkemeye gönderilmesine duruşma yapmadan kesin olarak karar verir.

Adli Tatilde Görülecek İşler ve Sürelerin Durumu

Adli tatilde; ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delillerin tespiti gibi geçici hukuki koruma talepleri ile bunlara karşı itirazlar (HMK m. 103/1-a), her çeşit nafaka davaları ile soybağı, velayet ve vesayete ilişkin dava ya da işler (HMK m. 103/1-b), hizmet akdi veya iş sözleşmesi sebebiyle işçilerin açtıkları davalar (HMK m. 103/1-ç), iflas ve konkordato ile sermaye şirketleri ve kooperatiflerin uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırılmasına ilişkin işler ve davalar (HMK m. 103/1-e) ile kanunlarda ivedi olduğu belirtilen veya mahkemece ivedi görülmesine karar verilen işler görülmeye devam eder (HMK m. 103/1-h).

Adli tatilde, bu dava ve işlerin dışında kalan uyuşmazlıklarda istinaf dilekçeleri ile bunlara karşı verilen cevap dilekçelerinin alınması ve dosyanın bölge adliye mahkemesine gönderilmesi işlemleri yürütülür (HMK m. 103/3). Tarafların anlaşması hâlinde veya dava bir tarafın yokluğunda görülmekte ise hazır olan tarafın talebi üzerine adli tatildeki iş ve davalara bakılması tatil sonrasına bırakılabilir (HMK m. 103/2). Bu kurallar bölge adliye mahkemelerindeki incelemelerde de geçerlidir (HMK m. 103/4).

Feragat ve Kötüniyetli Başvuru

İstinaf başvurusu üzerine dava dosyası bölge adliye mahkemesine gönderilmiş fakat henüz karara bağlanmamışsa, istinaf mahkemesi dava dosyasını ilk derece mahkemesine göndermeden başvuruyu feragat nedeniyle kendisi reddeder.

İstinaf başvurusunun kötüniyetle yapıldığı anlaşılırsa, bölge adliye mahkemesince HMK m. 329 hükümleri uygulanır (HMK m. 351/1). Kötü niyetle istinaf yoluna başvuran taraf, yargılama giderlerinden başka diğer tarafın vekiliyle aralarında kararlaştırılan vekâlet ücretinin tamamını veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebilir; ayrıca kötüniyet sahibi davalı veya hiçbir hakkı olmadığı hâlde dava açan taraf hakkında disiplin para cezası uygulanabilir ve bu hâllere vekil sebebiyet vermişse disiplin para cezası vekil hakkında verilir (HMK m. 329/2).

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy