Hukuk Davalarında Islah ve Islah Harcının Esasları

Islah Kurumu ve Kapsamı

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 176/1 uyarınca taraflardan her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir. Aynı davanın yürütülmesi sırasında taraflar 6100 sayılı Kanun m. 176/2 gereğince ıslah yoluna ancak bir kez başvurma hakkına sahiptir.

Islah kurumu, mevcut talebin kapsamını değiştirme imkânı sağlamakla birlikte dava dilekçesinde hiç yer almamış olan yeni bir alacak kaleminin sonradan eklenmesine elverişli değildir. Bu doğrultuda dava dilekçesinde bulunmayan bağımsız talepler ıslah yoluyla davaya dahil edilemez.

Islah Talebinin Zamanı ve Şekli

6100 sayılı Kanun m. 177/1 uyarınca ıslah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir. Yargıtayın bozma kararından veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesi halinde, mahkemenin tahkikata ilişkin bir işlem yapması koşuluyla tahkikat sona erinceye kadar ıslah yapılabilir; ancak bozma kararına uymakla ortaya çıkan hukuki durum ortadan kaldırılamaz.

6100 sayılı Kanun m. 177/3 gereğince ıslah işlemi sözlü veya yazılı biçimde gerçekleştirilebilir. Diğer tarafın celsede bulunmaması ya da talebin duruşma haricinde ileri sürülmesi vaziyetinde, durumdan haberdar edilmesi amacıyla hazırlanan dilekçe yahut zabıt örneği karşı tarafa ulaştırılır.

Tam Islah ve Kısmi Islah Usulü

Davasını tamamen ıslah ettiğini bildiren taraf, 6100 sayılı Kanun m. 180/1 gereğince bu bildirimden itibaren bir hafta içinde yeni bir dava dilekçesi vermek zorundadır. Bu süre içinde dilekçe verilmediği takdirde ıslah hakkı kullanılmış sayılır ve davaya ıslah hiç yapılmamış gibi devam olunur.

Kısmen ıslaha başvuran tarafa ise 6100 sayılı Kanun m. 181/1 uyarınca ıslah ettiği usul işlemini yapması için bir haftalık süre tanınır. Bu süre içinde ıslah edilen işlem yerine getirilmezse, ıslah hiç yapılmamış kabul edilerek davanın yürütülmesine devam edilir.

Islahın Hukuki Sonuçları ve Geçersiz Kılınamayacak İşlemler

6100 sayılı Kanun m. 179/1 hükmüne göre ıslah, bunu yapan tarafın teşmil edeceği noktadan itibaren bütün usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğurur. Dava tamamen ıslah edildiğinde geçmiş usul işlemleri yok sayıldığından, davalının temerrüde düşme tarihi ıslahın yapıldığı gün olarak esas alınır.

6100 sayılı Kanun m. 179/2-3 düzenlemesi uyarınca ikrar, tanık ifadeleri, bilirkişi rapor ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları ile yerine getirilmiş olan veya karşı tarafça yerine getirileceği ıslahtan önce bildirilen yeminin teklifi, reddi veya iadesi ıslah ile geçersiz kılınamaz. Bununla birlikte ıslah sonrasında yürütülen tahkikat neticesine göre bu işlemlerin göz önünde tutulması gerekmiyorsa bunlar da yapılmamış sayılır.

Taleple bağlılık ilkesi gereğince ıslah dilekçesinde faiz istenmemiş ise mahkemenin kendiliğinden faize hükmetmesi mümkün değildir. Islah ile dava değeri artırıldığında artırılan bu kısım için ayrıca faiz talep edilmesi gerekir.

Islah Harcının Yatırılması ve Yargılamaya Etkisi

492 sayılı Harçlar Kanunu m. 32 gereğince, yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe müteakip işlemler yapılamaz; ilgilisi tarafından ödenmeyen harçların diğer tarafça ödenmesi halinde ise işleme devam edilir ve bu miktar hükümde kendiliğinden nazara alınır. Kısmi ıslah işleminde mahkemece verilen kesin süreye rağmen ıslah harcı yatırılmadığı takdirde ıslah hiç yapılmamış sayılarak dava dilekçesindeki asıl talep doğrultusunda nihai hüküm kurulur.

Tespit davalarında parasal bir talep bulunmadığı durumlarda harç doğmaz; ancak tespit davasının ıslah yoluyla eda davasına dönüştürülmesi halinde ıslah harcı gündeme gelir ve belirlenen talep bedeli üzerinden değerlendirilir.

Kötüniyetli Islah ve Uygulanacak Yaptırımlar

6100 sayılı Kanun m. 182 çerçevesinde, yapılan usul işleminin yargılamayı geciktirme veya karşı tarafı taciz etme gibi dürüstlük kuralına aykırı saiklerle gerçekleştirildiğinin somut emarelerle belirlenmesi durumunda mahkeme ıslah talebini değerlendirmeye almadan hüküm kurar. Ayrıca hâkim, kötüniyetli olarak bu yola başvuran tarafı hasmın bu yüzden maruz kaldığı bütün zararları tazmin etmeye ve kanunda düzenlenen disiplin para cezasına mahkûm eder.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy