Duruşmalar Arasındaki Üç Aylık Süre Sınırı ve Yürürlüğü
7589 sayılı Kanun'un 21. maddesi ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 147. maddesine eklenen üçüncü fıkra uyarınca hukuk mahkemelerinde duruşmalar arasındaki süre kural olarak üç aydan daha uzun olamaz. 7589 sayılı Kanun 31 Temmuz 2026 tarihinde yayımlanmış olup duruşma aralığına ilişkin düzenleme ertelenmiş yürürlük hükümleri arasında yer almadığından yayım tarihi olan 31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Hukuk mahkemelerinde yeni duruşma günleri belirlenirken bu tarihten itibaren anılan hükmün dikkate alınması gerekir.
Hukuk yargılamasında tahkikat ve sözlü yargılama aşamasına geçilebilmesi için ön incelemenin tamamlanmış olması ve tarafların duruşmaya çağrılması gerekir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 147. maddesi uyarınca çıkarılacak davetiyede; meşru bir mazeret sunmaksızın oturuma katılmayan tarafın yokluğunda işlemlere devam edileceği, bu işlemlere sonradan itiraz edilemeyeceği ve tahkikat bittiğinde sözlü yargılama aşamasına geçileceği açıkça ihtar edilir. Ayrıca sözlü yargılama için oturumun ertelenmesi durumunda yeni bir tebligat yapılmayacağı ve dosyanın işlemden kaldırılmasına ilişkin 150. madde saklı kalmak üzere gıyapta hüküm kurulabileceği taraflara bildirilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 147Kaynağı aç
Üç Aylık Sürenin İstisnaları ve Gerekçe Bildirme Yükümlülüğü
İşin niteliği gereği bilirkişi incelemesinin uzaması veya istinabe yoluyla tahkikat işlemlerinin yürütülmesi gibi zorunlu hâllerde mahkemece üç aydan daha uzun bir duruşma aralığı belirlenebilir. Bu doğrultuda daha uzun süre tayin edilebilmesi için hâkimin daha uzun süre verilmesinin gerekçesini belirtmesi gerekmektedir.
Düzenlemede yer alan bilirkişi incelemesi ve istinabe işlemleri zorunlu hâllere örnek olarak gösterilmiştir. Kanun yalnızca bu iki hâli kapsamakla sınırlı olmayıp, benzer nitelikteki diğer zorunlu hâller de bu çerçevede değerlendirilebilir.
Düzenlemenin Kapsamı ve Usul Hükümlerinin Uygulanması
Duruşmalar arasındaki sürenin sınırlandırılması, bir duruşma yapıldıktan sonra onu takip eden duruşmanın ne kadar ileri bir tarihe bırakılabileceğine ilişkindir; dava açılışından ilk duruşmaya kadar geçecek süreyi kapsamaz. Ayrıca düzenleme davanın belirli sayıda duruşmada bitirilmesini emretmemekte olup toplam duruşma adedine dair bir azami sınır öngörmemektedir.
Duruşmalar arasındaki sürenin üç ayla sınırlandırılması Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na eklenmiş bir hükümdür. Bu düzenleme Ceza Muhakemesi Kanunu veya İdari Yargılama Usulü Kanunu kapsamındaki davalarda uygulanmaz.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 322. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kanunlarda basit yargılama usulü hakkında hüküm bulunmayan hâllerde yazılı yargılama usulüne ilişkin hükümler uygulanır. Bu doğrultuda özel bir kanun hükmüyle aksi öngörülmedikçe iş mahkemeleri, sulh hukuk mahkemeleri ve tüketici mahkemeleri gibi basit yargılama usulüne tabi davalarda da duruşmalar arası üç aylık süre kuralı dikkate alınır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 322Kaynağı aç
Süre Kuralına Aykırılık ve Duruşmanın Öne Alınması Talebi
Üç aylık süre sınırına aykırı tarih tayin edilmesi durumunda duruşmanın kendiliğinden yok sayılacağı, davanın düşeceği ya da yargılamanın kendiliğinden geçersiz sayılacağına dair özel bir kanuni yaptırım düzenlenmemiştir. Bununla birlikte, ara kararda bu süreyi haklı kılan zorunlu bir neden gösterilmeden üç aydan daha ileri bir gün tayin edilmişse taraf veya vekili bu hükme dayanarak duruşma gününün yeniden değerlendirilmesini talep edebilir.
Duruşmalar arasındaki sürenin üç ayı aşması davanın düşmesine neden olur mu?
Hayır, üç aylık sınıra aykırı tarih belirlenmesi hâlinde duruşmanın kendiliğinden yok sayılacağı, davanın düşeceği veya yargılamanın kendiliğinden geçersiz kalacağına ilişkin özel bir kanuni yaptırım öngörülmemiştir.
Dava açıldıktan sonra ilk duruşmanın da üç ay içinde yapılması gerekir mi?
Hayır, kural duruşmalar arasındaki süreye ilişkin olup bir duruşma yapıldıktan sonra takip eden oturumun ne kadar ileri bir tarihe bırakılabileceğini sınırlandırır; dava açılışından ilk duruşmaya kadar geçecek süreyi kapsamaz.
Üç aylık duruşma aralığı ceza ve idare mahkemelerinde uygulanır mı?
Hayır, düzenleme Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na eklenmiş olup ceza muhakemesi ve idari yargılama usulüne tabi davaları kapsamaz.
Hâkim hangi durumlarda duruşma aralığını üç aydan uzun tayin edebilir?
İşin niteliği gereği bilirkişi incelemesinin uzaması veya istinabe yoluyla tahkikat işlemlerinin yürütülmesi gibi zorunlu hâllerde mahkeme, daha uzun süre verilmesinin somut gerekçesini belirtmek kaydıyla üç aydan daha uzun bir duruşma aralığı belirleyebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy