HMK Madde 92 Uyarınca Sürelerin Hesabı ve Bitimi

Medeni Usul Hukukunda Sürelerin Niteliği ve Belirlenmesi

Yargılama faaliyetlerinde süreler, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 90. maddesinin birinci fıkrası uyarınca kanunda belirtilir veya hâkim tarafından tespit edilir. Kanunda belirtilen istisnai durumlar saklı kalmak üzere hâkim kanundaki süreleri artıramaz veya eksiltemez. Aynı Kanun'un 94. maddesinin birinci fıkrasında düzenlendiği üzere kanunun belirlediği süreler kesindir.

Hâkim, kanunun kendisine tanıdığı yetki çerçevesinde bizzat belirlediği süreleri ise haklı bir gerekçenin varlığı durumunda artırabilir veya daraltabilir. 6100 sayılı Kanun'un 90. maddesinin ikinci fıkrası doğrultusunda mahkeme, süre değişikliğine yönelik kararını oluşturmadan önce gerekli gördüğü takdirde uyuşmazlığın taraflarını dinleyebilir.

Gün Hesabına Dayalı Sürelerin Başlangıcı ve Sona Ermesi

Zaman aralığının gün olarak belirlendiği durumlarda sürenin nasıl hesaplanacağı 6100 sayılı Kanun'un 92. maddesinin birinci fıkrasında emredici kuralla belirlenmiştir. Buna göre gün olarak tayin edilen sürelerde bildirim, tebliğ veya tefhim işleminin gerçekleştiği ilk gün hesaba katılmaz. Başlayan süre, son günün resmî çalışma veya tatil saatinin bitimiyle sona erer.

Tebliğ ve tefhim gününün hesap dışı bırakılması, yargılama aşamasında taraflara tanınan kesin sürelerin takibinde temel güvencedir. Duruşma sırasında kamulaştırma bedelinin depo edilmesi amacıyla gün birimi üzerinden süre verilmişse, ara kararın açıklandığı duruşma günü hesaba dâhil edilmez. Belirlenen son günün mesai bitimine kadar beklenmeden, tanınan sürenin tükendiği kabul edilerek uyuşmazlığın reddine karar verilemez.

Gün birimiyle tayin edilen yasal başvuru sürelerinde de tebliğ günü dışarıda tutulur. Nitekim gün esasına bağlı temyiz veya kanun yolu başvurularında tebliğin yapıldığı tarih dikkate alınmaksızın hesaplama yapılır ve son günün çalışma saati geçtikten sonra sunulan başvurular süre aşımı nedeniyle geçerlilik taşımaz.

Özel usul hükümlerine bağlanan askı ve ilan süreçlerinde de gün hesabı benzer biçimde işler. Kadastro askı ilanında asılış tarihinin sürenin başlangıcı sayıldığı hâllerde, otuz günlük kanuni dava açma süresi bu tarihten itibaren hesaplanır ve sürenin bittiği günden sonra yapılan işlemler kanuni korumadan yararlanamaz.

Hafta, Ay ve Yıl Birimli Sürelerin Hesaplanması

Sürenin hafta, ay ya da yıl olarak belirlendiği uyuşmazlıklarda bitim anı, 6100 sayılı Kanun'un 92. maddesinin ikinci fıkrasına göre tayin edilir. Bu hâllerde süre, başladığı güne son hafta, ay veya yıl içindeki karşılık gelen günün çalışma saati sonunda tamamlanır. Şayet sürenin bittiği ayda, başladığı tarihe sayısal olarak denk gelen bir gün mevcut değilse, süre ilgili ayın son gününün tatil saatinde biter.

6100 sayılı Kanun'un 361. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin nihai kararları ile hakem kararlarının iptali talepleri üzerine verilen kararlara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna gidilebilir. Tebliğ işlemi örneğin salı günü yapılmışsa, iki haftalık temyiz süresi son haftanın salı gününün bitimiyle tamamlanır.

Usul hukukunda davanın takipsiz bırakılması durumunda öngörülen hak düşürücü süreler de bu madde çerçevesinde denetlenir. 6100 sayılı Kanun'un 150. maddesinin beşinci fıkrası gereğince dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihten itibaren üç ay içinde yenilenmeyen davalar açılmamış sayılır ve kendiliğinden işlem tesis edilir. Bu üç aylık yenileme imkânı, 6100 sayılı Kanun'un 92. maddesi gereğince işlemden kaldırma tarihine son ayda karşılık gelen günün mesai bitimine dek sürer ve bu an gerçekleşmeden dava açılmamış sayılamaz.

Maddi hukuktaki hak düşürücü sürelerin bitimi de usulün genel süre hesabı esaslarıyla uyum gösterir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 39. maddesinin birinci fıkrası uyarınca irade bozukluğuna dayanan aldatma gerekçesiyle sözleşmenin iptali için öğrenme tarihinden itibaren bir yıllık hak düşürücü süre tanınmıştır. Bu bir yıllık hak düşürücü sürenin hesabı, öğrenme anına son yılda denk gelen günün sonunda tamamlanır.

Resmî Tatillerin Etkisi ve Elektronik Ortamdaki İşlemler

Sürelerin içine rastlayan hafta sonları ve tatil günleri bakımından 6100 sayılı Kanun'un 93. maddesinin birinci fıkrası geçerlidir. Resmî tatil günleri kural olarak süre hesabına dâhildir; fakat sürenin son gününün tatil gününe denk gelmesi durumunda süre, bu tatili izleyen ilk iş gününün mesai saati bitimine kadar uzar.

İşlemin gerçekleştirildiği ortam, sürenin tamamlandığı an üzerinde belirleyicidir. 6100 sayılı Kanun'un 445. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca elektronik ortamda yapılan işlemlerde süre gün sonunda biter. Adli yazı işleri hizmetlerine ilişkin yönetmelik hükümleri uyarınca kanun yolu başvuruları fiziki ortamda mesai saatleri dâhilinde tamamlanabilirken, elektronik ortam üzerinden gerçekleştirilen işlemler saat 00.00'a kadar icra edilebilir.

Elektronik başvurularda sürenin son anı olan saat 00.00 aşıldığı takdirde işlem süre aşımına uğrar. Kanuni sürenin dolmasını izleyen gün elektronik sistem üzerinden gönderilen kanun yolu dilekçeleri geçersiz sayılır. 6100 sayılı Kanun'un 346. maddesinin birinci fıkrası uyarınca süresi geçirilen istinaf başvurularının mahkemece reddedilmesi emredilmiş olup bu kural aynı Kanun'un 366. maddesinin birinci fıkrası aracılığıyla temyiz incelemesinde de uygulanır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy