Hukuk Muhakemesinde Sürelerin Başlaması ve Temel Kural
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 91. maddesinin birinci fıkrası uyarınca usul hukukunda süreler, taraflara tebliğ yapıldığı tarihten veya kanunda öngörülen durumlarda tefhim tarihinden itibaren işlemeye başlar.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 91Kaynağı aç
Tebliği yaptıran taraf bakımından dahi süre, işlemin bizzat kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Kanuni Süreler ile Hâkim Tarafından Belirlenen Süreler
Yargılamada uygulanacak süreler kanun tarafından çizilir ya da hâkim eliyle belirlenir. Kanunda açıkça yer verilen özel istisnalar saklı kalmak üzere, mahkemenin yasal süreleri uzatması yahut daraltması mümkün değildir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 90Kaynağı aç
Hâkim, kendisinin tespit ettiği süreleri haklı sebeplerle artırabilir veya eksiltebilir. Mahkeme, gerekli gördüğü takdirde bu konudaki kararından önce tarafları da dinler.
Kesin Süre ve Hukuki Sonuçları
Mahkeme belirlediği süreyi kesin olarak tayin edebilir. Bu halde Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 94. maddesi uyarınca yapılması istenen iş ve işlem tereddütsüz açıklanmalı, süreye riayet edilmemesine bağlanan hukuki neticeler de duruşma zaptına geçirilip ilgilisine bildirilmelidir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 94Kaynağı aç
Kesin olduğu belirtilmeyen süreyi geçirmiş olan taraf yeniden süre isteyebilir. Bu şekilde verilen ikinci süre kesindir ve tarafa yeniden süre verilemez.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 94. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca kesin süre içinde yapılması gereken işlemi süresinde yapmayan tarafın, o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin E. 2016/19489, K. 2017/308 sayılı kararına konu somut olayda, gider avansının tamamlanması amacıyla verilen kesin sürenin ve sonuçlarının 'UYAP sisteminden öğrenilmiş sayılmasına' şeklinde belirlenerek tarafa usulüne uygun şekilde tebliğ edilmeksizin karar verilmesi bozma sebebi sayılmıştır.
Tebligat Usulü ve Kanun Yolu Süresi
7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca tebligat kural olarak muhatabın bilinen en son adresinde yapılır. Muhatabın müracaatı veya kabulü şartıyla her yerde tebligat yapılması mümkündür. Usulüne aykırı tebliğ hâlinde ise muhatap tebliğe muttali olmuşsa Tebligat Kanunu'nun 32. maddesi gereğince tebliğ muteber sayılır.
İlk derece mahkemesinin gerekçeli kararı kanun ve yönetmelikte öngörülen usule uygun tebliğ edilmedikçe, tebligatın bilgilendirme ve belgelendirme işlevleri gerçekleşmiş olsa veya karardan başka yollarla haberdar olunsa dahi hak düşürücü kanun yolu süresi başlamaz.
İstinaf yoluna başvuru süresi iki hafta olarak uygulanır. Bu müddet kararın usul dairesinde taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlarken, istinafa başvuru süresini ayrıca belirleyen özel kanun hükümleri saklı tutulur.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 345Kaynağı aç
Hukuki Dinlenilme Hakkı ve Bilirkişi Raporuna İtiraz Süresi
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 27. maddesinde güvenceye bağlanan hukuki dinlenilme hakkı; tarafların yargılama süreçlerinden haberdar olmalarını, iddia ve savunmalarını ispat edebilme imkânını, mahkemenin bu açıklamaları gözeterek değerlendirme yapmasını ve verilen hükümlerin açık biçimde gerekçeye bağlanmasını kapsar.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 27Kaynağı aç
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 281. maddesinde bilirkişi raporuna itiraz süresi iki hafta olarak belirlenmiştir. Mahkemece bu yasal itiraz süresinin kısaltılarak beş gün olarak belirlenmesi kanun hükmüne ve hukuki dinlenilme hakkına aykırılık oluşturur.
Bilirkişi raporunun tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebileceği şerh edilmiş olmasına rağmen, bu yasal süre beklenmeden duruşmada karar verilmesi savunma hakkının kısıtlanmasına yol açan esaslı bir usul hatasıdır.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 281. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bilirkişi raporuna karşı talebin iki haftalık sürede hazırlanmasının çok zor ya da imkânsız olması yahut özel veya teknik bir çalışmayı gerektirmesi hâlinde, bu süre içinde mahkemeye başvuran tarafa sürenin bitiminden itibaren başlamak, bir defaya mahsus olmak ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 281Kaynağı aç
Hukuk muhakemesinde süreler kural olarak ne zaman işlemeye başlar?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 91. maddesinin birinci fıkrası uyarınca süreler, taraflara tebliğ tarihinden veya kanunda öngörülen hâllerde tefhim tarihinden itibaren işlemeye başlar.
Tebligatı bizzat yaptıran taraf için süre ne zaman başlar?
Tebliği yaptıran taraf bakımından dahi süre, işlemin bizzat kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Hâkim kanunda düzenlenen bir süreyi değiştirebilir mi?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 90. maddesinin birinci fıkrasına göre, kanunda belirtilen istisnai durumlar dışında hâkim kanundaki süreleri artıramaz veya eksiltemez.
Kesin süre içinde işlem yapılmamasının sonucu nedir?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 94. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, kesin süre içinde yapılması gereken işlemi süresinde yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar.
Bilirkişi raporuna itiraz için ek süre istenebilir mi?
Talebin iki haftalık sürede hazırlanmasının çok zor veya imkânsız olması ya da özel veya teknik bir çalışma gerektirmesi hâlinde, süre içinde mahkemeye başvurulması şartıyla sürenin bitiminden başlamak üzere bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy