HMK Madde 74 Davaya Vekâlette Özel Yetki Hâlleri

Davaya Vekâletin Genel Kapsamı ve Özel Yetki Ayrımı

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 73/1 uyarınca davaya vekâlet, mevzuatta ayrıca özel yetki öngörülen durumlar saklı tutulmak kaydıyla, nihai karar kesinleşene dek davanın gerektirdiği her türlü usul işlemini yerine getirme yetkisi sağlar. Vekil bu kapsamda hükmün infazını isteyebilir, yargılama giderlerini tahsil ederek makbuz tanzim edebilir ve tüm bu işlemler vekilin kendisine yöneltilebilir. Kanunun 73/2 maddesi gereğince, vekâletin kanundan doğan bu kapsamını daraltmayı amaçlayan kısıtlamalar hasım taraf açısından herhangi bir geçerlilik doğurmaz.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 504/1-2 uyarınca, taraflar sözleşmede sınırları açıkça tayin etmemişse temsilin kapsamı üstlenilen işin niteliğine bakılarak tespit edilir ve işin yürütülmesi için gereken hukuki adımları içerir. Bununla birlikte TBK m. 504/3 hükmü, vekile ayrıca açık yetki verilmedikçe dava ikame edilemeyeceğini, sulh ve tahkim yollarına gidilemeyeceğini kurala bağlamıştır. Aynı fıkraya göre iflas, iflasın ertelenmesi veya konkordato talep edilmesi, kambiyo taahhüdünde bulunulması, bağışlama ve kefalet yapılması ile taşınmazların devri ya da üzerlerinde sınırlı ayni hak tesisi için de özel yetkilendirme aranır.

HMK Madde 74 Kapsamında Özel Yetki Gerektiren Usul İşlemleri

6100 sayılı Kanun'un 74/1 maddesi uyarınca vekâletnamede sarih bir yetkilendirme bulunmadıkça vekil sulh sözleşmesi akdedemez, hâkimi reddedemez ve davanın tamamını ıslah edemez. Kanun koyucu ayrıca vekilin yemin teklifinde bulunmasını, teklif edilen yemini kabul, iade ya da reddetmesini, bir başkasına tevkil yetkisi tanımasını, haczi fekketmesini, müvekkili aleyhine iflas talebinde bulunmasını ve hakem ya da tahkim sözleşmesi akdetmesini de özel yetki şartına bağlamıştır. Düzenleme uyarınca konkordato talebi ya da sermaye şirketleri ile kooperatiflerin uzlaşmayla yeniden yapılandırılmasına dair teklif sunulması, bu süreçlere muvafakat verilmesi, alternatif uyuşmazlık çözüm usullerine müracaat edilmesi ve davadan ya da kanun yollarından feragat edilmesi için de vekâletnamede açık yetki bulunması mecburidir.

HMK m. 74/1 uyarınca açık yetki bulunmadığı takdirde vekil karşı tarafı ibra edemez, karşı tarafın davasını kabul edemez, yargılamanın iadesi yoluna gidemez ve hâkimlerin fiilleri sebebiyle Devlet aleyhine tazminat davası açamaz. Kanun koyucu aynı düzenlemede, hangileri hakkında yetki verildiği vekâletnamede açıklanmadıkça vekilin kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davaları açamayacağını ve takip edemeyeceğini kurala bağlamıştır.

Özel Yetki Kapsamının Belirlenmesi ve Hukuki Niteliği

Türk Borçlar Kanunu m. 504 ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 74 hükümlerinde sayılan özel yetki gerektiren hâller sınırlı sayıda kabul edilmemektedir. Gerçekleştirilecek işlemin önemi ve hukuki niteliği bakımından vekile ayrıca özel yetki verilmesi gerekip gerekmediği değerlendirilir. Nitekim kefilin ipoteğin kaldırılmasına muvafakat etmesi gibi işlemler bakımından da vekâletnamede özel yetki aranır.

Özel Yetki Eksikliğinde Dava Şartı Denetimi ve Giderilmesi

HMK m. 115/1 uyarınca mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır; taraflar da dava şartı eksikliğini yargılamanın her aşamasında ileri sürebilirler. Hâkimlerin fiilleri sebebiyle Devlet aleyhine açılacak tazminat davalarında vekilin vekâletnamesinde özel yetki bulunması dava şartı teşkil eder. Bu tür noksanlıklar tamamlanabilir nitelikte olduğundan, HMK m. 115/2 gereğince mahkeme vekâletnamenin sunulması için kesin süre verir. Belirlenen kesin sürede noksanlık giderilmediği takdirde dava usulden reddedilir.

Dava şartı eksikliğinin mahkemece davanın esasına girilmesinden önce fark edilmediği ve taraflarca da ileri sürülmediği durumlarda, noksanlık hüküm anında giderilmiş ise HMK m. 115/3 gereğince başlangıçtaki eksiklik sebebiyle davanın usulden reddine karar verilemez.

Feragat İşlemleri ve Kişiye Sıkı Sıkıya Bağlı Davalarda Özel Yetki

Vekilin kanun yollarından yahut davadan feragat iradesini ortaya koyabilmesi için vekâletnamede bu tasarrufa dair özel bir yetkilendirmenin açıkça yer alması şarttır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2016/4, K. 2018/1446 sayılı kararında, vekâletnamesinde kanun yollarından vazgeçme yetkisi yer almayan vekilin temyizden feragati karşısında, HMK m. 74 çerçevesinde bu yetkiyi taşıyan geçerli bir vekâletname aslının yahut onaylanmış suretinin temin edilmesi amacıyla dosyanın ilk derece mahkemesine geri çevrilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Hüküm verildikten sonra ve henüz kesinleşmeden önceki temyiz aşamasında, feragat yetkisi bulunan vekil tarafından açık ve koşulsuz olarak feragat edilmesi hâlinde, yerel mahkemece feragat hususunda karar verilmek üzere kararın bozulması icap eder. Buna karşılık vekilin davadan feragat yetkisi bulunmadığı ve verilen sürede yetkili vekâletname sunulmadığı durumlarda mahkeme, davacı asilin davadan feragate ilişkin beyanını bizzat alarak oluşacak sonuca göre karar verir.

Boşanma davası açmak ve yürütmek kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hakkın kullanımı niteliğindedir. Bu nedenle vekilin boşanma davası açabilmesi ve takibini yapabilmesi için vekâletnamesinde bu hususa ilişkin özel yetki bulunması zorunludur. Özel yetkiyi içeren vekâletnamenin ibrazı için vekile süre verilmesi, bu süre içinde eksiklik tamamlanmaz veya asıl yapılan işlemleri benimsediğini mahkemeye bildirmez ise gerekçeli kararın asile tebliğ edilerek kanun yolu süresinin işletilmesi gerekir.

Yemin Delili ve Ahzu Kabz Yetkisinin Hukuki Çerçevesi

HMK m. 232/1 uyarınca yemin tarafa teklif olunur ve kural olarak tarafça eda veya iade olunur. Vekilin duruşmada yemin teklifinde bulunabilmesi HMK m. 74 gereğince vekâletnamede bu yönde açık yetki verilmesine bağlıdır. Vekâletnamede özel yetki bulunmaksızın usulsüz yapılan yemin teklifi nedeniyle tarafın diğer delillerinden vazgeçtiği kabul edilemez.

Vekâletnamede yemini kabul veya ret için özel yetki yer alsa dahi, Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2014/10574, K. 2015/7895 sayılı kararında belirtildiği üzere vekil buna dayanarak yemini kabul veya reddedemez. Vekilin yemini kabul veya ret yetkisini kullanabilmesi için yemin teklif olunan meseleyi yemin edecek asilin bizzat öğrendikten sonra vekiline yeminin kabulü ya da reddini bildirmek üzere özel yetki vermiş olması gerekir; asile iletilmeksizin vekilce duruşmada yeminin reddedilmesi usule aykırıdır.

HMK m. 74 hükmünde ahzu kabz yani parayı tahsil etme yetkisine açıkça yer verilmemiştir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi E. 2015/6701, K. 2017/7684 sayılı kararında vurgulandığı üzere, maddede ahzu kabz yetkisinin sayılmamış olması avukatın bu yetkiden yoksun bulunduğu anlamına gelmez; aksi vekâletnamede açıkça belirtilmedikçe avukatın ahzu kabz yetkisine sahip olduğu kabul edilir. Ancak 6100 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 01/10/2011 tarihinden önce düzenlenmiş ve ahzu kabz yetkisi içermeyen vekâletnamelere dayanılarak bu tarihte ve sonrasında vekâlet verenin iradesine aykırı biçimde ahzu kabz yetkisi kullanılamaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy