Davanın ihbarı, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 62. maddesi uyarınca yazılı biçimde yapılmak zorundadır. İhbar dilekçesinde ihbar sebebinin gerekçeleriyle birlikte açıklanması ve yargılamanın hangi aşamada bulunduğunun belirtilmesi kanunun aradığı zorunlu unsurlardır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 62Kaynağı aç
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2016/835, K. 2017/1525Kaynağı aç
Davanın İhbarı Nedir ve Amacı Nedir
HMK m. 61/1 uyarınca taraflardan biri, davayı kaybettiği takdirde üçüncü kişiye veya üçüncü kişinin kendisine rücu edeceğini düşünüyorsa tahkikat sonuçlanıncaya kadar davayı o üçüncü kişiye ihbar edebilir. HMK m. 61/2 uyarınca dava kendisine ihbar edilen kişi de aynı şartlarda bir başkasına ihbarda bulunabilir; bu yolla ihbar zinciri, yani tevali, oluşturulabilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 61Kaynağı aç
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/430, K. 2023/1653Kaynağı aç
Davanın ihbarının maddi hukuk bakımından amacı, ihbar eden tarafın davayı kaybetmesi hâlinde üçüncü kişiye karşı açacağı rücu davasında veya üçüncü kişinin ihbar eden tarafa karşı açacağı tazminat davasında hakkını daha güvenli biçimde ileri sürebilmesini sağlamaktır. HMK m. 63/1 uyarınca dava kendisine ihbar edilen kişi ise davayı kazanmasında hukuki yararı olan taraf yanında davaya katılabilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 63Kaynağı aç
HMK m. 62'nin Aradığı Şekil Şartları
HMK m. 62/1, ihbar için üç temel unsur öngörmektedir: dilekçenin yazılı olması, ihbar sebebinin gerekçeleriyle açıklanması ve yargılamanın bulunduğu aşamanın belirtilmesi. Bu düzenlemenin amacı kötü niyetli ihbarların önüne geçmek ve ihbar edilen üçüncü kişinin doğru karar vermesini sağlamaktır. Yazılılık şartı temel biçimsel koşul olmakla birlikte gerekçe ve aşama belirtme yükümlülükleri de bu zorunlu unsurların ayrılmaz parçasıdır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2015/36207, K. 2015/20483 sayılı kararında mahkemelerin ihbar taleplerini değerlendirirken ihbar dilekçesinin yazılı olması, ihbar edilecek kişilerin adreslerinin bildirilip bildirilmediği ve tebligat masraflarının yatırılıp yatırılmadığı hususlarını gözetmesi gerektiğini belirtmiştir. Tebligat masrafının zorunlu bir usul koşulu olup olmadığı meselesi ise bu kararın ötesinde kesin bir kurala bağlanamamaktadır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2015/36207, K. 2015/20483Kaynağı aç
Mahkemenin İhbar Dilekçesi Karşısındaki Tutumu
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2016/835, K. 2017/1525 sayılı kararında mahkemenin ihbar şartlarının bulunup bulunmadığını inceleyemeyeceğini, ihbar talebinin reddine ya da kabulüne karar vermemesi gerektiğini ve yalnızca dilekçenin üçüncü kişiye tebliği ile yetinmesi gerektiğini vurgulamıştır. Mahkeme dışı vasıtayla da ihbar yapılabilir; mahkeme aracılığıyla ihbar isteyen tarafın dilekçeyle başvurması gerekmektedir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/430, K. 2023/1653 sayılı kararında ihbar dilekçesinin HMK m. 62'deki şartları taşımaması ile talebin son duruşmadan önce yapılması gerekçelerini birlikte değerlendirerek mahkemece verilen ret kararını usul ve kanuna uygun bulmuştur. Kararda bu iki gerekçeden hangisinin belirleyici olduğu ayrıştırılmamıştır.
Mahkemenin ihbar dilekçesi karşısındaki inceleme yetkisi meselesinde Hukuk Genel Kurulu genel ilke olarak mahkemenin şartları inceleyip ret kararı veremeyeceğini açıklarken, 3. Hukuk Dairesi şekil ve süre eksikliği bulunan bir ihbar talebinde ret kararını onaylamıştır. İki karar farklı kapsamlara ilişkin olup tek bir kesin kural ortaya koymak mümkün değildir.
İhbar Süresinin Sınırı ve Yargılamaya Etkisi
Davanın ihbarı tahkikat sonuçlanıncaya kadar yapılabilir. HMK m. 62/2 gereğince davanın ihbarı sebebiyle yargılama bir başka güne bırakılamaz; ihbarın tevalisi gibi zorunlu haller dışında süre de verilemez. Bu düzenlemeyle yargılamanın gereksiz uzamasının ve kötü niyetli ihbarda bulunulmasının önüne geçilmesi amaçlanmıştır. Zorunlu hâllerde ise hâkimin süre vermesi mümkün kılınmıştır.
Teminat Şartı ve Önceki Kanundan Fark
HMK m. 62 kapsamında, önceki 1086 sayılı HUMK döneminin uygulamasından farklı olarak, ihbarın tevalisi nedeniyle süre verilmesi hâlinde teminat alınması zorunlu değildir. Hukuki dinlenilme hakkının bir uzantısı olan ihbar için teminat alınmasının uygun olmadığı ve uygulamada ortaya çıkan güçlükler nedeniyle bu yönde bir değişikliğe gidildiği kanun gerekçesine dayalı açıklamalarda yer almaktadır.
İhbar Olunanın Hukuki Durumu ve Belge İsteme
HMK m. 63/1 uyarınca dava kendisine ihbar edilen kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı olan taraf yanında davaya katılabilir. Katılma usulü ve ihbarın sonuçlarına ilişkin düzenlemeler bu makalenin kapsamı dışındadır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2016/835, K. 2017/1525 sayılı kararında ihbar olunan şirketler yargılamayı takip etmese dahi davalının savunmasının dayanağını oluşturan özlük dosyası ve ödeme belgeleri gibi işin esasına ilişkin belgelerin HMK m. 221 uyarınca bu şirketlerden müzekkereyle istenmesi gerektiğini, aksi hâlin hukuki dinlenilme hakkının ihlali niteliğinde olduğunu vurgulamıştır. Bu değerlendirme oy çokluğuyla varılmış bir sonuçtur ve davalının ilgili yönde açık talepte bulunduğu koşullarla bağlantılı biçimde ele alınmıştır.
Sık Sorulan Sorular
İhbar dilekçesinde hangi bilgilerin yer alması zorunludur?
HMK m. 62/1 gereğince ihbar dilekçesinin yazılı olması, ihbar sebebinin gerekçeleriyle birlikte açıklanması ve yargılamanın bulunduğu aşamanın belirtilmesi zorunludur. Bu üç unsur, ihbar edilen kişinin doğru karar verebilmesi ve kötü niyetli ihbarların önlenmesi amacıyla kanunda ayrıca vurgulanmıştır.
Davanın ihbarı ne zamana kadar yapılabilir?
HMK m. 61/1 uyarınca davanın ihbarı tahkikat sonuçlanıncaya kadar yapılabilir. Tahkikat sınırının ara aşamalar bakımından somut olarak ne anlama geldiği konusu mevcut kararlarda tam olarak netleştirilmemiştir.
Mahkeme ihbar talebini inceleyebilir mi, reddedebilir mi?
Bu konuda Yargıtay kararları arasında tam bir uyum bulunmamaktadır. Hukuk Genel Kurulu'nun E. 2016/835, K. 2017/1525 sayılı kararında mahkemenin ihbar şartlarını inceleyemeyeceği, talebi reddedip kabul kararı veremeyeceği ve yalnızca dilekçenin tebliğiyle yetinmesi gerektiği açıklanmıştır. Öte yandan Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/430, K. 2023/1653 sayılı kararında şekil şartlarını taşımayan ve son duruşmadan önce yapılan ihbar talebi nedeniyle verilen ret kararını usul ve kanuna uygun bulmuştur. İki karar farklı kapsamlara ilişkin olduğundan bu konuda tek bir kesin sonuca varmak güçtür.
İhbar sebebiyle duruşma ertelenebilir mi?
Hayır. HMK m. 62/2 uyarınca davanın ihbarı sebebiyle yargılama bir başka güne bırakılamaz ve ihbarın tevalisi gibi zorunlu haller dışında süre verilemez. İhbarın tevali etmesi, yani zincir hâlinde başkasına ihbar yapılması gereken zorunlu durumlarda hâkimin süre vermesi mümkün kılınmıştır.
İhbar mahkeme dışında da yapılabilir mi?
Evet. Davanın ihbarı mahkeme aracılığıyla yapılabileceği gibi mahkeme dışı vasıtalarla da gerçekleştirilebilir. Mahkeme aracılığıyla ihbar isteyen tarafın dilekçeyle başvurması gerekmektedir.
İhbar zinciri kurulabilir mi, tevali nedir?
Evet. HMK m. 61/2 uyarınca dava kendisine ihbar edilen kişi de aynı şartlarda bir başkasına ihbarda bulunabilir. Bu yolla ihbarın tevalisi, yani birden fazla kişiye zincirleme ihbar, mümkündür. Tevali eden ihbar hâllerinde HMK m. 62/2 gereğince zorunlu durumlarda süre verilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

