Tahkim Yerinin Belirlenmesi ve İrade Serbestisi
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 425. maddesinin birinci fıkrası uyarınca tahkim yeri, taraflarca serbestçe kararlaştırılabileceği gibi tarafların seçtiği bir tahkim kurumu aracılığıyla da belirlenebilir. Taraflar tahkim anlaşmasında uyuşmazlığın hangi coğrafi ve hukuki merkezde çözüleceğini belirleme yetkisine sahiptir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 425Kaynağı aç
Tahkim yeri konusunda taraflar arasında herhangi bir anlaşma bulunmadığı takdirde bu yer, HMK m. 425/1 uyarınca hakem veya hakem kurulunca olayın özelliklerine göre belirlenir. Tahkim yerinin belirlenmesi, tahkim hukukunda toprak ilkesinin benimsenmiş olmasının bir sonucudur.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/1284, K. 2022/443Kaynağı aç
Tahkim Yeri Dışında Toplanma ve İşlem Yapma Yetkisi
HMK m. 425/2 hükmüne göre hakem veya hakem kurulu, tahkim yargılamasının gerektirdiği hâllerde önceden taraflara bildirmek koşuluyla tahkim yeri dışında başka bir yerde de toplanabilir. Bu doğrultuda duruşma ve keşif gibi işlemlerin başka bir mekânda icra edilmesi mümkündür.
Tahkim yerinin belirlenmiş olması, yargılamaya ilişkin bütün oturumların fiilen o adreste yapılmasını zorunlu kılmaz. Hakem heyetinin toplantı tutanaklarında toplantı yapılan adresleri göstermesi ve tarafları süreçten haberdar etmesi usuli gereklilikleri karşılar.
Tahkim Yerinin Sözleşmede Belirlenmemesinin İptal Davasına Etkisi
HMK m. 439'da hakem kararlarına karşı açılabilecek iptal davasının sebepleri düzenlenmiştir. Bu düzenlemede yer alan iptal sebepleri arasında, sözleşmede tahkim yerinin kararlaştırılmamış olması tek başına bir iptal sebebi olarak öngörülmemiştir.
Sözleşmede tahkim yeri kararlaştırılmadığında HMK m. 425 uyarınca tahkim yerini belirleme yetkisi hakem kuruluna aittir. Hakem heyetinin toplantı tutanaklarında toplantı yerini göstermesi suretiyle bu yetkisini kullandığı ve toplantıların tarafların bilgisi dâhilinde yapıldığı durumlarda tahkim yerine ilişkin iptal iddiaları yerinde görülmemektedir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/1284, K. 2022/443).
Tahkim Yerinin Yetkili Mahkemenin Tayinine Etkisi
Tahkim yeri, kural olarak tahkime müdahale ve yardım edecek mahkemenin belirlenmesi bakımından belirleyicidir; bu mahkeme tahkim yeri mahkemesidir.
Hakem kararına karşı kanun yolu olarak yalnızca iptal davası açılabilir. HMK m. 439/1 gereğince iptal davası, tahkim yerindeki bölge adliye mahkemesinde açılır ve öncelikle ile ivedilikle görülür. Taraflarca tahkim yeri kararlaştırılmadığında da HMK m. 425/1 uyarınca hakem kurulunca belirlenen yer esas alınarak iptal incelemesini yapacak yetkili mahkeme tayin edilir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2014/9967, K. 2014/13392).
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 439Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2014/9967, K. 2014/13392Kaynağı aç
Hakem Kararlarına Karşı İptal Davası ve Temyiz İncelemesi
İptal davası, hakem kararının veya tavzih, düzeltme ya da tamamlama kararının taraflara bildirildiği tarihten itibaren bir ay içinde açılabilir. İptal talebi, davaya bakan bölge adliye mahkemesi aksine karar vermedikçe dosya üzerinden incelenerek karara bağlanır.
Hakem kararına karşı iptal davası açılması kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz. Ancak taraflardan birinin talebi üzerine hükmolunan para veya eşyanın değerini karşılayacak bir teminat gösterilmek şartıyla kararın icrası durdurulabilir.
Hakem veya hakem heyetinin tahkim anlaşması sınırlarını aşan bir uyuşmazlık hakkında hüküm kurması hâlinde, sözleşme dahilindeki konular ile haricinde kalan talepler birbirinden tefrik edilebiliyorsa, iptal yaptırımı kararın bütününe teşmil edilmeyip yalnızca tahkim alanı dışında kalan kısım hakkında uygulanır.
İptal davası hakkında verilen kararlara karşı temyiz yoluna başvurulabilir. Temyiz incelemesi, HMK m. 439'da yer alan iptal sebepleriyle sınırlı olarak öncelikle ve ivedilikle karara bağlanır; temyiz yoluna başvurulmuş olması da kararın icrasını durdurmaz.
İptal davasının kabulü hâlinde, kabul kararı temyiz edilmezse veya HMK m. 439/2 hükmünün (b), (c), (ç), (d), (e) ve (f) bentlerindeki hâllerin varlığı sebebiyle kabul kararı verilirse, taraflar aksini kararlaştırmamışlarsa hakemleri ve tahkim süresini yeniden belirleyebilirler; taraflar isterlerse eski hakemleri de tayin edebilirler.
Tahkim Yargılamasında Tebligat ve Karar Verme Süresi
HMK m. 438/1 uyarınca taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça tebligat 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır. Bu yasal düzenleme emredici nitelikte olmayıp taraflarca aksinin kararlaştırılması hukuken mümkündür.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 438Kaynağı aç
Birden çok hakemin görev yapacağı davalarda, taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça hakem kurulunun ilk toplantı tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde esas hakkında karar verilir. Bu süreyi başlatan ilk toplantının, tüm hakemlerin katılımıyla yapılan ilk toplantı olması gerekir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 427Kaynağı aç
Tahkim süresi, tarafların anlaşmasıyla uzatılabileceği gibi anlaşamamaları hâlinde taraflardan birinin başvurusu üzerine mahkemece uzatılabilir. Mahkemenin tahkim süresinin uzatılmasına ilişkin kararı kesindir.
Tahkim yeri taraflarca kararlaştırılmamışsa nasıl belirlenir?
Tahkim yeri konusunda taraflarca bir anlaşma yoksa tahkim yeri, HMK m. 425/1 uyarınca hakem veya hakem kurulunca olayın özelliklerine göre belirlenir.
Hakemler tahkim yeri dışında başka bir yerde duruşma yapabilir mi?
HMK m. 425/2 uyarınca hakem veya hakem kurulu, yargılamanın gerektirdiği durumlarda önceden taraflara bildirmek kaydıyla başka bir yerde toplanabilir, duruşma ve keşif işlemlerini yapabilir.
Sözleşmede tahkim yerinin gösterilmemesi hakem kararını iptal ettirir mi?
HMK m. 439'da tahkim yerinin kararlaştırılmamış olması tek başına iptal sebebi olarak düzenlenmemiştir; hakem kurulunun toplantı tutanaklarında yer göstermesi ve tarafları bilgilendirmesi yeterlidir.
Hakem kararına karşı iptal davası hangi mahkemede ve ne zaman açılır?
İptal davası, tahkim yerindeki bölge adliye mahkemesinde, hakem kararının veya tavzih ya da düzeltme kararının bildirildiği tarihten itibaren bir ay içinde açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

