HMK Madde 355 Kapsamında İstinaf İncelemesinin Sınırları

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 355 uyarınca bölge adliye mahkemesi incelemesini kural olarak istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yürütür; ancak kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bu hususu kendiliğinden gözetir. Tercih edilen istinaf sisteminde ilk derecedeki yargılamanın bütünüyle tekrarlanmaması ve bölge adliye mahkemesinin kanuna aykırılık saptadığında kural olarak yeniden yargılama yaparak yeni bir hüküm kurabilmesi, incelemenin tarafların ileri sürdüğü gerekçelerle bağlı tutulmasının temel nedenidir.

Dilekçede Belirtilen Sebeplerle Bağlılık Kuralı

İstinaf denetiminde incelenecek hususlar kamu düzenine aykırılıklar ve taraflarca ileri sürülen sebepler biçiminde iki ayrımda ele alınır. Kamu düzenine ilişkin bulunmayan bir usul veya esas hatasının bölge adliye mahkemesince denetlenebilmesi için bu hususun istinaf dilekçesinde mutlaka gösterilmesi gerekir. Örneğin taraf tanığının dinlenmesi kamu düzenine aykırılık teşkil etmediğinden, taraflarca bu konuda bir istinaf sebebi ileri sürülmemişse bölge adliye mahkemesi tanık beyanına itibar edilemeyeceğinden bahisle davanın reddine karar veremez.

Maddi Vakıa ve Hukukilik Denetimi Ayrımı

Bölge adliye mahkemesi, ilk derece mahkemesinin kararını incelerken maddi vakıa denetimi bakımından istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle bağlıdır. Buna karşılık bölge adliye mahkemesi aynı zamanda hukukilik denetimi yapmak durumundadır ve uyuşmazlığın hukukilik denetimi bakımından istinaf sebepleri ile bağlı tutulmamıştır.

İstinafta Re'sen Gözetilen Kamu Düzeni Halleri

Kamu düzenine aykırılık halleri mutlak istinaf sebebi teşkil ettiğinden, taraflarca dilekçede ileri sürülüp sürülmemesine bakılmaksızın bölge adliye mahkemesince kendiliğinden gözetilir. Bu çerçevede mahkemeye, taraflara ve davaya ilişkin dava şartlarındaki eksiklikler, kamu düzenini ilgilendiren görev kurallarına aykırılıklar, re'sen araştırma ilkesinin geçerli olduğu uyuşmazlıklar, verilen ilk derece hükmünün infaza elverişli olup olmadığı ve harç ikmali gibi hususlar kamu düzeni kavramı içinde ele alınarak kendiliğinden denetlenir.

Aktif husumet ehliyeti kamu düzenine ilişkin bir dava şartıdır; bu nedenle yasal süresinde istinaf süre tutum dilekçesi sunulup yasal sürede gerekçeli istinaf dilekçesi verilmemiş olsa dahi bölge adliye mahkemesince re'sen değerlendirilir. Benzer şekilde 4857 sayılı İş Kanunu m. 20 uyarınca iş sözleşmesinin feshinde fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde açılması gereken feshin geçersizliği ve işe iade davasındaki süre hak düşürücü niteliktedir. Hak düşürücü süre kamu düzeninden olduğundan bölge adliye mahkemesince re'sen dikkate alınır.

Kamu Düzeni Kapsamında Kabul Edilmeyen Haller

İlk derece yargılamasındaki her usul veya esas hatası kendiliğinden dikkate alınacak bir kamu düzeni sorunu oluşturmaz. Örneğin kullanım kadastrosunda tespit harici bırakılan bir taşınmaz hakkında ilk derece mahkemesince kullanım kadastrosu yapacak şekilde hüküm tesis edilmesi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 355/1 anlamında kendiliğinden gözetilecek bir kamu düzenine aykırılık olarak kabul edilmez. Bu nitelikteki usul ve esas hatalarının bölge adliye mahkemesince denetlenebilmesi için istinaf dilekçesinde açıkça sebep olarak gösterilmesi gerekir.

İstinaf Sebeplerinin Bildirilmemesi ve Ön İnceleme

Bölge adliye mahkemesi hukuk dairesi dosya üzerinden yapacağı ön inceleme sonucunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 352/1-d uyarınca başvuru sebeplerinin veya gerekçesinin hiç gösterilmediğini tespit ederse öncelikle bu konuda gerekli kararı verir. İstinaf yoluna süresinde başvurulmuş ancak istinaf nedenleri ve gerekçeleri hiç bildirilmemişse ya da süre geçtikten sonra dilekçeyle belirtilmişse başvuru usulden reddedilmez. Bu halde öncelikle kamu düzenine aykırılık yönünden inceleme yapılır; kamu düzenine aykırılık bulunmadığı ve kararın usul veya esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığı takdirde Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 353/1-b-1 uyarınca istinaf sebebi bildirilmediği gerekçesiyle başvurunun esastan reddine karar verilir.

İstinaf başvurusunda somut sebepler gösterilmeyip yalnızca gerekçeli kararın tebliğinden sonra gerekçelerin bildirileceği belirtilmiş ancak tebliğin ardından da gerekçeli dilekçe sunulmamışsa, kamu düzenine aykırılık bulunmaması kaydıyla başvurunun Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 352 ve m. 355 uyarınca reddedilmesi usul ve kanuna uygundur.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy