HMK Madde 353 Duruşma Yapılmadan Verilecek Kararlar

İstinaf İncelemesinde Duruşmasız Karar Verme Usulü

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 353 uyarınca bölge adliye mahkemesi, ön inceleme aşaması neticesinde dosyada eksiklik bulunmadığı takdirde duruşma açılmasına gerek görmeksizin dosya üzerinden karar verir. Bu inceleme kapsamında verilecek kararlar, ilk derece mahkemesi kararının esası incelenmeksizin kaldırılarak dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere geri gönderilmesi veya uyuşmazlığın esasına ilişkin sonuç doğuracak şekilde hüküm tesis edilmesi olmak üzere iki ana grupta toplanır. Kanunun 354. maddesi gereğince inceleme heyetçe veya görevlendirilecek bir üye tarafından yürütülebilir ve gereken hâllerde başka bir yerel mahkeme ya da bölge adliye mahkemesi istinabe edilebilir. İncelemenin sınırını ise Kanunun 355. maddesi uyarınca kural olarak istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebepler oluşturur; ancak kamu düzenine aykırılık teşkil eden hususlar mahkemece kendiliğinden gözetilir.

Kararın Kaldırılarak Dosyanın Gönderildiği Haller

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 353/1-a bendi uyarınca bölge adliye mahkemesi, kanunda sınırlı olarak sayılan usul aykırılıklarının tespiti halinde esası incelemeden kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi amacıyla dosyanın kararı veren mahkemeye, kendi yargı çevresinde uygun göreceği başka bir mahkemeye yahut görevli ve yetkili mahkemeye gönderilmesine duruşma yapmadan kesin olarak karar verir. Bu haller arasında davaya bakması kanunen yasak olan hâkimin karar vermiş olması, hakkında ileri sürülen haklı ret talebine rağmen reddedilen hâkimin davaya bakmış bulunması ve mahkemenin görevli ve yetkili olmasına rağmen görevsizlik veya yetkisizlik kararı vermesi yahut görevli ya da yetkili olmamasına rağmen davaya bakmış olması yer alır.

İlk derece mahkemesince diğer dava şartlarına aykırılık bulunması veya davanın yahut karşı davanın açılmamış sayılmasına, davaların birleştirilmesine veya ayrılmasına usule aykırı biçimde hükmedilmesi hallerinde de gönderme kararı verilir. Bunun yanı sıra, davanın esasına tesir edecek nitelikteki esaslı delillerin toplanmaması veya değerlendirilmemesi yahut ileri sürülen taleplerin belirgin bir kısmı hakkında hüküm kurulmaması da kararın kaldırılması ve dosyanın iadesi sebeplerindendir. Bu düzenleme her türlü delil yetersizliğini kapsamaz; kararın kaldırılabilmesi için toplanmayan veya takdir edilmeyen delillerin uyuşmazlığın çözümünü etkileyecek ağırlıkta bulunması aranır.

Esasa İlişkin Duruşma Yapılmadan Verilen Kararlar

İncelenen mahkeme kararının usul veya esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığı takdirde Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 353/1-b-1 uyarınca istinaf başvurusunun esastan reddine duruşma yapılmadan karar verilir. Yargılamada eksiklik bulunmamakla birlikte kanunun olaya uygulanmasında hata edilip yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadığında veya kararın gerekçesinde hata edilmişse, Kanunun 353/1-b-2 bendi uyarınca hüküm duruşma yapılmaksızın düzeltilerek yeniden esas hakkında karar kurulur. Kararın gerekçesinin hatalı veya yetersiz görülmesi halinde, ilk derece mahkemesi kararının bütünüyle kaldırılması ve yeniden hüküm fıkrasının oluşturulması gerekir.

Yargılamadaki eksikliklerin duruşma yapılmaksızın tamamlanacak nitelikte bulunması durumunda eksikliklerin giderilmesinin ardından Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 353/1-b-3 uyarınca başvurunun esastan reddine veya yeniden esas hakkında duruşma açılmadan karar verilir. Aynı dava kapsamında hükmün bölünerek bir kısım talepler hakkında esastan ret kararı verilirken diğer talepler bakımından yeniden yargılama yapılmak üzere dosyanın gönderilmesi usul kurallarına aykırılık teşkil eder.

Delillerin İncelenmesi ve Gönderme Kararlarının Hukuki Niteliği

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 357/3 gereğince, yerel mahkemede usulünce bildirilmesine karşın değerlendirilmeden geri çevrilen ya da mücbir sebep nedeniyle ibraz edilemeyen deliller bölge adliye mahkemesince ele alınabilir. Kanunun 353/1-a maddesi uyarınca verilen gönderme kararları ise kanun gereği kesin nitelik taşır ve bu kararlar aleyhine kural olarak kanun yolu denetimi kapalıdır. Buna karşın, ilk derece mahkemesince toplanan deliller hüküm kurmaya elverişli olduğu halde dosyanın eksik inceleme gerekçesiyle geri gönderilmesinin kanunun açık hükmüne aykırılık teşkil ettiği ve bu istisnai durumda temyiz incelemesinin mümkün olduğu yönünde yargı kararları da mevcuttur.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy