HMK Madde 352 Kapsamında İstinafta Ön İnceleme

İstinafta Ön İnceleme Usulü ve Yürütülmesi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 352. maddesi uyarınca bölge adliye mahkemesi hukuk dairesince dosya üzerinde yapılacak ön inceleme sonunda; incelemenin başka bir dairece veya bölge adliye mahkemesince yapılmasının gerekmesi, kararın kesin olması, başvurunun süresi içinde yapılmaması, başvuru şartlarının yerine getirilmemesi veya başvuru sebeplerinin yahut gerekçesinin hiç gösterilmemesi hâllerinden birinin tespiti durumunda öncelikle gerekli karar verilir.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 352Kaynağı aç

MADDE 352- (Değişik: 20/7/2017-7035/28 md.)
(1) Bölge adliye mahkemesi hukuk dairesince dosya üzerinde
yapılacak ön inceleme sonunda aşağıdaki durumlardan birinin tespiti hâlinde öncelikle
gerekli karar verilir:
a) İncelemenin başka bir dairece veya
bölge adliye mahkemesince yapılmasının gerekli olması
b) Kararın kesin olması
c) Başvurunun süresi içinde yapılmaması
ç) Başvuru şartlarının yerine getirilmemesi
d) Başvuru sebeplerinin veya gerekçesinin hiç gösterilmemesi
(2) Ön inceleme heyetçe veya görevlendirilecek bir üye
tarafından yapılır ve ön inceleme sonunda karar heyetçe verilir.
(3) Eksiklik bulunmadığı anlaşılan dosya incelemeye alınır.
Duruşma yapılmadan verilecek kararlar[48]

HMK m. 352/2 uyarınca ön inceleme heyetçe veya görevlendirilecek bir üye tarafından yürütülür; ön inceleme sonundaki karar ise heyetçe verilir. Yapılan ön inceleme neticesinde dosyasında herhangi bir eksiklik bulunmadığı anlaşılan dava dosyası incelemeye alınır.

Ön İnceleme Aşamasında Karara Bağlanan Hâller

Bölge adliye mahkemesi hukuk dairesi, ön inceleme safhasında kanunda sınırlı olarak sayılan beş durumu dosya üzerinden denetler. Daire; dosyanın başka bir dairece veya başka bir bölge adliye mahkemesince incelenmesinin gerekli bulunması, ilk derece mahkemesince verilen kararın kesin olması, istinaf yoluna süresi içinde başvurulmamış olması, kanuni başvuru şartlarının yerine getirilmemesi veya başvuru sebeplerinin ya da gerekçesinin hiç gösterilmemiş olması durumunda esasa geçmeden öncelikle gerekli kararı kurar.

İstinaf başvurusunun süresinde yapılıp yapılmadığının denetiminde, dilekçenin Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi üzerinden sisteme fiilen iletildiği tarih belirleyicidir. Mahkeme kalem müdürlüğünce sistem üzerinden verilen onay tarihinin gecikmesi hâlinde, evrakın sisteme fiilen gönderildiği tarih esas alınarak süre denetimi yapılır ve süre aşımı gerekçesiyle başvurunun usulden reddi yoluna gidilmez.

Başvuru Sebeplerinin Gösterilmemesi ve Kamu Düzeni Denetimi

HMK m. 342/3 hükmüne göre istinaf dilekçesi, başvuranın kimliği ve imzası ile başvurulan kararı yeteri kadar belli edecek kayıtları taşıması durumunda diğer unsurlar bulunmasa bile reddolunmayıp HMK m. 355 çerçevesinde gerekli inceleme yapılır. HMK m. 355/1 gereğince istinaf incelemesi kural olarak dilekçede belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yürütülür; ancak bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bu hususu kendiliğinden gözetir.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 342Kaynağı aç

MADDE 342- (1) İstinaf yoluna başvurma, dilekçeyle
yapılır ve dilekçeye, karşı tarafın sayısı kadar örnek eklenir.
(2) İstinaf dilekçesinde aşağıdaki hususlar bulunur:
a) Başvuran ile karşı tarafın davadaki
sıfatları, adı, soyadı, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası ve adresleri.
b) Varsa kanuni temsilci ve vekillerinin adı, soyadı ve
adresleri.
c) Kararın hangi mahkemeden verilmiş olduğu ve tarihi ile
sayısı.
ç) Kararın başvurana tebliğ edildiği tarih.
d) Kararın özeti.
e) Başvuru sebepleri ve gerekçesi.
f) Talep sonucu.
g) Başvuranın veya varsa kanuni temsilci yahut vekilinin
imzası.
(3) İstinaf dilekçesi, başvuranın kimliği ve imzasıyla,
başvurulan kararı yeteri kadar belli edecek kayıtları taşıması durumunda diğer hususlar
bulunmasa bile reddolunmayıp, 355 inci madde çerçevesinde gerekli
inceleme yapılır.
İstinaf dilekçesinin verilmesi

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 355Kaynağı aç

MADDE 355- (1) İnceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle
sınırlı olarak yapılır. Ancak, bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü
takdirde bunu resen gözetir.
Duruşma yapılması ve karar verilmesi[50]

Süresinde verilen süre tutum dilekçesinden sonra gerekçeli istinaf dilekçesi yasal süresinden sonra sunulmuş olsa dahi başvuru süreden reddedilemez; kamu düzeniyle sınırlı inceleme yapılarak aykırılık yoksa istinaf isteminin esastan reddine karar verilmesi gerekir. Nitekim Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 2022/5176 Esas ve 2022/10018 Karar sayılı ilamında, meskeniyet şikayetinin reddine ilişkin icra mahkemesi kararının istinafında, süre tutum dilekçesi verilip gerekçeli istinaf dilekçesi süresinden sonra sunulsa bile dilekçenin reddedilmeyerek kamu düzeni yönünden denetim yapılması ve aykırılık bulunmaması hâlinde istemin esastan reddedilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/5176, K. 2022/10018Kaynağı aç

12. Hukuk Dairesi         2022/5176 E.  ,  2022/10018 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ	: … Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi
Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın müddeti içinde temyizen tetkiki 3. Kişi tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi … tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü :
Şikayetçi tarafından meskeniyet iddiasıyla başvurulduğu, İcra Mahkemesi’nce; şikayetin reddine hükmedildiği, şikayetçi tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesi’nce, gerekçeli istinaf dilekçesinin 10 günlük süreden sonra verildiği gerekçesi ile İİK’nun 363/1. fıkra son cümlesi ve  HMK’nun 352/1-c maddesi gereğince istinaf başvurusunun süre yönünden reddine karar verildiği görülmektedir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 342/3. maddesinde; “İstinaf dilekçesi, başvuranın kimliği ve imzasıyla, başvurulan kararı yeteri kadar belli edecek kayıtları taşıması durumunda, diğer hususlar bulunmasa bile reddolunmayıp, 355 inci madde çerçevesinde gerekli inceleme yapılır” düzenlemesi yer almaktadır.
Aynı Kanun’un 355. maddesi; “İnceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır. Ancak, bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bunu re'sen gözetir” düzenlemesini içermekte, 352/1. maddesi ise; başvuru şartlarının yerine getirilmemesi ya da başvuru sebeplerinin veya gerekçesinin hiç gösterilmemesi halinde gerekli kararın verileceğini belirtmektedir.
Somut olayda, icra mahkemesince verilen kararın şikayetçi vekiline 09.12.2021 tarihli celsede tefhim edildiği, şikayetçi vekilince İİK’nun 363. maddesi uyarınca süresi içinde 17.12.2021 günü, HMK’nun 342/3. maddesine uygun olacak şekilde istinaf dilekçesinin (süre tutum) verildiği, gerekçeli kararın 15.01.2022 tarihinde tebliğine rağmen gerekçeli istinaf dilekçesinin yasal süresinden sonra 31.01.2022’de sunulduğu görülmektedir.
Bu durumda, Bölge Adliye Mahkemesi’nce yapılacak iş, HMK’nun 342/2-e ve 342/3. maddesinde belirtildiği üzere, istinaf dilekçesi reddedilmeden, HMK’nun 352 ve 355. maddesi uyarınca kamu düzeni ile sınırlı olmak üzere istinaf istemi incelenerek sonucuna göre karar verilmesinden ibarettir. İstinaf yoluyla incelenen mahkeme kararında kamu düzenine aykırılık denetimi yönünden; işin esasına dair inceleme yapılmış olacağından, kamu düzenine aykırılık bulunmadığının tespiti halinde istinaf isteminin esastan reddine karar verilmesi gerekecektir.
O halde, Bölge Adliye Mahkemesi’nce, HMK’nun 342/3. maddesinde belirtildiği üzere, şikayetçi vekili tarafından yasal süresi içerisinde süre tutum dilekçesi verildiği gözetilerek HMK’nun 352 ve 355. maddeleri uyarınca kamu düzeni ile sınırlı  olmak üzere istinaf isteminin incelenip sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, şikayetçi vekilinin istinaf başvurusunun süreden reddi isabetsizdir.
SONUÇ : … Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi'nin 02/03/2022 tarih ve 2022/703 E. – 2022/490 K. sayılı  kararının yukarıda yazılı nedenlerle, 5311 sayılı Kanun ile değişik İİK'nun 364/2. maddesi göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı HMK'nun 373/2. maddeleri uyarınca BOZULMASINA, bozma nedenine göre şikayetçinin temyiz itirazlarının bu aşamada incelenmesine yer olmadığına, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,   dosyanın Bölge Adliye Mahkemesi’ne gönderilmesine, 10/10/2022 gününde oy birliğiyle karar verildi.

Süre tutum dilekçesi verilip gerekçeli başvuru sebepleri süresinde bildirilmediğinde kamu düzeni yönünden yürütülen denetim bir hukukilik denetimi niteliğindedir. Mahkemece kamu düzenine aykırılık bulunmadığının anlaşılması hâlinde, işin esasına dair bir inceleme tamamlanmış olduğundan başvuru hakkında usulden ret yerine esastan ret kararı verilmesi gerekir.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 20. maddesi uyarınca iş sözleşmesinin geçerli neden olmadan feshedildiğini ileri süren işçinin, fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içerisinde feshin geçersizliği ve işe iade talebiyle dava açması gerekir. Bu süre hak düşürücü nitelikte olup kamu düzenine ilişkin bulunduğundan mahkemece resen dikkate alınır.

Ön İncelemenin Temyiz Aşamasında Uygulanması

HMK m. 366/1 hükmü gereğince, kanunun istinaf yolundaki ön incelemeyi düzenleyen 352. maddesi temyiz kanun yolunda da kıyas yoluyla uygulanır. Bu çerçevede temyiz mercii, temyiz edilen dosya üzerinde ön inceleme yaparak yasal şartları denetler.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 366Kaynağı aç

MADDE 366- (1) Bu Kanunun istinaf yolu ile ilgili 343 ilâ
349 ve 352 nci maddeleri hükümleri, temyizde de kıyas yoluyla uygulanır.
Temyizin icraya etkisi

Kanunda belirlenen kesinlik sınırının altında kalan kararlara karşı temyiz yoluna başvurulması durumunda, HMK m. 366 atfıyla m. 352 hükmü uyarınca temyiz isteminin reddi kararı verilir.

İstinafta ön incelemeyi kim yapar ve karar nasıl verilir?

Ön inceleme bölge adliye mahkemesi heyetince veya görevlendirilecek bir üye tarafından yürütülür; ön inceleme sonundaki karar ise heyetçe verilir.

İstinaf dilekçesinde sebep gösterilmezse dilekçe reddedilir mi?

Başvuranın kimliği, imzası ve kararı belli eden kayıtlar mevcutsa dilekçe reddolunmaz; inceleme istinaf dilekçesindeki sebeplerle sınırlı yapılmakla birlikte kamu düzenine aykırılıklar bölge adliye mahkemesince kendiliğinden gözetilir.

Süre tutum verildikten sonra gerekçeli dilekçe sunulmazsa ne karar verilir?

Süresinde verilen süre tutum dilekçesinin ardından gerekçeli dilekçe süresinde sunulmasa dahi başvuru süreden reddedilemez; kamu düzeni incelemesi yapılarak aykırılık tespit edilmezse istem esastan reddedilir.

UYAP üzerinden yapılan istinaf başvurusunda hangi tarih esas alınır?

İstinaf başvuru süresinin hesabında, dilekçenin Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi üzerinden fiilen gönderildiği tarih esas alınır; kalem onayının gecikmesi aleyhe sonuç doğurmaz.

HMK 352 hükümleri temyiz yolunda da geçerli midir?

Evet, HMK m. 366/1 yollamasıyla 352. madde temyiz denetiminde de kıyasen uygulanır ve kesin nitelikteki kararlara karşı yapılan temyiz başvuruları reddedilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Medeni usul hukuku