HMK Madde 333 Uyarınca Kullanılmayan Avansın İadesi

Avansın İadesi Kuralı ve Yasal Dayanağı

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 333. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, hükmün kesinleşmesinden sonra mahkeme, yatırılan avansın kullanılmayan kısmının iadesine kendiliğinden karar verir. Söz konusu iade kararının tebliğ gideri ise iade edilecek avanstan karşılanır.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 333Kaynağı aç

MADDE 333- (1) Hükmün kesinleşmesinden sonra mahkeme
kendiliğinden, yatırılan avansın kullanılmayan kısmının iadesine karar verir. Bu
kararın tebliğ gideri iade edilecek avanstan karşılanır.
İKİNCİ
BÖLÜM
Adli Yardım
Adli yardımdan yararlanacak
kişiler

Kanunun 333. maddesinin gerekçesinde, karar kesinleştikten sonra artan avansın ilgilisine nasıl iade edileceği hususunun uygulamada yerleşmiş olan mali mevzuat hükümlerine göre belirleneceği ifade edilmiştir.

Gider Avansı Bakiyesinin İadesinde Mahkeme Kararı

Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin E. 2022/12524, K. 2022/16795 sayılı kararında, taraflarca yatırılan gider avansı bakiyelerinin 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 333. maddesi uyarınca karar kesinleştiğinde ilgilisine iadesine karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2022/12524, K. 2022/16795Kaynağı aç

10. Hukuk Dairesi         2022/12524 E.  ,  2022/16795 K.
"İçtihat Metni"
Bölge Adliye
Mahkemesi      : … Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
No	 :
Dava, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına dair verilen karara karşı davalı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, … Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince istinaf başvurusunun redine dair  karar verilmiştir.
… Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince verilen kararın, davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi … tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.
Dosya kapsamı incelendiğinde, davanın sigorta başlangıcının tespitine ilişkin olması, davacının davadan önce 7026 sayılı Yasa’nın 4. Maddesi kapsamında bir başvurusunun bulunmadığı, uyuşmazlığın yargılama safhasında ön inceleme aşamasından önce giderildiği göz önüne alındığında, ilgili yasada belirtilen dava şartının yargılamadan önce yerine getirilmemesi nedeniyle davalı Kurum lehine yargılama giderlerine hükmedilmesi yerine aksine yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
Ne var ki, bu aykırılığın giderilmesi, yeniden yargılamayı gerektirmediğinden, hüküm bozulmamalı, 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 370/2 hükmü gereğince düzeltilerek onanmalıdır.
SONUÇ : 1-İlk derece mahkemesi hükmünün tamamı silinerek yerine, “Dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına,
2-Alınması gerekli 54,40 TL harçtan peşin alınan 44,40 TL harcın mahsubu ile bakiye 10,00 TL harcın davacıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,
3-Davacı tarafça yapılan yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4-Davalı kendisini bir vekille temsil ettirdiğinden, AAUT uyarınca belirlenen 1.700,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı Kuruma verilmesine,
5-Taraflarca yatırılan gider avansı bakiyelerinin HMK 333. maddesi uyarınca karar kesinleştiğinde ilgilisine iadesine, dair davacının yokluğunda  ve davalı  Kurum vekilinin yüzünde iş yoğunluğu  nedeniyle gerekçe ve ayrıntılı hüküm tefhim edilemediğinden  HMK 321.maddesi uyarınca tebliğinden itibaren 2 haftalık sürede, istinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar  usulüne uygun olarak açıkça okunup anlatıldı 27/10/2020” ibarelerinin yazılmasına ve hükmün bu şekliyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA, 28.12.2022 gününde oybirliğiyle karar verildi.

Yargılama sürecinde davalı tarafça yatırılan avansın sarf edilmeyen kısmının hükmün kesinleşmesinden sonra davalıya iadesine karar verilmemesi bozma sebebi oluşturabilmektedir. Benzer şekilde, yatırılan ve harcanmayan delil avansının yatıran tarafa iadesi yönünde mahkemece olumlu ya da olumsuz bir hüküm kurulmaması kanuna aykırı bulunmakla birlikte, kanun yararına bozma yolunda bu aykırılık kararın sonucunu değiştirmeyen bir bozma niteliğinde değerlendirilmektedir.

Hükmün Tefhimi ve Gerekçeli Kararın Yazılması

6100 sayılı Kanun'un 321. maddesi uyarınca, tahkikat evresi bittiğinde mahkeme tarafların son sözlerini dinleyip yargılamayı sonlandırdığını bildirerek hükmünü tefhim eder; bu aşamada taraflara ayrıca süre verilmez. Kararın tefhimi kural olarak hükme dair tüm hususların gerekçesiyle birlikte açıklanması suretiyle yapılır. Ancak zorunlu koşullarda hâkim gerekçesini tutanağa yazdırmak kaydıyla yalnızca hüküm özetini bildirebilir. Bu durumda gerekçeli kararın en geç bir ay içinde yazılarak tebliğe çıkartılması gerekir.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 321Kaynağı aç

MADDE 321- (1) Tahkikatın tamamlanmasından sonra, mahkeme tarafların
son beyanlarını alır ve yargılamanın sona erdiğini bildirerek kararını tefhim eder.
Taraflara beyanda bulunabilmeleri için ayrıca süre verilmez.
(2) Kararın tefhimi, mahkemece
hükme ilişkin tüm hususların gerekçesi ile birlikte açıklanması ile gerçekleşir.
Ancak zorunlu hâllerde, hâkim bu durumun sebebini de tutanağa geçirmek suretiyle,
sadece hüküm özetini tutanağa yazdırarak kararı tefhim edebilir. Bu durumda gerekçeli
kararın en geç bir ay içinde yazılarak tebliğe çıkartılması gerekir.
Uygulanacak hükümler

Yargılama Giderlerinin Kapsamı ve Delil Tespiti Masrafları

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 323. maddesi kapsamında yargılama giderleri; başvurma, karar ve ilam harçları ile dava sebebiyle doğan tebliğ ve posta giderlerini, dosya ve evrak masraflarını içerir. Bununla birlikte geçici hukuki koruma tedbirleri ile protesto, ihbar, ihtarname ve vekâletname düzenlenmesine ilişkin giderler, keşif harcamaları ile tanık ve bilirkişiye ödenen ücret ve giderler de bu kapsamda değerlendirilir.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 323Kaynağı aç

MADDE 323- (1) Yargılama giderleri şunlardır:
a) Başvurma, karar ve ilam
harçları.[38]
b) Dava nedeniyle yapılan
tebliğ ve posta giderleri.
c) Dosya ve sair evrak giderleri.
ç) Geçici hukuki koruma tedbirleri
ve protesto, ihbar, ihtarname ve vekâletname düzenlenmesine ilişkin giderler.
d) Keşif giderleri.
e) Tanık ile bilirkişiye ödenen
ücret ve giderler.
f) Resmî dairelerden alınan
belgeler için ödenen harç, vergi, ücret ve sair giderler.
g) Vekil ile takip edilmeyen
davalarda tarafların hazır bulundukları günlere ait gündelik, seyahat ve konaklama
giderlerine karşılık hâkimin takdir edeceği miktar; vekili bulunduğu hâlde mahkemece
bizzat dinlenmek, isticvap olunmak veya yemin
etmek üzere çağrılan taraf için takdir edilecek gündelik, yol ve konaklama giderleri.
ğ) Vekille takip edilen davalarda
kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücreti.
h) Yargılama sırasında yapılan
diğer giderler.
Delil
ikamesi için avans

Kanunun 400. maddesi uyarınca taraflar, derdest bir davada henüz sırası gelmemiş ya da ileride ikame edilecek bir davaya dayanak oluşturacak vakıanın tespiti için keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesini isteyebilir. Bu istemde hukuki yarar koşulu aranır; kanunda açıkça düzenlenen durumlar dışında, delilin vakit kaybetmeksizin tespit edilmemesi durumunda kaybolacağı veya ileri sürülmesinin ciddi biçimde güçleşeceği ihtimali varsa hukuki yararın varlığı kabul edilir.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 400Kaynağı aç

MADDE 400- (1) Taraflardan her biri, görülmekte olan
bir davada henüz inceleme sırası gelmemiş yahut ileride açacağı davada ileri süreceği
bir vakıanın tespiti amacıyla keşif yapılması, bilirkişi incelemesi yaptırılması
ya da tanık ifadelerinin alınması gibi işlemlerin yapılmasını talep edebilir.
(2) Delil
tespiti istenebilmesi için hukuki yararın varlığı gerekir. Kanunda açıkça öngörülen
hâller dışında, delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı yahut ileri
sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dâhilinde bulunuyorsa hukuki yarar
var sayılır.
Görev
ve yetki

6100 sayılı Kanun'un 400 ila 406. maddeleri çerçevesinde delillerin tespiti amacıyla yapılan masraflar, Kanun'un 323 ila 333. maddeleri arasında yer alan yargılama giderlerindendir. Bu nedenle delil tespiti giderlerinin yargılama gideri kapsamında hükme bağlanması gerekir; bu harcamaların dava konusu asıl alacağa eklenerek karara bağlanması kanuna uygun düşmemektedir.

Kullanılmayan gider avansı ne zaman iade edilir?

Hükmün kesinleşmesinden sonra mahkeme, yatırılan avansın kullanılmayan kısmının iadesine kendiliğinden karar verir.

Avansın iadesi için mahkemeye başvuru yapılmalı mıdır?

HMK m. 333 gereğince mahkeme artan avansın iadesine kendiliğinden karar verir ve iade süreci mali mevzuat hükümlerine göre işletilir.

İade kararının tebliğ gideri kimden alınır?

Avansın iadesine ilişkin kararın tebliğ masrafı, ilgilisine iade edilecek olan avanstan karşılanır.

Mahkeme artan avans hakkında hüküm kurmazsa ne olur?

Harcanmayan avansın iadesi hakkında mahkemece olumlu veya olumsuz bir karar verilmemesi kanun yolunda bozma konusu yapılabilir; delil avansının karara bağlanmaması kanun yararına bozma aşamasında sonuca etkili olmaksızın usule aykırılık gerekçesi sayılabilmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Medeni usul hukuku