HMK Madde 28 Kapsamında Aleniyet İlkesi ve Gizlilik

Hukuk Yargılamasında Aleniyet İlkesi ve Duruşmanın Önemi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 28/1 uyarınca, hukuk yargılamasında duruşmaların ve kararların bildirilmesi kural olarak alenidir.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 28Kaynağı aç

MADDE 28- (1)
Duruşma ve kararların bildirilmesi alenidir.
(2)
Duruşmaların bir kısmının veya tamamının gizli olarak yapılmasına ancak genel ahlâkın
veya kamu güvenliğinin (…)[3]
kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde, ilgilinin talebi üzerine yahut resen mahkemece
karar verilebilir.[4]
(3)
Tarafların gizlilik talebi ön sorunlar hakkındaki hükümler çerçevesinde gizli duruşmada
incelenir ve karara bağlanır. Hâkim, bu kararının gerekçelerini, esas hakkındaki
kararı ile birlikte açıklar.
(4)
Hâkim, gizli yargılama işlemleri sırasında hazır bulunanları o yargılamayla ilgili
edindikleri bilgileri açıklamamaları hususunda uyarır ve 26/9/2004 tarihli ve 5237
sayılı Türk Ceza Kanununun gizliliğin ihlaline ilişkin hükmünün uygulanacağını ihtar
ederek bu hususu tutanağa geçirir.
Dürüst
davranma ve doğruyu söyleme yükümlülüğü

Hukuki dinlenilme hakkı, adil yargılanma hakkı, aleniyet ilkesi ve hak arama hürriyetinin gerçekleşmesinin en önemli aracı duruşma yapılmasıdır.

Duruşmaların Gizli Yapılması ve Gizlilik Usulü

Aleniyet kuralına istisna olarak duruşmaların bir kısmının veya tamamının gizli yapılması mümkündür. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 28/2 hükmüne göre gizlilik kararı, ancak genel ahlâkın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde ilgilinin talebi üzerine yahut mahkemece resen verilebilir.

Gizlilik talebinde bulunulması durumunda bu istem, ön sorunlar hakkındaki usul hükümleri dairesinde gizli duruşmada incelenir ve karara bağlanır. Hâkim, duruşmanın gizli yürütülmesine dair kararının gerekçelerini esas hakkındaki nihai kararı ile birlikte açıklar.

Gizli Duruşmada Hazır Bulunanların Uyarılması

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 28/4 gereğince hâkim, gizli yargılama işlemleri sırasında hazır bulunanları o yargılamayla ilgili edindikleri bilgileri açıklamamaları hususunda uyarır ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun gizliliğin ihlaline ilişkin hükmünün uygulanacağını ihtar ederek bu hususu tutanağa geçirir.

Kararın Aleniyeti, Tefhim ve Hükmün Oluşumu

Hüküm, yargılamanın sona erdiği duruşmada verilir ve tefhim olunur. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 294/2-3 uyarınca hükmün tefhimi, her hâlde hüküm sonucunun duruşma tutanağına geçirilerek okunması suretiyle olur.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 294Kaynağı aç

MADDE 294- (1) Mahkeme, usule veya esasa ilişkin
bir nihai kararla davayı sona erdirir. Yargılama sonunda uyuşmazlığın esası hakkında
verilen nihai karar, hükümdür.
(2) Hüküm, yargılamanın sona
erdiği duruşmada verilir ve tefhim olunur.
(3) Hükmün tefhimi,
her hâlde hüküm sonucunun duruşma tutanağına geçirilerek okunması suretiyle olur.
(4) Zorunlu nedenlerle
sadece hüküm sonucunun tefhim edildiği hâllerde, gerekçeli kararın tefhim tarihinden
başlayarak bir ay içinde yazılması gerekir.
(5) Hükmün tefhimini, duruşmada
bulunanlar ayakta dinler.
(6) Hükme ilişkin hususlar,
niteliğine aykırı düşmedikçe, usule ilişkin nihai kararlar hakkında da uygulanır.
Hükmün müzakeresi

Mahkeme hükmünün hukuki varlık kazanabilmesi için tefhim edilmesi ve verilen kararla birlikte ne şekilde tefhim edildiğinin duruşma tutanağına yazılması zorunludur. Usul ve yasaya uygun şekilde kısa karar oluşturulmaksızın gerekçeli karar yazılması durumunda hukuki varlık kazanmış bir karar bulunmaz.

Hüküm Sonucu ve Gerekçeli Kararın Düzenlenmesi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 297/2 gereğince hüküm fıkrasında gerekçeye ilişkin ifadelere yeniden yer verilmez. Mahkemece taleplerin tümü hakkında varılan karar belirtilmeli, taraflar bakımından doğan borçlar ile haklar sıra numarası altında duraksamaya yer bırakmayacak açıklıkta gösterilmelidir.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 297Kaynağı aç

MADDE 297- (1) Hüküm “Türk Milleti Adına” verilir ve bu ibareden sonra
aşağıdaki hususları kapsar:
a) Hükmü veren mahkeme ile
hâkim veya hâkimlerin ve zabıt kâtibinin ad ve soyadları ile sicil numaraları, mahkeme
çeşitli sıfatlarla görev yapıyorsa hükmün hangi sıfatla verildiğini.
b) Tarafların ve davaya katılanların
kimlikleri ile Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, varsa kanuni temsilci ve vekillerinin
ad ve soyadları ile adreslerini.
c) Tarafların iddia ve savunmalarının
özetini, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları, çekişmeli vakıalar hakkında
toplanan delilleri, delillerin tartışılması ve değerlendirilmesini, sabit görülen
vakıalarla bunlardan çıkarılan sonuç ve hukuki sebepleri.
ç) Hüküm sonucu, yargılama
giderleri ile taraflardan alınan avansın harcanmayan kısmının iadesi, varsa kanun
yolları ve süresini.
d) Hükmün verildiği tarih
ve hâkim veya hâkimlerin ve zabıt kâtibinin imzalarını.
e) Gerekçeli kararın yazıldığı
tarihi.
(2) Hükmün sonuç kısmında,
gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında
verilen hükümle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıra numarası altında;
açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi gereklidir.
Hükmün
yazılması

Zorunlu nedenlerle yalnızca hüküm sonucunun tefhim edildiği durumlarda gerekçeli kararın tefhim tarihinden itibaren bir ay içinde yazılması gerekir. Kanunun 298/2. maddesi gereğince, sonradan yazılan gerekçeli karar tefhim edilen hüküm sonucuna aykırı olamaz.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 298Kaynağı aç

MADDE 298- (1) Hüküm, hükmü veren hâkim, toplu mahkemelerde
başkan veya hükme katılmış olan hâkimlerden başkanın seçeceği bir üye tarafından
yazılır.
(2) Gerekçeli karar, tefhim
edilen hüküm sonucuna aykırı olamaz.
(3) Hükümde gerekçesi ile
birlikte karşı oya da yer verilir.
(4) Hüküm, hükmü veren hâkim
veya hâkimler ile zabıt kâtibi tarafından imzalanır.
Hükmün
imza edilememesi

Usul Ekonomisi ve Elektronik Ortamda Mazeret

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 30/1 uyarınca hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini, ayrıca gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 30Kaynağı aç

MADDE 30- (1) Hâkim, yargılamanın makul süre içinde
ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla
yükümlüdür.
Hâkimin
davayı aydınlatma ödevi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 445/2 uyarınca, fiziki olarak hazırlanması öngörülen tutanak ve belgeler güvenli elektronik imza ile elektronik ortamda düzenlenip iletilebilir; ayrıca fiziki gönderim yapılmaz ve belge örneği aranmaz. Duruşma günü oturuma katılamayacak tarafın mazeret dilekçesini elektronik ortam üzerinden duruşma saatine kadar iletmesi mümkün olup Kanunun 445/4. maddesinde ise elektronik ortamda yapılan işlemlerde sürenin gün sonunda biteceği hükme bağlanmıştır.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 445Kaynağı aç

MADDE 445- (1) Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP),
adalet hizmetlerinin elektronik ortamda yürütülmesi amacıyla oluşturulan bilişim
sistemidir. Dava ve diğer yargılama işlemlerinin elektronik ortamda gerçekleştirildiği
hâllerde UYAP kullanılarak veriler kaydedilir ve saklanır.
(2) Elektronik
ortamda, güvenli elektronik imza kullanılarak dava açılabilir, harç ve avans ödenebilir,
dava dosyaları incelenebilir. Bu Kanun kapsamında fizikî olarak hazırlanması öngörülen
tutanak ve belgeler güvenli elektronik imzayla elektronik ortamda hazırlanabilir
ve gönderilebilir. Güvenli elektronik imza ile oluşturulan tutanak ve belgeler ayrıca
fizikî olarak gönderilmez, belge örneği aranmaz.
(3) Elektronik ortamdan fizikî
örnek çıkartılması gereken hâllerde tutanak veya belgenin aslının aynı olduğu belirtilerek
hâkim veya görevlendirdiği yazı işleri müdürü tarafından imzalanır ve mühürlenir.
(4) Elektronik ortamda yapılan
işlemlerde süre gün sonunda biter.
(5) Mahkemelerde görülmekte
olan dava, çekişmesiz yargı, geçici hukuki koruma ve diğer tüm işlemlerde UYAP’ın
kullanılmasına dair usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.
Disiplin para cezası

Duruşmaların gizli yapılmasına hangi gerekçelerle karar verilebilir?

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 28/2 uyarınca duruşmaların bir kısmının veya tamamının gizli yapılmasına ancak genel ahlâkın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde ilgilinin talebi üzerine ya da resen mahkemece karar verilebilir.

Duruşmanın gizliliği kararı hangi usulle verilir?

Tarafların gizlilik yönündeki istemleri, ön sorunlar hakkındaki hükümler çerçevesinde gizli duruşmada incelenerek karara bağlanır; kararın gerekçeleri ise hâkim tarafından esas hakkındaki nihai kararla birlikte açıklanır.

Gizli duruşmadaki bilgilerin açıklanması halinde hangi yaptırım uygulanır?

Hâkim, gizli yargılama sırasında hazır bulunan kişileri edindikleri bilgileri açıklamama konusunda uyarır ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun gizliliğin ihlaline ilişkin hükümlerinin uygulanacağını tutanağa geçirerek ihtar eder.

Hükmün hukuki varlık kazanması için duruşmada ne yapılması gerekir?

Hüküm, yargılamanın sona erdiği duruşmada tutanağa geçirilip okunmak suretiyle tefhim edilmeli ve ne şekilde tefhim edildiği tutanağa yazılmalıdır; usulüne uygun kısa karar kurulmaksızın yalnızca gerekçeli kararda ayrıntı verileceğinin belirtilmesi hükmün hukuki varlık kazanmasını engeller.

Mazeret dilekçesi elektronik ortamda ne zamana kadar sunulabilir?

Güvenli elektronik imza ile düzenlenen belgeler ayrıca fiziki olarak gönderilmez. Duruşma günü oturuma katılamayacak tarafın mazeret dilekçesini duruşma saatine kadar elektronik ortamdan göndermesi mümkün olmakla birlikte, kanun uyarınca elektronik ortamdaki işlemlerde süre kural olarak gün sonunda biter.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Medeni usul hukuku