6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 243/1 hükmü uyarınca tanıklar kural olarak mahkeme tarafından çıkarılan davetiye ile duruşmaya çağrılır; bununla birlikte davetiye gönderilmemiş olsa dahi taraflarca duruşmada hazır bulundurulan tanık mahkemece dinlenir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 243Kaynağı aç
Tanık Davetiyesinin Tebliği ve Bir Haftalık Süre Kuralı
Kanunun 243. maddesinin 2. fıkrası uyarınca tanık davetiyesinin duruşma gününden en az bir hafta önce tebliğ edilmiş olması zorunludur. Tanığın duruşma gün ve saatini önceden öğrenip gerekli hazırlıkları yapabilmesi adına bu yasal bildirim süresi öngörülmüş olmakla birlikte, acele hâllerde mahkeme hâkiminin takdiriyle tanığın daha önce gelmesine karar verilebilir.
Alternatif İletişim Vasıtalarıyla Çağrı ve Hukuki Sonuçları
Gerektiğinde tanığın daveti telefon, faks veya elektronik posta gibi iletişim vasıtalarından yararlanılmak suretiyle de gerçekleştirilebilir. Ancak bu usulle yapılan çağrılar pratik bir hız sağlamasına rağmen, davete rağmen tanığın gelmemesine bağlanan zorla getirme ve disiplin para cezası gibi yasal yaptırımlar bu bildirim yönteminde uygulanmaz.
Duruşmada Tanığı Hazır Bulundurma ve Mahkemenin Davet Görevi
Hukuk yargılamasında tarafların delil listelerinde bildirdikleri tanıkları duruşmada bizzat hazır bulundurma yükümlülükleri bulunmamaktadır. Tarafın tanık dinletmekten açıkça vazgeçtiğine dair bir beyanı veya dinlenmeye engel yasal bir sebep bulunmadıkça, usulünce gösterilen tanığın mahkemece çağrılarak dinlenmesi savunma hakkının ve adil yargılanma ilkesinin temel bir gereğidir.
Kesin Sürede Liste Verilmemesi ve Tanığın Duruşmada Hazır Edilmesi
Tanık listesi sunulması için kesin süre tanınmış ve tanıkların dinleneceği oturum belirlenmiş olsa dahi, süresinde tanık listesi sunulmamış olmasına rağmen taraf belirlenen o celsede tanıklarını hazır bulundurursa tanıklar dinlenir. Kesin sürede liste sunulmadığı için tanık gösterme hakkı düşmüş olan taraf, yalnızca izleyen tahkikat duruşmasında tanıklarını hazır ettiği takdirde bu tanıkları dinletme hakkına sahiptir ve dinlenen bu beyanlar hükme esas alınmalıdır.
Buna karşılık, tanık listesi vermek üzere kesin süre verilmesine karşın süresinde liste sunmayan, kesin sürenin ardından gelen ilk oturumda da tanıklarını hazır etmeyen ve karşı tarafın da gecikmeli tanık bildirimine muvafakat göstermediği durumlarda, tanıkların dinlenmesine yer olmadığına karar verilmesi usul kurallarına uygundur.
Ön İnceleme Aşaması ve Tensip Kararıyla Süre Verilmesinin Geçersizliği
Yargılamada ön inceleme duruşması icra edilmeden ve uyuşmazlık konuları tam olarak belirlenmeden tensip tutanağı ile taraflara delil niteliğindeki belgeleri sunmaları veya tanık bildirmeleri amacıyla süre tanınması usulen sonuç doğurmaz. Taraflara tanıklarını bildirmeleri için ön inceleme tamamlandıktan sonra tahkikat aşamasında usulüne uygun süre tanınmalı ve bildirilen tanıklar kanuni düzenlemelere göre davet edilmelidir.
Keşif Mahallinde Dinlenecek Tanıkların Davet Usulü
HMK m. 243 hükmünde düzenlenen davet prosedürü sadece mahkeme salonundaki tahkikat celseleriyle sınırlı değildir. Özellikle taşınmaz uyuşmazlıklarında keşif mahallinde dinlenecek olan taraf tanıkları ve yerel bilirkişiler için de anılan madde hükmü uyarınca keşif yerine bizzat gelinmesi amacıyla davetiye çıkarılması zorunludur.
Tanık Sayısının Sınırlandırılması ve Dinlenmeden Vazgeçme
6100 sayılı Kanunun 241. maddesi uyarınca mahkeme, gösterilen tanıklardan bir kısmının beyanıyla ispat edilmek istenen husus hakkında yeter derecede bilgi edinildiği takdirde geri kalanların dinlenilmemesine karar verebilir. Ancak bu madde kapsamında yeterli kanaate ulaşıldığı yönünde gerekçeli bir ara karar verilmediği sürece, mahkemece peşinen tanık sayısına sınır konulamaz ve tarafların açıkça vazgeçmediği tanıkların davet edilerek dinlenmesinden imtina edilemez.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 241Kaynağı aç
Davete Rağmen Gelmeyen Tanığa Uygulanacak Yaptırımlar
HMK m. 245/1 gereğince, usulüne uygun olarak çıkarılan davetiye ile çağrılmasına rağmen mazeret bildirmeksizin duruşmaya gelmeyen tanık hakkında mahkemece zorla getirtilme kararı verilir. Ayrıca duruşmaya gelmemenin sebep olduğu yargılama giderlerine ve kanunda öngörülen disiplin para cezasına hükmolunur.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 245Kaynağı aç
Tanık davetiyesi duruşmadan en az kaç gün önce tebliğ edilmelidir?
HMK m. 243/2 uyarınca tanık davetiyesinin duruşma gününden en az bir hafta önce tebliğ edilmiş olması şarttır; ancak acele hâllerde mahkeme tanığın daha önce gelmesine karar verebilir.
Telefon veya e-posta ile davet edilen tanık gelmezse zorla getirtilebilir mi?
Hayır, telefon, faks veya elektronik posta yoluyla yapılan tanık davetlerinde, çağrıya rağmen gelinmemesine bağlanan zorla getirtilme ve para cezası gibi sonuçlar uygulanmaz.
Kesin sürede tanık listesi sunulmazsa duruşmada hazır edilen tanık dinlenir mi?
Evet, kesin süre verilmiş ve dinlenme günü belirlenmiş olsa dahi liste sunulmamışsa, taraf o duruşmada tanıklarını hazır bulundurduğu takdirde HMK m. 243/1 uyarınca tanıklar dinlenir.
Taraflar gösterdikleri tanıkları duruşmada bizzat hazır bulundurmak zorunda mıdır?
Hayır, tarafların tanıklarını duruşmada bizzat hazır bulundurma yükümlülüğü yoktur; vazgeçme veya yasal bir engel bulunmadıkça mahkemenin tanıkları usulünce davet edip dinlemesi gerekir.
Mahkeme dinlenecek tanık sayısını kendiliğinden sınırlandırabilir mi?
Mahkeme, gösterilen tanıkların beyanıyla ispat edilmek istenen konuda yeterli bilgi edinildiğine karar vermedikçe tanık sayısını peşinen sınırlandıramaz ve bildirilen tanıkları dinlemek zorundadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy