Mahkemeye Çağrılan Tanığın Gelme Zorunluluğu ve Yaptırımlar
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 245. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kanunda gösterilen hükümler saklı kalmak üzere, tanıklık için çağrılan herkes mahkemeye gelmek zorundadır. Kanunda açıkça belirtilmiş bir istisna bulunmadıkça tanık olarak çağrılan kişinin duruşmaya katılımı kanuni bir yükümlülüktür.
Usulüne uygun olarak çağrıldığı hâlde mazeret bildirmeksizin gelmeyen tanık mahkemece zorla getirtilir. Bununla birlikte mazeret bildirmeksizin duruşmaya gelmeyen tanık hakkında, gelmemesinin sebep olduğu giderlere ve disiplin para cezasına hükmedilir.
Zorla getirtilen tanığın daha önce duruşmaya neden gelmediğini haklı gösterecek sebepleri sonradan bildirmesi mümkündür. Bildirilen bu mazeret ve sebeplerin mahkemece kabul edilmesi hâlinde, tanık aleyhine verilmiş olan yargılama giderleri ile disiplin para cezası kaldırılır.
Tanığın Duruşmaya Davet Edilme Usulü ve Süresi
6100 sayılı Kanunun 243. maddesinin birinci fıkrasına göre tanık kural olarak davetiye ile çağrılır. Ancak davetiye gönderilmeden taraflarca hazır bulundurulan tanık da mahkeme tarafından dinlenir. Tanık listesi sunulması için kesin süre verildiği ve dinlenme gününün belirlendiği durumlarda, liste verilmemiş olsa dahi tarafın o duruşmada hazır bulundurduğu tanıklar dinlenir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 243Kaynağı aç
Tanık davetiyesinin duruşma gününden en az bir hafta önce muhatabına tebliğ edilmiş olması gerekir. Kanunda acele olarak nitelendirilen hâllerde ise mahkeme tanığın daha önce gelmesine karar verebilir.
Tanığın duruşmaya davet edilmesi işleminde gerektiğinde telefon, faks veya elektronik posta gibi araçlardan da yararlanılabilir. Ancak bu araçlarla yapılan çağrıya uyulmaması hâlinde, tanığın gelmemesine bağlanan zorla getirme, yargılama gideri yükletilmesi ve disiplin para cezası gibi yaptırımlar uygulanamaz.
Tanığı Hazır Bulundurma Yükümlülüğü ve Zorla Getirme Kararı
Hukuk yargılamasında tarafların tanıklarını duruşmada bizzat hazır bulundurma yükümlülükleri bulunmamaktadır. Dinlenmesinden açıkça vazgeçilmediği ve yasal bir sebep bulunmadığı sürece gösterilen tanığın dinlenmemiş olması savunma hakkını kısıtlar.
Mahkemece adına davetiye çıkarılan ancak tebligat yapılamayan tanık bakımından, 6100 sayılı Kanunun 240. maddesi gereğince taraf vekiline tanığın yeni adresini bildirmesi için kesin süre verilmelidir. Kendisine usulüne uygun davetiye tebliğ edildiği hâlde mazeret bildirmeksizin çağrıya uymayan tanık hakkında ise 245. maddenin birinci fıkrası uyarınca zorla getirme kararı verilmesi gerekir.
Usulüne uygun davetiyeye rağmen mazeretsiz duruşmaya gelmeyen tanıklar hakkında zorla getirme kararı verilmeden ve kanundaki usul kuralları tüketilmeden nihai karar verilemez. Zorla getirme kararının duruşma gününden sonra ilgili birime ulaşması gibi taraftan kaynaklanmayan nedenlerle yerine getirilememesi hâlinde de kararın akıbeti araştırılmadan ve tanığın duruşmada dinlenmesi için gerekli usul işlemleri tamamlanmadan delilden vazgeçilemez.
Duruşmada bilgisine başvurulacak tanığın ceza infaz kurumunda bulunması ve duruşmaya katılmak istemediğini bildirmesi dinlenilmemesine gerekçe yapılamaz. Bildirilen tanık ceza infaz kurumunda ise ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına müzekkere yazılarak tanığın getirtilmesi ve olaya dair ifadesine başvurulması gerekir.
Duruşma Listesinin Niteliği ve Hukuki Dinlenilme Hakkı
Duruşma gün ve saatinin ilgililerin bilgisine sunulduğu duruşma listesinin resmî bir niteliği bulunmamaktadır. Bu listeyi imzalamak suretiyle taraf ya da tanık yoklaması yapılması olanaklı değildir.
Yasal olmayan gerekçelerle bildirilen tanıkların dinlenmemesi, adil yargılanma hakkı ile bağdaşmadığı gibi hukuki dinlenilme hakkı ile bu hakkın alt unsurları olan iddia ve savunma hakkı ile açıklama ve ispat hakkının ihlali niteliğini taşır.
Mahkemece tanık olarak çağrılan herkes duruşmaya gitmek zorunda mıdır?
Kanunda gösterilen hükümler saklı kalmak üzere, tanıklık için usulünce çağrılan herkes mahkemeye gelmek zorundadır.
Mazeretsiz duruşmaya gelmeyen tanık hakkında hangi yaptırımlar uygulanır?
Usulüne uygun çağrılmasına rağmen mazeret bildirmeksizin gelmeyen tanık zorla getirtilir, gelmemesinin sebep olduğu giderlere ve disiplin para cezasına hükmedilir.
Zorla getirilen tanığa verilen disiplin para cezası kaldırılabilir mi?
Zorla getirtilen tanık duruşmaya daha önce gelmemesini haklı gösterecek sebepleri sonradan bildirir ve bu gerekçeler mahkemece kabul edilirse giderler ile disiplin para cezası kaldırılır.
Telefon veya elektronik posta ile çağrılan tanık gelmezse zorla getirme uygulanır mı?
Telefon, faks veya elektronik posta araçlarıyla yapılan davete rağmen tanığın duruşmaya gelmemesi hâlinde zorla getirme ve disiplin cezası yaptırımları uygulanmaz.
Davanın tarafları tanıklarını duruşmada bizzat hazır bulundurmak zorunda mıdır?
Tarafların tanıklarını duruşmada bizzat hazır bulundurma yükümlülüğü bulunmamaktadır. Mahkemece davetiyesi tebliğ edilemeyen tanık için tarafa adres bildirme imkânı tanınırken, davetiye tebliğine rağmen mazeretsiz gelmeyen tanık hakkında zorla getirme yoluna gidilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy