HMK Madde 21 Yargı Yeri Belirlenmesini Gerektiren Haller

HMK Madde 21 Kapsamında Yargı Yeri Belirlenmesi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 21. maddesi uyarınca, davaya bakacak mahkemenin tayini amacıyla yargı yeri belirlenmesi yoluna dört temel hâlde başvurulur. Bu hâller; davaya bakmakla görevli ve yetkili mahkemenin davaya bakmasına herhangi bir engel çıkması, iki mahkeme arasında yargı çevrelerinin sınırlarının belirlenmesinde tereddüt bulunması, iki mahkemenin de görevsizlik kararı verip bu kararların kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşmesi veya kesin yetki hâllerinde iki mahkemenin de yetkisizlik kararı vererek kararların kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşmesidir. Görevli veya yetkili mahkemenin davaya bakmasına engel çıkması durumunda kanun koyucu engelin fiilî ya da hukukî olması yönünde bir ayrıma gitmemiş, genel anlamda herhangi bir engelin varlığını yeterli kabul etmiştir.

Yargı Çevresi Sınırlarında Tereddüt ve Başvuru Mercii

İki mahkeme arasında yargı çevrelerinin sınırlarının belirlenmesi konusunda bir tereddüt ortaya çıktığında, yargı yerinin belirlenmesi için dava açılmasını bekleme zorunluluğu bulunmamaktadır. Dava açılmadan önce yargı yerinin tayin edilmesi, uyuşmazlığın ve davanın gereksiz yere uzamasını önlemeyi amaçlar. Yetkili mahkemenin davaya bakmasına engel çıkması veya yargı çevresi sınırlarında tereddüt doğması durumunda yetkili mahkemenin tayini için Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 22. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ilk derece mahkemeleri yönünden bölge adliye mahkemelerine, bölge adliye mahkemeleri yönünden ise Yargıtaya başvurulur.

Görevsizlik ve Kesin Yetkisizlik Kararlarının Kesinleşmesi

İki mahkemenin aynı dava hakkında göreve veya kesin yetkiye ilişkin olarak verdikleri kararlar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleştiğinde, görevli veya yetkili mahkeme Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 22. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ilgisine göre bölge adliye mahkemesince veya Yargıtayca belirlenir. Yargı yeri belirlenmesi yoluna gidilebilmesi için mahkemelerce karşılıklı olarak görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmesi ve bu kararların kanun yoluna gidilmeksizin kesinleşmiş olması zorunludur. Mahkemelerden birinin verdiği yetkisizlik kararı aleyhine istinaf kanun yoluna başvurulmuşsa, kesinleşmiş bir karşı yetkisizlik kararı bulunmadığından Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 2022/6749 Esas ve 2022/9658 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere merci tayini incelemesi yapılamaz ve dosyanın mahalline iadesi gerekir. Benzer şekilde Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 2014/18055 Esas ve 2014/17729 Karar sayılı ilamında vurgulandığı üzere, mahkemelerden birinin kararı görevsizlik niteliğinde olmayıp sadece gönderme kararı vasfında ise ortada karşılıklı iki görevsizlik kararı bulunmadığından yargı yeri belirleme koşulları oluşmaz.

Yargı Yeri Belirleme İncelemesi ve Kararın Bağlayıcılığı

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 23. maddesi gereğince yargı yerinin belirlenmesine ilişkin inceleme kural olarak dosya üzerinden yapılabilir. Bölge adliye mahkemesince veya Yargıtayca yapılan yargı yeri belirlenmesi kararları ile kanun yolu incelemesi neticesinde kesinleşen göreve ya da yetkiye dair kararlar davaya ondan sonra bakacak mahkemeyi bağlar. Yargı yerinin belirlenebilmesi için uyuşmazlığın görev veya yetki uyuşmazlığı niteliğinde olması şarttır. Mahkemelerden birinin kararı ara karar mahiyetinde kalmışsa ve diğer mahkemenin kesinleşmiş kararı davanın esasına ilişkin bulunuyorsa, mahkemeler arasında merci tayinine konu olabilecek bir uyuşmazlık bulunmadığından dosya ilgili mahkemesine iade edilir.

Görev Uyuşmazlıklarında Merci Belirlenmesi

Uyuşmazlığın hukuki nitelendirmesine bağlı olarak görevli mahkemenin tayini bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından karara bağlanır. Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamında kalmayan ve Türk Borçlar Kanunu'ndaki haksız fiil sorumluluğuna dayanan tazminat taleplerinde sulh hukuk mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasında karşılıklı kesinleşen görevsizlik kararları bulunması hâlinde dava asliye hukuk mahkemesinde görülür. Benzer şekilde, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde arsa sahibinin tüketici vasfını taşımadığı ve amacının kişisel kullanım sınırını aştığı durumlarda tüketici mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki olumsuz görev uyuşmazlığında görevli yargı yeri asliye hukuk mahkemesi olarak tayin edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy