HMK Madde 208: Yazı veya İmza İnkârında Sahtelik İddiası

Bir belgedeki yazı veya imzayı inkâr etmek isteyen taraf, sahtelik iddiasında bulunmak zorundadır; aksi hâlde Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 208. maddesi uyarınca belge aleyhine delil olarak kullanılır.

Sahtelik İddiasının Hukuki Sonuçları

Taraflardan biri kendisine izafe edilen bir belgeyi inkâr etmeksizin susarsa, o belge aleyhine delil sayılır (HMK m. 208/1). Mahkeme huzurunda ikrar edilen ya da mahkemece inkâr edenden sadır olduğu kabul edilen adi senetler, aksi ispat edilmedikçe kesin delil niteliği taşır (HMK m. 205/1). Sahtelik iddiasının sonuç doğurabilmesi için açıkça ileri sürülmesi gerekir.

Sahtelik iddiası gündeme geldiğinde mahkeme, belgenin teslim alındığı tarihi yazıp mühürleyerek saklanması için gerekli tedbirleri alır (HMK m. 208/2). Bu adım, belgenin bütünlüğünü ve delil değerini korumaya yönelik usul güvencesidir.

Adi Senetlerde Sahtelik İddiasının Yolları

Adi bir senetteki yazı veya imza inkâr edildiğinde bu konuda bir karar verilinceye kadar senet herhangi bir işleme esas alınamaz (HMK m. 209/1). Sahtelik iddiası; görülmekte olan davada ön sorun olarak ya da ayrı bir dava açılarak ileri sürülebilir (HMK m. 208/3). Hangi yol seçilirse seçilsin inkâr, mahkemece karara bağlanana kadar senet işlemlere dayanak gösterilemez.

Resmî Senetlerde Farklı Usul: Ayrı Dava Zorunluluğu

Resmî bir senetteki yazı veya imzayı inkâr eden taraf, bu iddiasını yalnızca ilgili evraka resmiyet kazandıran kişiyi de taraf göstererek açacağı ayrı bir davada incelenip karara bağlatabilir (HMK m. 208/4). Asıl davaya bakan hâkim, gerektiğinde inkâr eden tarafa bu davayı açması için iki haftalık kesin süre verir. Resmî senetlerde sahteliğin ancak mahkeme kararıyla sabit olması hâlinde senet herhangi bir işleme esas alınamaz (HMK m. 209/2); adi senetlerin aksine salt inkâr bu askı etkisini doğurmaz.

Noterce düzenlenen bir vekaletnamenin sahteliğinin ileri sürüldüğü uyuşmazlıklarda da belge resmî senet niteliği taşıdığından HMK m. 208/4 uygulanır. Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, 2015/4784 E. ve 2015/17467 K. sayılı kararında, evraka resmiyet kazandıran kişi taraf gösterilmeksizin eksik incelemeyle karar verilmesinin bozma nedeni oluşturduğunu belirlemiştir.

Sahtelik İddiasının İhtiyati Tedbire Etkisi

Senede dayanılarak daha önce verilmiş olan ihtiyati tedbir, o senet hakkında sahtelik iddiası ileri sürülmesiyle ortadan kalkmaz. Senet sahibi haklarının korunması için gerektiğinde yeni tedbirler talep edebilir (HMK m. 209/3).

Güvenli Elektronik İmzayla Oluşturulan Belgelerin İnkârı

Güvenli elektronik imzayla oluşturulmuş verinin inkâr edilmesi hâlinde hâkim, inkâr eden tarafı dinler; bu dinleme sonucunda kanaat oluşturulamazsa bilirkişi incelemesine başvurulur (HMK m. 210/1). Kanun, önce tarafın dinlenmesini zorunlu tutmakta; yalnızca bu aşamada kanaat oluşturulamazsa bilirkişi yolunu açmaktadır. HMK m. 210, yalnızca güvenli elektronik imzayla oluşturulan veriyi kapsamaktadır; adi elektronik imza veya ıslak imza inkârına ilişkin usul bu maddede düzenlenmemiştir.

Sahtelik İncelemesinin Aşamaları

İnkâr iddiasında usul birbirini izleyen aşamalarda ilerler. İlk aşamada hâkim, yazı veya imzayı inkâr eden tarafı isticvap eder. İsticvap için mahkemeye davet edilen taraf belirtilen günde hazır bulunmazsa inkâr etmiş olduğu belgedeki yazı veya imzayı ikrar etmiş sayılır; bu sonuç davete yazılarak kendisine ayrıca ihtar edilir (HMK m. 211/1-a). HMK m. 171/2 uyarınca genel isticvap hükmünde de çağrılan tarafın gelmemesi veya soruları cevapsız bırakması hâlinde sorulan vakıalar ikrar edilmiş sayılır.

Hâkim, isticvap sonunda sahtelik konusunda kanaat edinemezse mahkeme huzurunda inkâr eden kişiye yazı yazdırıp imza attırarak elde ettiği belgeler ile diğer delilleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda karar verebilecek konuma gelirse gerekçesini açıkça belirtmek suretiyle senedin sahteliği hakkında karar verir (HMK m. 211/1-a).

Sahtelik konusunda kanaat yine oluşmamışsa bilirkişi incelemesine karar verilir. Bilirkişi incelemesinden önce inkâr eden tarafa ait karşılaştırmaya elverişli yazı ve imzalar ilgili yerlerden getirilir. Bilirkişi bu yazı ve imzalarla mahkemede elde edilen örnekleri karşılaştırarak inceleme yapar; gerekli görürse tarafın kendi huzurunda yeniden yazı yazmasını veya imza atmasını mahkemeden talep edebilir (HMK m. 211/1-b).

Senedin Sahte Olduğuna Karar Verilmesi ve İptal

Bir senedin sahte olduğuna dair mahkeme kararı kesinleştikten sonra senedin altına sahte olduğu yazılarak senet iptal olunur. Resmî senetlerde ayrıca ilgili dairede bulunan asıl belge de aynı yolla iptal edilir (HMK m. 212/1).

Noterin Hukuki Sorumluluğu

Resmî senet sahteciliğinin gündeme geldiği uyuşmazlıklarda noter sorumluluğu da önem taşır. Noterlik Kanunu'nun 162. maddesi uyarınca noterler; stajyer, katip ve katip adayları tarafından gerçekleştirilen işlemler dahil olmak üzere bir işin yapılmamasından, hatalı ya da eksik yapılmasından doğan zararlar bakımından sorumludur. Aynı madde uyarınca noter, bu kapsamda ödediği miktar için işin yapılmamasına veya hatalı yahut eksik yapılmasına sebep olan stajyer ya da noterlik personeline rücu edebilir. Söz konusu maddenin bir fıkrası Anayasa Mahkemesi tarafından 25 Aralık 2025 tarihinde iptal edilmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy