Medeni Usul Hukuku

HMK Madde 197 Delillerin İncelenmesi ve İstinabe Usulü

by Avukat Erdal Ersoy
HMK Madde 197 Delillerin İncelenmesi ve İstinabe Usulü

Delillerin Davaya Bakan Mahkemece İncelenmesi Kuralı

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 197. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kanunda belirtilen hâller haricinde deliller davaya bakan mahkeme huzurunda incelenir. Delillerin mümkün olduğu ölçüde birlikte ve aynı duruşmada incelenmesi esas olup zorunlu hâllerde bazı delillerin incelenmesi başka bir duruşmaya bırakılabilir.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 197Kaynağı aç
MADDE 197- (1) Kanunda belirtilen hâller dışında, deliller davaya bakan mahkeme huzurunda, mümkün olduğu kadar birlikte ve aynı duruşmada incelenir. Zorunlu hâllerde, bazı delillerin incelenmesi başka bir duruşmaya bırakılabilir. (2) Başka yerde bulunan ve mahkemeye getirilemeyen deliller, o yerde istinabe yoluyla toplanabilir. (3) Delillerin incelenmesi veya beyanların dinlenmesi sırasında taraflar, istinabe olunan mahkemede hazır bulunabilir ve delillerle ilgili açıklama haklarını kullanabilirler. Bu hususu sağlamak için, taraflara incelemenin yapılacağı tarih ve yer bildirilir. Bu davet üzerine taraflar istinabe olunan mahkemede hazır bulunmasalar dahi deliller incelenir veya beyanlar dinlenir. Delillerin değerlendirilmesi

Yargılama usulünde geçerli olan doğrudanlık ilkesi gereğince mahkemenin yargılama süreçlerine aracısız biçimde hâkim olması ve delilleri bizzat değerlendirerek karar vermesi gerekir. Hâkimlik yetkisinin bilirkişilere devredilmesi mümkün olmadığından keşif işlemi hâkim huzurunda bizzat yerine getirilir.

İstinabe Yoluyla Delil Toplanması ve Değerlendirilmesi

Başka yerde bulunan ve mahkemeye getirilemeyen deliller, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 197. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca o yerde istinabe yoluyla toplanabilir.

İstinabe yoluyla gerçekleştirilen işlem yalnızca delillerin toplanması niteliğindedir. İstinabe olunan mahkemece toplanan delillerin değerlendirilmesi ve takdiri ise münhasıran asıl davaya bakan mahkemeye aittir.

İstinabe İncelemesinde Tarafların Hakları

İstinabe olunan mahkemede deliller incelenirken veya beyanlar dinlenirken taraflar hazır bulunabilir ve delillere ilişkin açıklama haklarını kullanabilirler. Bu hakkın korunması için taraflara incelemenin yapılacağı yer ve tarih bildirilir. Belirlenen gün ve yerde taraflar hazır bulunmasalar dahi istinabe olunan mahkemede deliller incelenir veya beyanlar dinlenir.

Yerinde İnceleme, Keşif ve Bilirkişi Yetkisinin Sınırları

Mahkemeye getirilmesi zor veya sakıncalı olan belgeler, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 218. maddesinin birinci fıkrası uyarınca hâkim veya görevlendireceği bilirkişi tarafından yerinde incelenir ya da mahkemeye sunulan örnekleri asıllarıyla karşılaştırılır. İncelemenin tamamlanmasıyla birlikte bir tutanak düzenlenir ve gerekli görüldüğünde belgenin aslı uygun teknik vasıtalarla kaydedilir.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 218Kaynağı aç
MADDE 218- (1) Mahkemeye getirilmesi zor veya sakıncalı olan belgeler, hâkim veya görevlendireceği bilirkişi tarafından yerinde incelenir ya da bu belgelerin mahkemeye sunulmuş örnekleri asıllarıyla karşılaştırılır. İnceleme sonunda bir tutanak düzenlenir ve gerekli görülürse uygun teknik araçlarla belgenin aslı kaydedilir. (2) Mahkemenin bu yöndeki emrinin yerine getirilmesine haklı bir sebep olmaksızın engel olunması hâlinde hâkim tarafından, engel olan kişi hakkında sebep olduğu giderlere ve beşyüz Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar disiplin para cezasına hükmolunur. Gerektiğinde zor kullanılmasına da karar verilebilir. Tarafların belgeleri ibrazı zorunluluğu

Uyuşmazlığa konu durumun mahkemede yahut bulunduğu yerde duyu organları vasıtasıyla incelenerek açıklığa kavuşturulması amacıyla hâkim tarafından keşif kararı verilebilir; hâkim bu inceleme sürecinde ihtiyaç duyması hâlinde bilirkişiden de yararlanabilir.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 288Kaynağı aç
MADDE 288- (1) Hâkim, uyuşmazlık konusu hakkında bizzat duyu organları yardımıyla bulunduğu yerde veya mahkemede inceleme yaparak bilgi sahibi olmak amacıyla keşif yapılmasına karar verebilir. Hâkim gerektiğinde bilirkişi yardımına başvurur. (2) Keşif kararı, mahkemece, sözlü yargılamaya kadar taraflardan birinin talebi üzerine veya resen alınır. Keşfe yetkili mahkeme

Mahkemenin usulüne uygun bir istinabe talimatı düzenlemeksizin ve hâkim gözetimi sağlamaksızın bilirkişilere yerinde inceleme yetkisi tanıması, delillerin mahkeme huzurunda toplanması esasına ve hukuki dinlenilme hakkına aykırılık oluşturur.

İstinabe olunan mahkeme delilleri değerlendirebilir mi?

İstinabe mahkemesi delilleri takdir edemez; bu usulle yalnızca deliller toplanır ve toplanan delillerin değerlendirilmesi davaya bakan asıl mahkeme tarafından yapılır.

Taraflar istinabe duruşmasına katılmazsa inceleme yapılır mı?

Kendilerine yer ve tarih bildirilmiş olan taraflar duruşmada hazır bulunmasalar dahi istinabe olunan mahkemede deliller incelenir ve beyanlar dinlenir.

Mahkemeye getirilemeyen belgeler nasıl incelenir?

Mahkemeye getirilmesi zor veya sakıncalı olan belgeler, hâkim ya da görevlendirilecek bilirkişi marifetiyle yerinde incelenir veya örnekleri asıllarıyla karşılaştırılarak tutanağa bağlanır.

İlgili makaleler

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Bu hukuk dalının sayfasına gidin
Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu