Yazılı Yargılama Usulünde Tahkikat Safhası ve Önemi
Yazılı yargılama usulünde ilk derece yargılaması; davanın açılması ve karşılıklı dilekçelerin teyidini içeren dilekçeler evresi, ön inceleme, tahkikat, tahkikatın sona ermesi ile sözlü yargılama ve nihayet hüküm olmak üzere birbirini izleyen beş aşamadan meydana gelir. Hukuk Muhakemeleri Kanununun 137 nci maddesinin ikinci fıkrası gereğince ön inceleme tamamlanmadan ve uyuşmazlığın esasına dair gerekli usuli kararlar alınmadan tahkikata geçilemez ve tahkikat duruşması için gün belirlenemez. Tahkikat safhasında kural olarak tarafların ileri sürdüğü bütün iddia ve savunmalar birlikte ele alınır. Ancak hâkim, muhakemeyi basitleştirmek veya kısaltmak amacıyla resen yahut taraflardan birinin istemi üzerine tahkikatın her aşamasında iddia veya savunmaların bir kısmının öncelikli incelenmesine karar verebilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 137Kaynağı aç
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 143Kaynağı aç
Tahkikatın Sona Ermesi Usulü ve Taraflara Açıklama Hakkı
Tahkikatın sonuçlandırılması aşamasında mahkeme, dosyaya yansıyan iddia ve savunmalar ile toplanan tüm delilleri inceledikten sonra duruşmada hazır bulunan taraflara tahkikat evresinin bütününe dair görüşlerini bildirmeleri için söz verir. Yapılan sözlü açıklamaların ardından mahkemece lüzum görülmesi halinde tahkikat işlemlerine devam edilebilir. Yargılamada tahkikatı gerektiren başkaca bir husus kalmadığı kanaatine varıldığında ise Hukuk Muhakemeleri Kanununun 184 üncü maddesi uyarınca tahkikatın bittiği taraflara tefhim edilir ve sözlü yargılama safhasına geçilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 184Kaynağı aç
Toplu Mahkemelerde Tahkikatın Tamamlanması
Toplu mahkemelerde tahkikatın bitirilmesi Hukuk Muhakemeleri Kanununun 185 inci maddesinde özel olarak düzenlenmiştir. Tahkikatı yürütmekle görevlendirilen naip hâkim, tahkikatın tamamlandığı kanaatine vardığında tarafların davanın bütünü hakkında beyanda bulunabilmelerini temin etmek üzere dosyayı mahkeme başkanına tevdi eder. Toplu mahkeme heyeti, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla gerekli görürse görevlendirilen hâkim tarafından dinlenen tanıkları ve bilirkişileri yeniden çağırıp bizzat dinleyebileceği gibi sunulmamış veya getirtilmemiş delillerin celbini de kararlaştırabilir; kurul eksik kalan tahkikat işlemlerini bizzat tamamlayabileceği gibi hâkimlerden birine de devredebilir. Toplu mahkeme, tarafların tahkikatın tümü hakkındaki açıklamalarını dinledikten sonra tahkikatı gerektiren bir husus kalmadığını gördüğünde tahkikatın bittiğini tefhim eder.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 185Kaynağı aç
Hukuki Dinlenilme Hakkı ve Mazeret Durumunda Usul
Tahkikatın usulüne uygun şekilde sonuçlandırılması, Hukuk Muhakemeleri Kanununun 27 nci maddesinde düzenlenen hukuki dinlenilme hakkı ve adil yargılanma ilkesiyle yakından ilgilidir. Tarafların yargılamaya ilişkin bilgi sahibi olma, açıklama ve delil sunma hakları korunmadan hüküm tesis edilemez. Dosyaya intikal eden bilirkişi veya uzman raporuna karşı beyanda bulunma süresi tanınmadan, tarafın yazılı beyan talebi değerlendirilmeden tahkikatın bittiğinin açıklanması savunma hakkının kısıtlanması niteliğindedir. Bu çerçevede Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2023/3286 Esas, 2024/2607 Karar sayılı ilamında da vurgulandığı üzere, bilirkişi raporuna itiraz süresi dolmadan ve duruşmaya katılmama halinde yoklukta karar verileceğine dair ihtar içeren tebligat bulunmaksızın vekilin mazereti reddedilerek yargılamanın bitirilmesi hukuki dinlenilme hakkına aykırılık teşkil eder. Taraf vekilinin mazeretinin kabul edildiği durumlarda da tahkikatın bütünü hakkında söz hakkı kullandırılmadan ve tahkikatın bittiği tefhim edilmeden davanın esası hakkında hüküm kurulamaz.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 27Kaynağı aç
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2023/3286, K. 2024/2607Kaynağı aç
Tahkikatın Bitiminden Sözlü Yargılamaya Geçiş ve Süre Talebi
Mahkeme, tahkikatın sona erdiğini tefhim ettikten sonra kural olarak aynı duruşmada sözlü yargılama safhasına geçer. Ancak duruşmada hazır bulunan taraflardan birinin süre istemesi veya aynı celse sözlü yargılama yapılmasına rıza göstermemesi halinde Hukuk Muhakemeleri Kanununun 186 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca duruşma iki haftadan az olmamak üzere ertelenir. Erteleme halinde, hazır bulunsun veya bulunmasın sözlü yargılama için taraflara ayrıca davetiye çıkarılmaz; zira Kanunun 147 nci maddesi uyarınca tahkikat duruşmasına mazeretsiz gelinmemesi durumunda sözlü yargılamaya geçileceği ve duruşmanın ertelenmesi halinde ayrıca davetiye gönderilmeyeceği taraflara evvelce ihtar edilmektedir. Buna karşılık duruşmada tarafların tamamı hazır bulunur ve yeni bir gün verilmesini istemediklerini beyan ederlerse, bu beyan tutanağa geçirilmek kaydıyla aynı duruşmada sözlü yargılamaya devam edilir. Mahkeme taraflara son sözlerini sorar ve Kanunun 150 nci maddesine ilişkin hükümler saklı kalmak üzere nihai hükmünü verir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 186Kaynağı aç
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/4254, K. 2022/5801Kaynağı aç
Hâkim taraflara söz vermeden tahkikatı bitirebilir mi?
Hukuk Muhakemeleri Kanununun 184 üncü maddesi uyarınca hâkim, iddia, savunma ve delilleri inceledikten sonra hazır bulunan taraflara tahkikatın bütünü hakkında beyanda bulunmaları için söz vermek zorundadır.
Tahkikatın sona erdiği taraflara nasıl bildirilir?
Mahkeme, tarafların tahkikatın tümü hakkındaki açıklamalarını dinledikten sonra tahkikatı gerektiren başka bir mesele kalmadığını tespit ederse tahkikatın bittiğini taraflara tefhim eder.
Toplu mahkemelerde tahkikatın bitirilmesi süreci nasıl işler?
Toplu mahkemelerde naip hâkim tahkikatın bittiği kanaatine vardığında dosyayı mahkeme başkanına iletir; kurul heyeti eksik bir işlem görmez ve tarafların tahkikatın tümü hakkındaki beyanlarını dinlerse tahkikatın bittiğini tefhim eder.
Tahkikat bittiğinde sözlü yargılama duruşması ertelenebilir mi?
Tahkikatın bittiğinin tefhiminden sonra taraflardan birinin talep etmesi halinde sözlü yargılama duruşması iki haftadan az olmamak üzere ertelenir ve taraflara ayrıca davetiye çıkarılmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

