6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 119. maddesi, bir davan ın usule uygun biçimde açılabil lmesi için dilekçede yer al unsurları sekiz bent hâlinde düzenler. Bu unsurların bir kısmı eksik bırakıldığında hâkim davacıya bir haftalık kesin süre verir; süre içinde eksiklik giderilmezse d ava açılmamış sayılır. Bazı bentlerdeki eksiklik ise bu süre mekanizmasının dışında tutulmuştur.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 119Kaynağı aç
Dilekçede Bulunması Gereken Unsurlar
HMK m. 119/1'in (a) bendi uyarınca dilekçede mahkemenin adı gösteril ir. (b) bendi uyarınca davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri yer alır. (c) bendi uyarınca davacının Türkiye Cumhuriyet i kimlik numaras ı bildir ilir. (ç) bendi uyarınca varsa tarafların kanuni temsilcileri ile davacı vekilinin adı, soyadı ve adresleri eklenir.
Madde gerekçesi, tarafların niteliğine göre bir ayrım yapar: davacı ve davalı gerçek kişiyse ad, soyadı ve adres; t üzel kişiyse türü, unvanı ve adres belirtilir. Türk vatandaşı gerç ek kişi davacının kimlik numarasını dilekçeye yazması da bu gerekçeyle maddede yer alır. Gerekçenin açıklaması hüküm metninin yer ine geçmez; belirleyici olan kanun metnidir.
Davanın konusu (d) bendi kapsamında her dilekçede yer alır. Dava malvarlığı haklarına iliş kinse d ava konusunun değeri de ay nı bentte aranır. Madde gerekçesinde, konusu para alacağı olmayan malvarlığı davalarında bu değerin harca esas miktarın belirlenmesi açısından z orunlu bir unsur olduğ u vurgulanmıştır; ancak bu açıklama gerekçe düz eyinde kalır. Hükmün kendisi, değeri bütün malvarlığı davaları için öngörür.
Vakıalar, Deliller ve Hukuki Sebepler
HMK m. 119/1'in (e) bendi uyarınca davacı, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numar ası altında açık ö zetler ini dilekçeye yazar. (f) bendi uyarınca her bir vakıan ın hangi delille ispat edileceği ayrıca gösterilir. (g) bendi uyarınca dayanılan hukuki sebepler belirtilir.
HMK m. 194/1, tarafların dayandıkları vakıalar ı ispat a elverişli biç imde somutlaştırmasını düzenler. HMK m. 194/2, tarafların dayandıkları deliller i ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmelerini zorunlu kılar. Madde gerekçesinde, her vakıanın hangi delille ispat edileceğinin dilekçede gösteril mesi HMK m. 198'e yap ılan atıfla açıklanmıştır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 194Kaynağı aç
Dava dilekçesinde talep sonucu açık bir biçimde göster ilir. Davacının, varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası da dilekçede bulunur.
Bir Haftalık Kesin Süre ve Açılmamış Sayılma
HMK m. 119/2, süre verilmesini (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışındaki eksikliklerle sınırlar. Hâkim, bu kapsama giren bir eksikliği tamamlaması için davacıya bir haftalık kesin süre verir. Süre sona erene kadar eksiklik giderlanmazsa d ava açılmamış sayılır. Aynı fıkra, anılan beş bentteki eksikliğe bağlanacak sonucu ayrıca düzenlemez.
Madde gerekçesi, bir haftalık kesin süreye tâbi bentleri (b), (c), (ç), (ğ) ve (h) olar ak sıralar. B u sayım, maddedeki (a), (d), (e), (f) ve (g) dışında kalanlar ifadesiyle aynı k üm eyi tanımlar. İki anlatım arasında maddi bir ç elişki bulunmamakla birlikte, belirleyici olan hüküm metni olan ikinci fıkrad ır.
HMK m. 94 uyarınca kesin süreye iliş kin ara kararının duraksamaya yer vermeyecek açıklıkta olması, taraflara yüklenen yüküml ülüklerin ve yapılacak işlemlerin göster ilmesi gerekir. Bu açıklama, kesin sürenin davanın reddi amacına araç say ılmasına karşı yapılan değerlendirmeyle birlikte ele alınmıştır.
Kararlarda Ortaya Çıkan Ayrımlar
Davacının adresinin dosya içeriğinden tereddüt uyandırmayacak biçimde anlaş ıldığı bir somut olayda, adresin dilekçede ayrıca yaz ılım amış olması HMK m. 119/1-b anlamında eksiklik sayılmam ıştır. Sonuç, adresin vekâletname ve i cra takip talebi gibi belgelerden açıkça saptanabildiği olayla sınırlıdır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/1310, K. 2020/567Kaynağı aç
Bir somut olayda, dilekçedeki eksikliğin kesin süre içinde de giderilmemesi üzerine davan ın açılmamış sayılması usul ve yasaya uygun bulunmuştur. Aynı değerlendirmede, vakıalar ın, her vakıanın delil inin, hukuk i sebeplerin ve taleplerin göster ilmesi gerektiği; bildirilmemiş vakıaların kendiliğinden incelene meyeceği belirtilmiştir.
Talep sonucunun dilekçede açıkça gösterilmesi yeterli görülm üştür. Maddi veya hukuki açıdan bel irs iz ya da ç elişkili hususlarda HMK m. 31 uyarınca açıklama yaptırılabileceği belirtilmiştir. Talebin açık olduğu bir somut olayda davanın açılmamış sayılması usul ve yasaya aykırı bulunmuş ve hükmün bozulması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bir somut olayda, dosyaya yansıyan taşın maz bilgiler i üzerinden tapu müd ürlüğüne sorulması ve gerek irse keşif ile bilirkişi incelemesi yapılması gerekirken HMK m. 119/2 kapsamında davanın açılmamış sayılması doğru bulunmamıştır. B aşka bir somut olayda ise kök parselin bildir ilmesi üzerine HMK m. 119'un (d), (e) ve (ğ) bentleri bakımından açılmamış sayılma koş ullarının oluşmadığ kabul edilmiş; tapu kayıtlarının getirtilerek işin es asına girilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2022/1376, K. 2022/2862Kaynağı aç
Boşanma davalarında, dava dilekçesine vakıa olarak yansıt ılma mış davranışlar ın davalıya kusur olarak yüklenemeyeceği kabul edilmiştir. Dava dilekçesinde tanık deliline dayanılmamışsa, sonradan bildir ilen tan ıkların beyanlarının kusur belirlemesinde dikkate alınamayacağı da kabul edilmiştir.
Talep sonucu açık olmakla birlikte davanın bel irs iz alacak davası mı yoksa kısmi dava mı olduğunun anla şılamadığı muğlak durumlarda, bir h a ftalık kesin süre ver ile bileceği ve süre sonunda davacının açıklamasına göre hareket edileceği kabul edilmektedir. Talebin açık olduğu ve belirsiz alacak davası şartlarının bulunmadığı hâllerde i se HMK m. 119/1-ğ uygulanarak s üre verile meyeceği, eksikliği n s üreyle tamaml anamayacağı ve davanın hukuki yarar yokluğ undan reddedilmesi gerektiği belirtilmiştir. B u değerlendirme her olayın somarına bağlıdır.
Birden fazla kalem içeren bir somut talepte, hangi kalemin hangi isteme ait olduğu açıklattır ılma dan hüküm kurulması bozma n ed eni sayılmıştır. Değerlendirme HMK m. 26/1, m. 31/1 ve m. 119/1-ğ hükümlerine birlikte dayandırılmıştır. Gerekçede bir kalemin reddinden söz edilmesine rağmen hüküm fıkrasının farklı kurulması da ayrı bir bozma n ed en i olarak ele alınmıştır.
HMK m. 119/1-ğ kapsamında verilen bir h a ftalık kesin sürenin son g ününün 1 Mayıs resmi tatiline rastladığı bir somut olayda, tatil sonrası ilk mesai günü h avale edilen açıklama süresin de kabul edilmiş ve davanın reddi bozulmuştur.
Bir kararda, talep sonucunun açıklatılmasına iliş kin sürenin ön inceleme aşamasında ve HMK m. 31'deki davay aydınlatma ödevi çerçevesinde verile bileceği belirtilm iştir. Yaptırımın, bu sürece uyulmaması hâlinde uygul anacağı; süreç işletilmeden aç ılma mış sayılma hükmünün usul ve yasaya aykırı olduğu kabul edilmiştir.
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2016/28425, K. 2017/1470Kaynağı aç
Devam eden bir tapu iptal ve tescil davasında, son radan eklenen menfi tespit ve icra takibinin iptali istemleri ıslah kapsamında değerlendirile meye; HMK m. 119 ve devam ındak i dava açma şartlarını taşımadıkları için ek d ava olarak da kabul edilmemiştir. Bu nedenle hüküm bozulmuştur.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2018/249, K. 2018/11336Kaynağı aç
S ık Sorulan Sorular
Dava dilekçesinde hangi bilgiler bulunur?
HMK m. 119/1 uyarınca dilekçede mahkemenin adı; davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri; davacının Türkiye Cumhuriyet i kimlik numaras ı; varsa tarafların kanuni temsilcileri ile davacı vekilinin adı, soyadı ve adresleri; davanın konusu ve malvarlığı davalarında değeri; vakıaların sıra numaralı açık ö zetler i; her vakıan ın delili; dayanılan hukuku i sebepler; açık talep sonucu ve imza bulunur alır.
H angi eksiklikler için bir h a ftalık s ü ver ilir?
HMK m. 119/2 uyarınca bir h a ftalık kesin süre, (a), (d), (e), (f) ve (g) b entleri dışın da kalan hususların eksik olması hâlinde uygulanır. Mahkeme adı, davanın konusu ve değeri, vakıaların ö zeti, vakıalar ın deliller i ve hukuk i sebepler bu istisna kapsamında olduğ undan bu bentlerdeki eksik liğe uygul anacak yaptırım maddenin ikinci fıkrasın da ayrıca düzenlenmemiştir.
Kesin sürede eksiklik tamamlan mazsa ne olur?
HMK m. 119/2 uyarınca bir h a ftalık kesin süre içinde eksiklik tamaml anmazsa d ava açılmamış sayılır. Bu s onuç, süre mekanizmasının kapsadığı bentlerdeki eksiklikler bakımından geçerlidir.
D ilekçede dayan ılma mış vakıa veya delil sonradan kullanılılab ilir mi?
Dava dilekçesinde vakıa olarak gösterilmemiş davranışlar ın davalıya kusur olarak yüklenemeyeceği kabul edilmiştir. Dilekçede t anık deliline dayan ılmam ışsa, sonradan bildir ilen tan ıkların beyanları kusur belirlemesinde dikkate alınmamıştır. Bu sonuçlar ilgili olayların koşullarıyla sınırlıdır.
Belirsiz alacak davasının şartları yoksa ve talep açıksa ne olur?
Talebin açık olduğu ve belirsiz alacak davasının şartlarının bulunmad ığı hâllerde HMK m. 119/1-ğ uygul anarak süre verile meyeceği, eksikliğ in de s üreyle tamamlanamayacağı belirtilmiştir. Aynı gerekçede davanın hukuki yarar yokluğ undan reddedilmesi gerektiği de ifade edilmiştir; bu sonuca karşı oy bildir ilmiş. Somut hükümde esastan ret yerine usulden ret gerekmesi hatalı görülmekle birlikte hüküm farklı gerekçeyle onanmıştır. Talebin muğlak olduğu ve belirsiz alacak davası mı yoksa kısmi dava mı açıldığının ança anlaşılamadığı durumda ise bir h a ftalık kesin süre verilmesi gerektiği açıklanmıştır.
Dava dilekçesinde adres eksikse her zaman eksiklik sayılır mı?
Dosya içeriğinden davacının adresinin tereddüt bırakmayacak biçimde anlaşılabildiği durumlarda HMK m. 119/1-b anlamın da eksiklik bulunmadığı kabul edilmiştir. Bu sonuç, adresin dosyadaki başka belgel erden açıkça belirlenebildiği somut koşullarla sınırlıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

