Kanun yararına temyiz, hukuki sonuçları kesinleşmiş bir kararı etkilemeksizin o karardaki hukuka aykırılığı tespit etmeye ve ileride benzer hataların önüne geçmeye yarayan olağanüstü bir kanun yoludur. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 363. maddesi bu yolu yalnızca Adalet Bakanlığı ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na açmış olup taraflara tanınan bir başvuru hakkı değildir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 363Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/7876, K. 2022/753Kaynağı aç
Başvuru Yetkisi
HMK m. 363/1 uyarınca kanun yararına temyiz yoluna yalnızca Adalet Bakanlığı veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı başvurabilir. Davada taraf olan kişilerin bu yola başvurma hakkı bulunmamaktadır. Tarafların yetkili makama başvurarak bu yolun işletilmesini talep etmelerinin usulü ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın bu alandaki uygulamadaki rolü HMK m. 363 metninde ayrıntılandırılmamıştır.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/2696, K. 2024/3071Kaynağı aç
Kanun Yararına Temyize Konu Olabilecek Kararlar
HMK m. 363/1, 20 Temmuz 2017 tarihli 7035 sayılı Kanun ile değiştirilmiştir. Yürürlükteki düzenlemeye göre dört karar grubu bu yola konu olabilir: ilk derece mahkemelerinin kesin olarak verdikleri kararlar; istinaf incelemesinden geçmeden kesinleşmiş bulunan kararlar; bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla kesin olarak verdikleri kararlar; ve yine bu sıfatla verdikleri ancak temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen kararlar. 7035 sayılı Kanun'dan önce açılmış işler bakımından değişiklik öncesi metnin uygulanması söz konusu olabilir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/8528, K. 2024/876Kaynağı aç
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/2696, K. 2024/3071 sayılı kararında, sigorta tahkiminde oluşturulan itiraz hakem heyeti kararlarının HMK m. 363/1'de sayılan karar grupları arasında yer almadığını saptamış ve bu kararlara karşı kanun yararına temyiz yolunun kullanılamayacağına hükmederek başvuruyu reddetmiştir. Bu tespit sigorta tahkimine özgü bir saptamadır.
İncelemenin Amacı ve Kapsamı
Kanun yararına temyiz, yürürlükteki hukuka aykırı bulunduğu ileri sürülen kararlar üzerinde hukukta birliği sağlamak, uygulamanın yurdun her yerinde aynı doğrultuda yürütülmesini güvence altına almak ve gelecekte benzer hataların önüne geçmek amacıyla kamu yararı gözetilerek başvurulan bir denetim yoludur. Yargıtay incelemeyi yalnızca ileri sürülen temyiz sebepleriyle sınırlı olarak yapar.
Bozma Kararının Hukuki Etkisi
Yargıtay, talebi yerinde bulduğunda kararı kanun yararına bozar; ancak bu bozma kararın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Taraflar arasında o kararla kurulmuş hukuki durum varlığını sürdürür. Bozma kararının bir örneği Adalet Bakanlığı'na gönderilir ve Bakanlıkça Resmî Gazete'de yayımlanır; bu yayımın amacı uygulamanın yurdun her yerinde aynı doğrultuda yapılmasını sağlamaktır.
Başvuruda bulunulmuş olması Yargıtay'ın bozmaya hükmedeceğinin güvencesi değildir. Yargıtay, inceleme sonucunda hükmün hukuka aykırı olmadığı kanaatine varırsa talebi reddeder. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/7876, K. 2022/753 sayılı kararında Adalet Bakanlığı'nın kanun yararına temyiz istemini yerinde görmeyerek reddetmiş; ret kararının ardından karar örneği ve dosyanın Adalet Bakanlığı'na gönderilmesine hükmetmiştir.
Dilekçenin HMK m. 363 Kapsamında Değerlendirilmesi
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/8528, K. 2024/876 sayılı kararında, HMK m. 363 uyarınca kanun yararına bozma talebini içerdiği anlaşılan bir dilekçenin olağan temyiz dilekçesi olarak kabul edilerek reddedilmesini isabetsiz bulmuş ve gerekli işlemlerin bu madde çerçevesinde yürütülmesi gerektiğini hükme bağlamıştır. Bu sonuç, dilekçenin nitelendirilmesindeki usul hatasına ilişkindir; tarafın esastan haklı bulunduğu ya da kanun yararına bozmanın gerçekleşeceği anlamını taşımaz.
Sık Sorulan Sorular
Taraflar kanun yararına temyiz başvurusunda bulunabilir mi?
Hayır. HMK m. 363/1 bu yolu yalnızca Adalet Bakanlığı ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na tanımaktadır. Taraf sıfatıyla Yargıtay'a kanun yararına temyiz başvurusu yapılamaz.
Kanun yararına bozma kararı hukuki durumu değiştirir mi?
Hayır. HMK m. 363/2'ye göre bozma, kararın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Taraflar arasında kesinleşmiş kararla kurulan hukuki durum bozulmadan devam eder; bozma yalnızca hukuka aykırılığı tespit eder.
Her kesinleşmiş karar kanun yararına temyize konu olabilir mi?
Hayır. HMK m. 363/1'de sayılan karar grupları dışında kalan kararlar bu yolun kapsamı dışındadır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/2696, K. 2024/3071 sayılı kararında, sigorta tahkiminde oluşturulan itiraz hakem heyeti kararlarının bu sayıma girmediğini saptamış ve söz konusu kararlara karşı kanun yararına temyiz yolunun kullanılamayacağına hükmetmiştir.
Kanun yararına temyiz talebi her zaman bozmayla sonuçlanır mı?
Hayır. Yargıtay inceleme sonucunda talebi yerinde görmezse başvuruyu reddeder. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/7876, K. 2022/753 sayılı kararında Adalet Bakanlığı'nın kanun yararına temyiz istemi yerinde görülmeyerek reddedilmiştir.
Kanun yararına bozma kararı Resmî Gazete'de yayımlanır mı?
Evet. HMK m. 363/3 uyarınca bozma kararının bir örneği Adalet Bakanlığı'na gönderilir ve Bakanlıkça Resmî Gazete'de yayımlanır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin E. 2021/7876, K. 2022/753 sayılı kararından, temyiz isteminin reddedilmesi hâlinde de karar örneği ve dosyanın Adalet Bakanlığı'na gönderildiği anlaşılmaktadır.
BAM kararları da kanun yararına temyize konu olabilir mi?
Evet, belirli koşullarla. Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla kesin olarak verdikleri kararlar ile bu sıfatla verdikleri ve temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen kararlar HMK m. 363/1 kapsamındadır. Bölge adliye mahkemesinin istinaf mercii sıfatıyla verdiği kararlar bu sayımda yer almamaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

