Hizmet yerini terk etmeme cezası, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu m. 19 kapsamında düzenlenen ve askeri düzeni bozan belirli fiillerin işlenmesi durumunda uygulanan bir disiplin yaptırımıdır. Kanunda tek tek sayılan disiplinsizlik eylemlerinin gerçekleşmesi durumunda yetkili mercilerce bu yaptırıma hükmedilmektedir.
Görevin İcrasına ve Devamına İlişkin Disiplinsizlikler
Kanuna göre emre itaatsizlik disiplinsizliği; kasıtlı biçimde hizmete ilişkin bir emrin yerine tam getirilmemesi, değiştirilerek yapılması veya sınırının aşılması suretiyle meydana gelir. Bu disiplinsizliğin oluşmasında ön koşul verilen emrin hizmete ilişkin olmasıdır; emir hizmete ilişkin değilse emre itaatsizlik disiplinsizliği vücut bulmaz. Bütün askeri personel tarafından işlenebilen bu eylemin maddi unsurunu emri tam yapmamak, değiştirerek yerine getirmek ya da emrin sınırlarını aşmak oluşturur.
6413 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ DİSİPLİN KANUNU m. 19Kaynağı aç
cezasını gerektiren disiplinsizlikler şunlardır:
a) Emre itaatsizlik: Kasıtlı olarak hizmete ilişkin
bir emri tam yapmamak ya da değiştirerek veya sınırını aşmak suretiyle
yapmaktır.
b) Kısa süreli kaçmak: Kıtasından veya görev yerinden
yedi günü aşmayacak ve bu süre içinde kendiliğinden gelecek şekilde kaçmak veya
mesaiye gitmemektir.
c) İzin süresini geçirmek: İzin, istirahat veya hava
değişimi süresini yasal veya kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın altı günü
aşmayacak ve bu süre içinde kendiliğinden gelecek şekilde geçirmektir.
ç) Hizmete mahsus eşyaya zarar vermek: Harp
malzemesini veya hizmete tahsis edilmiş bir askeri eşyayı; kasıt, ihmal veya
tedbirsizlik sonucu kaybetmek veya hasara uğramasına sebebiyet vermektir.
d) Hediye istemek veya borç almak: Maiyetinden veya
astlarından hediye istemek veya her ne şekilde olursa olsun borç almaktır.
e) Maiyetinin disiplinsizliği hakkında soruşturma
yapmamak: Maiyeti tarafından işlenen bir disiplinsizliği öğrenmesine rağmen
ceza vermeme takdir yetkisinin bulunduğu hâller dışında kasten disiplin
soruşturması yapmayarak disiplinsizliği örtbas etmektir.
f) Asta kötü muamele yapmak: Astına, askeri usul ve
kurallar dışında kötü davranmak, eziyet amacıyla hizmetini lüzumsuz yere
güçleştirmek veya başkaları tarafından kötü muamelede bulunulmasına müsamaha
göstermektir.
g) Nöbet talimatına aykırı hareket etmek: Maddi bir
zarar doğmasına sebebiyet vermeyecek şekilde, ilgili mevzuat kapsamındaki nöbet
görevlerini yaparken, nöbet yerini terk etmek veya belirlenmiş ve tebliğ
edilmiş olan nöbet talimatındaki kurallara aykırı hareket etmektir.
ğ) Hoşnutsuzluk yaratmak: Çalıştığı mesai ortamında
söz veya fiilleri ile hizmetin yerine getirilmesini olumsuz yönde etkilemektir.
h) Tahrik: Asker kişileri, amirlerine veya üstlerine
karşı itaatsizliğe, saygısızlığa, mukavemet göstermeye veya müessir fiil
işlemeye tahrik veya teşvik etmektir.
ı) Sarhoşluk: Tıbbi raporla ispatlanmak veya
gizlenemeyecek derecede olmak şartıyla, göreve sarhoş gelmek veya görevdeyken
alkollü içki içmektir.
i) Kumar oynamak: Askeri mahâl içinde kumar oynamaktır.
j) Yasak edilen malzemeyi bulundurmak: Kıta, karargâh
ve kurumlarda ya da görev esnasında bulundurulması veya kullanılması emirle
yasak edilen cep telefonu, bilgisayar, radyo, teyp, fotoğraf makinesi gibi
görüntü, ses ve benzeri verileri ve bilgileri kaydeden, depolayan veya ileten
her türlü cihaz ve aletler ile aksamlarını bulundurmak veya kullanmaktır.
k) İzinsiz üyelik: Meslek kuruluşları, dernek ve vakıf
üyelikleri ile spor kulüplerinin faal üyeliklerine izin almaksızın girmektir.
l) Disiplin cezasının yerine getirilmesine karşı
gelmek: Yetkili kişi veya organlar tarafından verilen disiplin cezalarının,
idari yaptırımların veya disiplinsizlik nedeniyle verilen görev ve
sorumlulukların gereğinin yerine getirilmesine karşı çıkmak ve bu kapsamda yapılması
zorunlu olan görev ve yükümlülükleri tam olarak yerine getirmemektir.
m) Kavga etmek: Meşru savunmaya ilişkin şartlar saklı
kalmak kaydıyla, askeri mahâl içerisinde, fiilen birisine vurmaktır.
n) (Ek:12/6/2024-7517/51 md.) Askerî kimliğini,
görev veya faaliyetlerini izinsiz açıklamak: Eyleminin daha ağır bir disiplin
suçunu oluşturma durumları hariç olmak üzere kendisinin veya başka bir askerî
personelin, askerî kimliğini, görev veya faaliyetleri kapsamında askerî bilgi,
belge, konum bilgisi veyahut bunlardan herhangi birini içeren resim, yazı,
fotoğraf, ses kaydı, video gibi görsel ve işitsel materyalleri, Millî Savunma
Bakanlığınca yetki verilen durumlar hariç, radyo, televizyon, internet, sosyal
medya, gazete, dergi, kitap ve diğer tüm medya araçları ile her türlü yazılı,
görsel, işitsel ve elektronik kitle iletişim araçları vasıtasıyla yayınlamak
veya açıklamaktır.
Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasını
gerektiren disiplinsizlikler
Personelin kıtasından veya görev yaptığı mahalden yedi günü aşmayacak ve bu süre zarfında kendiliğinden dönecek şekilde uzaklaşması ya da mesaiye gitmemesi kısa süreli kaçmak olarak nitelendirilir. İzin, hava değişimi veya istirahat sürelerinin kabul edilebilir yasal bir mazeret olmaksızın altı günü aşmayacak ve yine kendiliğinden gelinecek şekilde geçirilmesi de hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren bir diğer hâldir.
Askerî Mallara ve Görev Düzenine Yönelik İhlaller
Harp malzemesi niteliğindeki veya hizmetin ifasına tahsis edilmiş askeri nitelikteki eşyaların kasıt, ihmal veya tedbirsizlik neticesinde kaybedilmesi yahut hasara uğramasına sebebiyet verilmesi yaptırıma bağlanmıştır. Bunun yanı sıra maiyet veya ast konumundaki personelden hediye talep edilmesi ya da her ne nam altında olursa olsun borç para alınması da aynı yaptırımı doğurur.
Maddi bir zarar ortaya çıkmaması kaydıyla, nöbet hizmetine ilişkin mevzuat çerçevesinde belirlenen ve tebliğ edilmiş nöbet talimatındaki kurallara aykırı hareket etmek veya nöbet mahallini terk etmek disiplinsizlik oluşturur. Disiplin amirlerinin maiyetleri tarafından işlenen fiilleri öğrenmelerine rağmen, kanunun ceza vermeme yönünde takdir yetkisi tanıdığı hâller haricinde kasten disiplin soruşturması yürütmeyerek fiili örtbas etmeleri de cezalandırılır.
Kışla İçi Düzen ve Askerî İtibarı Zedeleyen Davranışlar
Astlara askeri teamül ve kuralların dışında kötü muamelede bulunulması, eziyet amacıyla personelin görevini gereksiz yere güçleştirmek veya başkalarının kötü davranışlarına göz yummak disiplinsizlik kapsamında değerlendirilir. Çalışılan ortamda söz veya hareketlerle çalışma ahengini ve hizmetin yürütülmesini menfi yönde etkileyerek hoşnutsuzluk yaratmak, personeli amirlerine yahut üstlerine karşı itaatsizliğe, saygısızlığa, direnmeye veya müessir fiile sevk edecek şekilde tahrik ve teşvik etmek cezalandırılan fiillerdendir.
Sağlık raporuyla tespit edilmesi ya da haricen gizlenemeyecek derecede açık olması kaydıyla mesaiye sarhoş gelinmesi veya vazife başındayken alkollü içki kullanılması disiplinsizliği teşkil eder. Askeri mahal sınırları içerisinde kumar oynanması ile emirle bulundurulması ya da kullanılması yasaklanmış olan cep telefonu, bilgisayar, fotoğraf makinesi gibi ses ve görüntü kaydeden, depolayan ve ileten aygıtların taşınması ve kullanımı yaptırıma tabi tutulmuştur.
Meşru savunmaya ilişkin yasal şartlar saklı tutulmak üzere askeri mahal içinde bir başka şahsa fiilen vurarak kavga etmek bu cezayı gerektirir. Yetkili organlarca tayin edilen disiplin cezalarının, idari yaptırımların veya görevlendirilmelerin gereklerine uymamak, bu kapsamdaki vazifeleri tam ifa etmemek ve izin almaksızın dernek, vakıf, meslek kuruluşu ile spor kulüplerinin faal üyeliklerine girmek yasaklanmıştır. Fiilin daha ağır bir disiplin suçu teşkil etmemesi şartıyla, personelin kendi veya başka bir personelin askerî kimliğini, görev faaliyetlerini, konumunu veya buna ait görsel ve işitsel unsurları yetkisiz olarak kitle iletişim araçlarıyla paylaşması da hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektirir.
Disiplin Kurulunun Tahkikat Yetkisi ve İstisnai Durumlar
Disiplin amirlerinin sevki üzerine; subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erlerin hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren disiplinsizliklerine ilişkin tahkikat yürütme ve ceza tayin etme yetkisi disiplin kurullarına aittir. Disiplin kurulu yürüttüğü tahkikat çerçevesinde ilgililerin özlük dosyalarını inceleyebilir, bilgi ve evrak talep edebilir, tanık ve bilirkişi dinleyebilir, keşif yapabilir ve hâkim ya da savcı kararı gerektirmeyen durumlarda idari kriminal inceleme yaptırabilir.
6413 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ DİSİPLİN KANUNU m. 36Kaynağı aç
belirtilmiş diğer görevlerinin yanı sıra;
a) Disiplin amirlerince
sevk edilmesi hâlinde; subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaşlar ile
sözleşmeli erbaş ve erlerin hizmet yerini terk etmeme cezası gerektiren
disiplinsizliklerine ilişkin tahkikatı yapmak veya yaptırmak ve hizmet yerini
terk etmeme cezası ile cezalandırmakla,
b) Disiplin amirlerince sevk edilmesi hâlinde; erbaş
ve erlerin hizmetten men cezası gerektiren disiplinsizliklerine ilişkin
tahkikatı yapmak veya yaptırmak ve hizmetten men cezası ile cezalandırmakla,
görevli ve yetkilidir.
(2) Seferberlik ve savaş hâli müddetince işlenen ve
disiplin kurullarının görevine giren disiplinsizliklere; hizmet yerini terk
etmeme veya hizmetten men cezası yerine, aynı esaslarla ve bu Kanunda
belirlenen sürelerle oda hapsi cezası verilir.
(3) Disiplin kurulu, yapacağı
tahkikatın her safhasında istem üzerine veya gerek görmesi durumunda;
ilgililerin özlük dosyasını ve her nevi evrakı incelemeye, ilgili kıta,
karargâh, kurum veya amirlerden bilgi almaya, belge istemeye, tanık ve
bilirkişi dinlemeye, keşif yapmaya, hâkim veya savcı kararı gerektirmeyen
durumlarda kriminal inceleme yaptırma da dâhil olmak üzere, tahkikatı
aydınlatacak her türlü idari işlemi yapmaya veya yaptırmaya yetkilidir.
Yapılacak tahkikat usulü
6413 sayılı Kanun m. 36/2 uyarınca, seferberlik ve savaş hâli süresince işlenen ve disiplin kurullarının görev alanına giren disiplinsizlikler bakımından hizmet yerini terk etmeme yaptırımı uygulanmaz; bunun yerine kanunda öngörülen esaslar ve süreler çerçevesinde oda hapsi cezası tatbik edilir.
Cezaya İtiraz Usulü ve Kesinleşme
Disiplin amirlerince tayin edilen hizmet yerini terk etmeme cezasına karşı, cezanın tebliğinden itibaren 3 iş günü içerisinde bir üst disiplin amirine yazılı başvuru ile itiraz edilebilir. Cezanın tebellüğünden ilgilisince kasıtlı olarak kaçınılması durumunda en az iki kişi tarafından tanzim edilen tutanakla tespit yapılır ve bu tutanağın düzenlenme tarihi tebliğ hükmünde sayılır. Kanuni süresinde itiraz yoluna başvurulmaması hâlinde ceza kesinleşir.
İtiraz merci olan yetkili disiplin amiri başvuruyu 5 iş günü içinde karara bağlamakla yükümlüdür; ilave inceleme gerektiren hâllerde bu inceleme süresi bir katına kadar uzatılabilir. Yetkili üst disiplin amiri itirazı yerinde görürse cezayı bütünüyle kaldırabilir yahut hafifletebilir; aksi hâlde itirazın reddine karar verir. İtiraz üzerine verilen bu nihai karar, başvurana tebliğ edilmesiyle birlikte kesinlik kazanır.
Hizmet yerini terk etmeme cezasına itiraz süresi ne kadardır?
Disiplin amirleri tarafından verilen cezaya karşı tebliğ tarihinden itibaren 3 iş günü içinde bir üst disiplin amirine yazılı olarak itiraz edilmesi gerekir; süresinde itiraz edilmediğinde ceza kesinleşir.
Emre itaatsizlik disiplinsizliğinin şartı nedir?
Bu disiplinsizliğin gerçekleşmesi için kasıtlı olarak bir emrin tam yapılmaması, değiştirilerek yapılması veya sınırının aşılması ve emrin hizmete ilişkin bulunması şarttır.
İtiraz üzerine yetkili amir ne kadar sürede karar verir?
Yetkili üst disiplin amiri itirazı kural olarak 5 iş günü içinde karara bağlar; ek tahkikat gereken durumlarda bu süre bir katına kadar uzatılabilir ve amir cezayı hafifletebilir, kaldırabilir veya itirazı reddedebilir.
Seferberlik ve savaş hâlinde bu ceza yerine ne tatbik edilir?
Seferberlik ve savaş döneminde disiplin kurullarının görevine giren disiplinsizliklerde hizmet yerini terk etmeme yaptırımı yerine aynı esaslarla ve kanundaki sürelerle oda hapsi cezası tatbik edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy