Hileli iflas suçu, malvarlığını eksiltmeye yönelik hileli tasarruflarda bulunan borçlunun, bu tasarruflardan önce veya sonra iflasına karar verilmesi durumunda üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılmasını gerektiren bir suç tipidir. Tacir olmanın gerektirdiği dikkat ve özenin gösterilmemesi nedeniyle iflasa sebebiyet verilmesi ve iflasa karar verilmiş olması durumunda ise taksirli iflas suçu oluşur; bu halde fail hakkında iki aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 161Kaynağı aç
tasarruflarda bulunan kişi, bu hileli tasarruflardan önce veya sonra iflasa
karar verilmiş olması halinde, üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır. Hileli iflasın varlığı için;
a) Alacaklıların alacaklarının teminatı mahiyetinde olan malların
kaçırılması, gizlenmesi veya değerinin azalmasına neden olunması,
b) Malvarlığını kaçırmaya yönelik tasarruflarının ortaya çıkmasını
önlemek için ticari defter, kayıt veya belgelerin gizlenmesi veya yok edilmesi,
c) Gerçekte bir alacak ve borç ilişkisi olmadığı halde, sanki böyle bir
ilişki mevcutmuş gibi, borçların artmasına neden olacak şekilde belge
düzenlenmesi,
d) Gerçeğe aykırı muhasebe kayıtlarıyla veya sahte bilanço tanzimiyle
aktifin olduğundan az gösterilmesi,
gerekir.
Taksirli iflas
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 162Kaynağı aç
gösterilmemesi dolayısıyla iflasa sebebiyet veren kişi, iflasa karar verilmiş
olması halinde, iki aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Karşılıksız yararlanma
Hileli İflas Suçunun Seçimlik Hareketleri
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 161. maddesinin birinci fıkrası uyarınca suçun oluşması için kanunda belirtilen seçimlik hareketlerden birinin icra edilmesi aranır. Bu fiiller; alacaklılara teminat oluşturan malvarlığı değerlerinin kaçırılması, saklanması ya da kıymetinin düşürülmesi ile bu tasarrufların anlaşılmasını engellemek maksadıyla defter, kayıt ve belgelerin yok edilmesi veya gizlenmesidir. Ayrıca aslen mevcut olmayan borç ilişkileri varmış gibi gösterilerek borç yükünü artıran evrak hazırlanması veya gerçeği yansıtmayan muhasebe kayıtları ve sahte bilançolar vasıtasıyla aktif kalemlerin eksik gösterilmesi de bu kapsamda değerlendirilir.
Hileli iflas suçu fail yönünden özgü bir suç niteliği taşır; bu suçun faili iflasa tabi bir borçlu olan tacirdir. 5237 sayılı Kanun'un 40. maddesinde düzenlenen bağlılık kuralı uyarınca, özgü suçlarda ancak özel faillik niteliğini taşıyan kişi fail olabilir. Bu niteliği taşımayan kişilerin suça katılması durumunda sorumlulukları azmettiren veya yardım eden sıfatıyla belirlenir.
Objektif Cezalandırılabilme Şartı ve Zamanaşımı
Sanığın hileli iflas suçundan cezalandırılabilmesi için ticaret mahkemesince verilmiş kesinleşmiş bir iflas kararının bulunması ve kesinleşme şerhi içeren onaylı suretinin dava dosyasına getirtilmiş olması objektif cezalandırılabilme şartıdır. İflas kararı suçun kurucu bir unsuru olmayıp cezalandırılabilme şartı niteliğindedir. Bu nedenle cezai yaptırıma bağlanan asıl fiil iflas etmek değil, malvarlığını eksiltmeye yönelik hileli tasarruflardır.
Hileli iflas suçu hileli tasarrufların gerçekleştirildiği tarihte tamamlanır. İflas kararı bu tasarruflardan sonra verilmiş olsa dahi eylem hileli tasarrufların yapıldığı anda meydana geldiğinden, dava zamanaşımı süresi hileli tasarrufların gerçekleştirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Taksirli İflas ve İcra İflas Kanunu Kapsamındaki Haller
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 162. maddesi kapsamında tacir olmanın gerektirdiği dikkat ve özenin gösterilmemesi yüzünden iflasa sebebiyet verilmesi ve iflas kararı bulunması halinde taksirli iflas suçu cezalandırılır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 310. maddesi uyarınca; ziyanları için makul sebepler gösteremeyen, evinin masrafları hadden fazla olan, kumar yahut mücerret baht oyunlarında ve borsa muamelelerinde külliyetli para sarf eden müflis taksiratlı sayılır ve Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre cezalandırılır.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 310Kaynağı aç
taksiratlı sayılır ve Türk Ceza Kanununa göre cezalandırılır:
1
– Ziyanları için makul sebepler gösteremezse;
2
– Evinin masrafları hadden fazla ise;
3
– Kumar yahut mücerret baht oyunlarında ve borsa muamelelerinde külliyetli para
sarfetmişse;
4
– Borcunun, mevcudu ile alacağından çok olduğunu bildiği halde bu vaziyetinden
haberleri olmıyan kimselerden ehemmiyetli miktarda veresiye mal satın yahut
borç para almış ise;
5 – (Değişik: 29/6/1956-6763/42 md.) Ticaret Kanununun
66 ncı maddesinin birinci fıkrasının 1 ila 3 üncü bentlerinde sayılan defterleri
hiç veya kanunun emrettiği şekilde tutmamış ise;
6
– Mevcudu ile alacağından çok fazla mebaliğ için senetler imza etmiş ise;
7
– (Değişik: 18/2/1965-538/128 md.) İflas takibi sırasında mahkeme, iflas
idaresi veya iflas dairesi tarafından çağrıldığı halde makbul bir mazeret
olmaksızın gelmemiş ise;
8
– İşlerini terkederek kaçmış ise;
9
– Evvelki bir konkordato şartlarını ifa etmeden yeniden iflasına hükmolunmuş
ise;
10
– 178 inci maddenin son fıkrası hükmüne riayet etmeyipte bir sene içinde iflası
vuku bulmuşsa.
II
– HİLELİ İFLAS
Hileli iflas halleri:
Fikri İçtima ve Görevli Mahkeme
Failin tek bir eylemle birden fazla suçun oluşumuna sebebiyet vermesi durumunda 5237 sayılı Kanun'un 44. maddesinde düzenlenen fikri içtima kuralları uygulanır. Nitekim iflas erteleme sürecinde teslim edilen araçların teslim edilmemesi fiilinde hem Türk Ceza Kanunu'nun 161. maddesindeki hileli iflas hem de 289. maddesindeki muhafaza görevini kötüye kullanma suçunun koşulları birlikte gerçekleştiğinde, fikri içtima uyarınca cezası daha ağır olan hileli iflas suçundan ceza tayin edilir.
Hileli iflas suçuna ilişkin yargılama yapma ve delilleri değerlendirme görevi üst dereceli Ağır Ceza Mahkemesine aittir. Taksirli iflas suçuna ilişkin yargılama ise Asliye Ceza Mahkemesinin görev alanına girer.
Hileli iflas veya taksirli iflas suçları şikayete bağlı mıdır?
Hileli iflas ve taksirli iflas suçları şikayete tabi suçlar arasında yer almadığından cumhuriyet savcılıkları tarafından resen soruşturulur; bu suçlar bakımından bir şikayet süresi aranmadığı gibi uzlaşma hükümleri de tatbik edilmez.
Hileli iflas suçunun cezası nedir?
Malvarlığını eksiltmeye yönelik hileli tasarruflarda bulunan kişi hakkında, bu hileli tasarruflardan önce veya sonra iflasa karar verilmiş olması halinde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 161. maddesi gereğince üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası verilir.
Taksirli iflas suçu nasıl ve hangi şartla cezalandırılır?
Tacir olmanın gerektirdiği dikkat ve özenin gösterilmemesi sebebiyle iflasa sebebiyet verilmesi ve iflasa karar verilmiş olması halinde fail iki aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy