Hekim ve Diş Hekiminde Reklam Yasağı ve Yaptırımlar

Sanatını icra eden hekim, hasta kabul ettiği yeri, muayene saatlerini ve ihtisasını bildiren ilan düzenleyebilir. Bu çerçevenin dışındaki ilan, reklam ve benzeri faaliyetler yasaktır. Hekim veya diş hekiminin tanıtım kurallarına aykırı davranışı idari para cezasına ve meslek kuruluşuna bildirime, sağlık tesisindeki aykırılık ise uyarıya ve koşulları oluşursa ilgili birimin faaliyetinin durdurulmasına bağlanmıştır.

Hekimin verebileceği ilanın sınırı

1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun’un 24. maddesi, icra-yı sanat eden tabiplere sınırlı bir ilan imkânı tanır. Bildirilebilecek hususlar hasta kabul edilen yer, muayene saatleri ve ihtisastır. Madde, bunların dışında kalan diğer suretlerle ilan, reklam ve benzeri faaliyetleri yasaklar.

Bu hüküm serbest bir tanıtım izni değildir. Sayılan üç hususun dışında ayrıca bir istisna listesi bu madde kesitinde yer almaz. Yer, saat ve ihtisas dışındaki bir duyurunun 24. maddeye dayanılarak serbest olduğu söylenemez.

Tabiplere öngörülen idari para cezası

1219 sayılı Kanun’un 23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanun’un 24. maddesiyle değişik 27. maddesi, 5, 6, 10, 12, 15, 23 ve 24. madde hükümlerine uymayan tabiplere yüz Türk Lirasından bin Türk Lirasına kadar idari para cezası verilmesini öngörür. 24. madde bu sayının içindedir.

Diş tabipleri yönünden 1219 sayılı Kanun’un 44. maddesi, 29. maddede sınırı gösterilen sanat icrası yetkisini aşan veya 33, 35, 36, 37, 39 ve 40. madde hükümlerine uymayan diş tabiplerine ya da dişçilere yüz Türk Lirasından bin Türk Lirasına kadar idari para cezası öngörür. Bu metin, cezayı sayılan hükümlere bağlamaktadır.

Özel hastanede yasak tanıtım ve bilgilendirme

Özel Hastaneler Yönetmeliği’nin 60. maddesine göre özel hastane; tıbbi deontoloji ve mesleki etik kurallarına aykırı şekilde insanları yanıltan, yanlış yönlendiren ve talep yaratmaya yönelik davranışta bulunamaz. Ruhsatında yazılı uzmanlık dallarından başka hastaları kabul ve tedavi ettiği izlenimini uyandıran veya diğer hastaneler aleyhine haksız rekabet yaratan davranış ve bu nitelikte tanıtım da yasaktır.

Aynı madde bilgilendirmeyi bütünüyle kapatmaz. Özel hastane, sağlığı koruyucu ve geliştirici nitelikte bilgilendirme ve tanıtım yapabilir. Bu kapsamda yanıltıcı, abartılı, doğruluğu bilimsel olarak kanıtlanmamış bilgilere ve talep yaratmaya yönelik açıklamalara yer verilemez.

Özel hastane, hizmet alanları, sunacağı hizmetler, açılış bilgileri ve benzeri konularda toplumu bilgilendirmek amacıyla tanıtım yapabilir ve ilan verebilir. Bu imkân, yanıltma, talep yaratma, ruhsattaki uzmanlık dışına taşan kabul ve tedavi izlenimi ile haksız rekabet yasağını ortadan kaldırmaz.

Özel hastanenin internet sitesindeki sağlık bilgisi

Özel hastanenin internet sitesindeki her türlü sağlık bilgisini, alanı ile ilgili bilgi ve tecrübeye sahip sağlık meslek mensupları vermek zorundadır. Bu siteler aracılığıyla tedavi edici sağlık hizmetine yönelik bilgi verilemez. Verilen bilginin son güncelleme tarihi açıkça belirtilir.

60. maddedeki esaslara uymayan özel hastane sahipleri ve mesul müdürleri hakkında ilgili mevzuat hükümlerindeki müeyyideler uygulanır. Madde, uygulanacak müeyyidenin kanununu, madde numarasını veya tutarını ayrıca göstermez.

Tanıtım yönetmeliğinde hekim ve diş hekimine ceza

Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik’in 10. maddesinin birinci fıkrasına göre, hekim veya diş hekiminin bu Yönetmelik hükümlerine aykırı tanıtım ve bilgilendirme yaptığının tespiti halinde idari para cezası uygulanır. Ceza, 1219 sayılı Kanun’un ilgilisine göre 27. veya 44. maddesi uyarınca verilir.

Bu yollama, 27 ve 44. maddelerin kendi metinlerindeki şartlarla birlikte okunmalıdır. 27. madde, aralarında 24. maddenin de bulunduğu sayılan hükümlere uymayan tabiplere cezayı bağlar. 44. madde ise 29. maddede sınırı gösterilen sanat icrası yetkisini aşmayı veya 33, 35, 36, 37, 39 ve 40. madde hükümlerine uymamayı esas alır.

Verilen idari para cezaları tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. İlgililer hakkında, bağlı bulundukları meslek kuruluşuna, ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilmek ve işlem yapılmak üzere bildirim yapılır.

Sağlık tesisinde uyarı ve üç gün durdurma

Yönetmeliğe aykırı tanıtım ve bilgilendirme yaptığı tespit edilen sağlık tesisi iki kez uyarılır. Bir yıl içerisinde üçüncü kez aykırılık tespit edilirse, ilgili tıp veya uzmanlık dalındaki birimin faaliyeti üç gün süreyle durdurulur.

Üç günlük sonuç, bir yıl içindeki üçüncü tespite ve ilgili birime bağlıdır. Hüküm, her aykırılıkta tesisin tamamının kapatılacağını söylemez.

Uluslararası sağlık turizminde kademeli durdurma

Aykırı tanıtımı tespit edilen uluslararası sağlık turizmi sağlık tesisi veya aracı kuruluşu uyarılır. Bir yıl içinde ikinci tespitte kuruluşun ve tesisin sağlık turizmi faaliyeti bir ay, üçüncü tespitte üç ay süreyle durdurulur.

Bu süreler, sağlık tesisinin ilgili birimi için öngörülen üç günlük durdurma ile aynı değildir. Turizm faaliyetinde yaptırım, uyarıdan sonra bir aylık ve üç aylık durdurma biçiminde ilerler.

Organ nakli merkezindeki tanıtım aykırılığı

Organ nakli uygulayan tıbbi tedavi merkezinde aykırı tanıtımın ilk tespitinde kadavra organ dağıtımı üç ay süreyle durdurulur. İkinci tespitte faaliyet izni, nakil türüne göre üç ay süreyle iptal edilir.

Organ veya doku teminine yönelik ilan

Organ veya doku teminine yönelik ilan ya da reklam veren veya yayınlayan kişiler hakkında suç duyurusunda bulunulur. Bu sonuç, sağlık tesisindeki uyarı ve üç günlük durdurma kademesinden ayrı bir fıkrada düzenlenmiştir.

Yetkisiz sağlık hizmeti ve internet içeriği

Yetkisiz, izinsiz veya ruhsatsız sağlık hizmeti sunumuna konu tanıtım tespit edilirse, yetkisiz sağlık hizmeti sunulan yerin faaliyeti derhal durdurulur. İlgililer hakkında 1219 sayılı Kanun ve 3359 sayılı Kanun hükümleri uyarınca Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulur.

Sosyal paylaşım ve internet sitelerindeki sağlık tanıtımında insan sağlığını tehlikeye düşüren, tanı ve tedavi sürecini olumsuz etkileyen veya bu süreci engelleyici nitelikte suç unsuru bulunursa ayrıca işlem yapılır. İlgililer hakkında 5651 sayılı Kanun hükümleri uyarınca ilgili içeriklerin erişime engellenmesi için suç duyurusunda bulunulur.

Hekim ve diş hekimi dışındaki serbest çalışanlar

Yönetmeliğin 10. maddesinin yedinci fıkrasındaki sınırlı imkân, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik kapsamında serbest çalışan, hekim ve diş hekimi dışındaki sağlık meslek mensupları ile sağlık hizmetlerinde çalışan diğer meslek mensuplarına yöneliktir. Bu kişiler, sağlık beyanı içermemek ve tanı ile tedaviye yönelik olmamak kaydıyla mesleki yetki alanlarında tanıtım ve bilgilendirme yapabilir.

İzin koşulsuz değildir ve bütün meslek mensuplarına yayılmaz. Mesleki yetki ihlalleri, sağlık beyanı içeren tıbbi tedaviye yönelik faaliyetler ve Yönetmeliğe aykırı tanıtım, yetkisiz sağlık hizmeti sunumu sayılır. Bu durumda ilgililer hakkında 1219 sayılı Kanun ile 3359 sayılı Kanun uyarınca Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulur.

Kamu görevlisine uygulanacak işlem

Aykırı tanıtım yaptığı tespit edilen sağlık meslek mensubu veya diğer gerçek kişi kamu görevlisiyse, hakkında tabi olduğu ilgili mevzuat hükümleri uygulanır. Hüküm, hangi mevzuat hükümlerinin uygulanacağını ayrıca sıralamaz.

Üç günlük durdurma işleminin yargı denetimine konu olduğu bir uyuşmazlık

Danıştay 10. Daire’nin 29/04/2021 tarihli ve 2020/4115 esas, 2021/2180 karar sayılı kararında uyuşmazlık, Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik’in 29. maddesinin bir yıl içinde ikinci kez ihlal edildiği gerekçesiyle poliklinik faaliyetinin üç gün durdurulmasına ilişkindir. İdare mahkemesi, tanıtımların 29. maddeye aykırılığını açık bulmuş; 21/03/2014 tarihli ve 28948 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişikliğin lehe uygulanması gerektiği gerekçesiyle işlemi iptal etmiştir.

Daire, davalının temyiz istemini reddetmiş ve dava konusu işlemin iptali yolundaki idare mahkemesi kararını onamıştır. Karar oybirliğiyle verilmiştir. Bu sonuç anılan uyuşmazlığa ilişkindir ve başka olaylara uygulanacak genel bir yaptırım kuralı değildir.

Kararda, idare ve vergi mahkemesi kararının temyizen bozulmasının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 49. maddesindeki sebeplerden birinin varlığı halinde mümkün olduğu belirtilmiştir. Daire, incelenen kararı usul ve hukuka uygun bulmuş ve dilekçedeki temyiz nedenlerini bozma için yeterli görmemiştir.

Kararda, 54. maddenin birinci fıkrasına göre karar düzeltme yolunun tebliğ tarihini izleyen günden itibaren on beş gün içinde açık olduğu belirtilmiştir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy