Havalimanlarında Elkoyma ve Taşıma Engeli Ayrımı
Havalimanı güvenlik denetimlerinde uçuş güvenliğini riske atabilecek kesici ve delici aletlerin, patlayıcı maddelerin, basınçlı kapların veya belirlenen hacmi aşan sıvıların kontrol noktalarında tespit edilerek uçağa alınmaması idari bir taşıma engellemesidir. Bu uygulama mülkiyetin devlete geçmesi sonucunu doğuran teknik bir müsadere veya el koyma işlemi değildir; kamu güvenliğini sağlamaya yönelik bir tedbirdir. Yolcunun zilyetliğindeki bir eşyanın müsadere yaptırımıyla kalıcı olarak devlete geçebilmesi için yetkili ceza mahkemesince verilmiş ve kesinleşmiş bir karar bulunmalıdır. İdari makamların ve kolluk görevlilerinin tek taraflı tasarrufları mülkiyetin kesin geçişini sağlamaz; eşya adli süreçte ancak geçici koruma tedbiri kapsamında alıkonulabilir.
Ceza Muhakemesinde Adli Elkoyma Usulü ve Süreler
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 127/1 uyarınca adli elkoyma işlemi esas olarak hâkim kararıyla gerçekleştirilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle, savcıya ulaşılamayan hâllerde ise kolluk amirinin yazılı emriyle kolluk görevlileri elkoyma tedbirini tatbik edebilir. Hâkim kararı bulunmaksızın icra edilen adli elkoyma işlemlerinin yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulması zorunludur. Hâkim elkoymadan itibaren kırk sekiz saat içinde onay kararını açıklamazsa elkoyma tedbiri kanun gereği kendiliğinden kalkar.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 127Kaynağı aç
kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet
savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin
yazılı emri ile kolluk görevlileri, elkoyma işlemini gerçekleştirebilir.
(2) Kolluk görevlisinin açık kimliği, elkoyma işlemine ilişkin tutanağa
geçirilir.
(3) (Değişik: 25/5/2005 – 5353/16 md.) Hâkim kararı olmaksızın
yapılan elkoyma işlemi, yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur.
Hâkim, kararını elkoymadan itibaren kırksekiz saat içinde açıklar; aksi hâlde
elkoyma kendiliğinden kalkar.
(4) Zilyedliğinde bulunan eşya veya diğer malvarlığı değerlerine
elkonulan kimse, hâkimden her zaman bu konuda bir karar verilmesini
isteyebilir.
(5) Elkoyma işlemi, suçtan zarar gören mağdura gecikmeksizin bildirilir.
(6) (Değişik: 25/7/2018-7145/15 md.) Askerî mahallerde yapılacak
elkoyma işlemi, Cumhuriyet savcısının nezaretinde askerî makamların katılımıyla
adlî kolluk görevlileri tarafından yerine getirilir. Gecikmesinde sakınca
bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle de askerî makamların
katılımıyla adlî kolluk görevlileri tarafından elkoyma işlemi yapılabilir.
Taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoyma
Zilyetliğinde bulunan eşyaya veya malvarlığı değerlerine elkonulan kimse, yargılama sürecinin her aşamasında hâkimden bu tedbir hakkında bir karar verilmesini talep edebilir.
Eşya Müsaderesinin Şartları ve Hakkaniyet Sınırı
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 54/1 uyarınca, kasıtlı bir suçun icrasında faydalanılan, suça tahsis edilen veya suç neticesinde ortaya çıkan eşyalar, iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak şartıyla müsadere edilir. Suçun işlenmesi için hazırlanan eşyaların müsaderesi ise kamu güvenliği, kamu sağlığı ya da genel ahlak bakımından tehlike oluşturması haline bağlıdır. Aynı Kanun'un 54. maddesinin dördüncü fıkrası gereğince üretimi, bulundurulması, kullanılması, taşınması, alımı veya satımı suç oluşturan eşyalar müsadere edilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 54Kaynağı aç
kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan veya suçun işlenmesine tahsis edilen
ya da suçtan meydana gelen eşyanın müsaderesine hükmolunur. Suçun işlenmesinde
kullanılmak üzere hazırlanan eşya, kamu güvenliği, kamu sağlığı veya genel
ahlak açısından tehlikeli olması durumunda müsadere edilir. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/11 md.) Eşyanın üzerinde
iyiniyetli üçüncü kişiler lehine tesis edilmiş sınırlı ayni hakkın bulunması
hâlinde müsadere kararı, bu hak saklı kalmak şartıyla verilir.
(2) Birinci fıkra kapsamına giren
eşyanın, ortadan kaldırılması, elden çıkarılması, tüketilmesi veya müsaderesinin
başka bir surette imkansız kılınması halinde; bu eşyanın değeri kadar para
tutarının müsaderesine karar verilir.
(3) Suçta kullanılan eşyanın müsadere edilmesinin işlenen suça nazaran
daha ağır sonuçlar doğuracağı ve bu nedenle hakkaniyete aykırı olacağı
anlaşıldığında, müsaderesine hükmedilmeyebilir.
(4) Üretimi, bulundurulması, kullanılması, taşınması, alım ve satımı suç
oluşturan eşya, müsadere edilir.
(5) Bir şeyin sadece bazı
kısımlarının müsaderesi gerektiğinde, tümüne zarar verilmeksizin bu kısmı
ayırmak olanaklı ise, sadece bu kısmın müsaderesine karar verilir.
(6) Birden fazla kişinin paydaş olduğu eşya ile ilgili olarak, sadece
suça iştirak eden kişinin payının müsaderesine hükmolunur.
Kazanç müsaderesi
Suçta kullanılan eşyanın devlete devredilmesinin işlenen fiile oranla çok daha ağır sonuçlar yaratacağı ve hakkaniyete aykırı olacağı tespit edildiğinde, Türk Ceza Kanunu m. 54/3 doğrultusunda mahkemece müsadereye hükmedilmeyebilir. Eşya üzerinde iyiniyetli üçüncü kişiler lehine sınırlı ayni hak tesis edilmişse müsadere kararı bu hak saklı kalmak şartıyla verilir; eşyanın ortadan kaldırılması, elden çıkarılması veya müsaderesinin olanaksız hale gelmesi durumunda ise rayiç değeri kadar para tutarının müsaderesi kararlaştırılır.
Gümrük İşlemleri, Tasfiye ve İdari Başvuru Yolları
Gümrük ambarına alınan eşyaların belirlenen kanuni süreler içinde gümrük işlemlerinin ikmal edilmemesi veya yurt dışına sevk edilmemesi durumunda idarece tasfiye prosedürü yürütülür. Gümrük idaresince tesis edilen tasfiye işlemine karşı ilgililerce idari yargıda iptal davası açılması mümkündür.
Gümrük Kanunu m. 242/1 gereğince yükümlüler kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa işlemi yapan makama itiraz edebilir. İdareye intikal eden bu itiraz başvuruları otuz gün içinde karara bağlanarak ilgilisine bildirilir. İtiraz dilekçesinin süresi içinde yanlış makama sunulmuş olması itirazı geçersiz kılmaz; bu halde itiraz süresinde yapılmış sayılarak evrak idarece yetkili birime ulaştırılır. İdari itirazın reddi halinde, ret kararının tebliğini izleyen otuz gün içinde işlemin yapıldığı yerdeki yetkili idare mahkemesinde dava yoluna gidilebilir.
4458 sayılı GÜMRÜK KANUNU m. 242Kaynağı aç
18/6/2009-5911/64 md.)
1. Yükümlüler kendilerine
tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ
tarihinden itibaren onbeş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama
verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilir.
2.
İdareye intikal eden itirazlar otuz gün içinde karara bağlanarak ilgili kişiye
tebliğ edilir.
3. İtiraz dilekçelerinin
süresi içinde yanlış makama verilmesi halinde, itiraz süresinde yapılmış
sayılır ve idarece yetkili makama ulaştırılır.
4. İtirazın reddi
kararlarına karşı işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine
başvurulabilir.
Muhafaza Altındaki Eşyanın Hasarı ve İdarenin Sorumluluğu
Havalimanlarında kamu görevlilerince muhafaza altına alınan yolcu eşyalarının bu süreçte zarara uğraması, kaybolması, tahrip olması veya hukuka aykırı biçimde imha edilmesi durumunda idarenin hizmet kusuru sorumluluğu doğar. Mülkiyet hakkı zedelenen kişiler, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 13 çerçevesinde idari mercilere başvurarak ve ardından yetkili idari yargı yerinde tam yargı davası açarak uğradıkları zararların tazmin edilmesini isteyebilir.
Uçuş güvenlik kontrolünde el konulan veya kabul edilmeyen eşya devlete geçmiş sayılır mı?
Hayır, uçağa kabul edilmeyen güvenlik riski taşıyan eşyalar idari taşıma engeli kapsamındadır; mülkiyetin kalıcı olarak devlete geçmesi ancak yetkili ceza mahkemesince verilmiş ve kesinleşmiş bir müsadere kararıyla gerçekleşir.
Hâkim onayı olmadan yapılan adli elkoyma hangi sürede kalkar?
Hâkim kararı olmaksızın uygulanan adli elkoyma işlemi yirmi dört saat içinde görevli hâkime sunulur; hâkim elkoymadan itibaren kırk sekiz saat içinde kararını açıklamadığı takdirde elkoyma tedbiri kendiliğinden kalkar.
Gümrük cezalarına ve idari kararlarına karşı itiraz süresi ne kadardır?
Gümrük vergileri, idari para cezaları ve idari kararlara karşı ilgilisine yapılan tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde gümrük idaresine itiraz edilmelidir; bu itirazın reddedilmesi halinde otuz gün içinde idari yargı merciinde dava açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy