Havaalanında yolcu beraberi veya kargo yoluyla taşınan eşyaya el konulması durumunda izlenecek hukuki yöntem, tedbirin adli bir ceza soruşturmasından mı yoksa gümrük mevzuatına dayalı idari bir karardan mı kaynaklandığına göre belirlenir. Kaçakçılık şüphesi varlığında adli elkoyma hükümleri devreye girerken, gümrük mevzuatındaki muafiyet sınırlarının aşılması veya bildirim eksikliklerinde idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi gibi işlemler tesis edilir. Kişilerin müracaat edeceği makamlar ve kanuni süreler bu nitelendirmeye göre değişiklik gösterir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 127Kaynağı aç
5607 sayılı KAÇAKÇILIKLA MÜCADELE KANUNU m. 11Kaynağı aç
Adli Elkoyma Kararlarına Karşı İtiraz Usulü
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 127/1 uyarınca elkoyma işlemi kural olarak hâkim kararıyla yapılır. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının, savcıya ulaşılamayan hallerde ise kolluk amirinin yazılı emriyle kolluk görevlileri elkoyma işlemini icra edebilir. Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca işlemi gerçekleştiren kolluk görevlisinin açık kimliği elkoyma tutanağına kaydedilir. 5271 sayılı Kanun m. 127/5 hükmü gereğince, uygulanan elkoyma işlemi suçtan zarar gören mağdura gecikmeksizin bildirilir.
5271 sayılı Kanun m. 127/3 gereğince hâkim kararı olmaksızın gerçekleştirilen elkoyma işlemi, yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını elkoymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar; aksi halde elkoyma işlemi kendiliğinden kalkar.
Zilyetliğinde bulunan eşyaya veya diğer malvarlığı değerlerine el konulan kimse, 5271 sayılı Kanun m. 127/4 uyarınca hâkimden her zaman bu konuda bir karar verilmesini isteyebilir. Sulh Ceza Hakimliğinin adli elkoymaya dair onay kararına karşı ise ilgililer, tebliğ veya öğrenmeden itibaren yedi gün içinde bir üst Sulh Ceza Hakimliğine itiraz başvurusunda bulunabilir.
Elkonulan Eşyanın İadesi ve Müsadere Koşulları
5271 sayılı Kanun m. 131/1 hükmüne göre, şüpheliye, sanığa veya üçüncü kişilere ait elkonulmuş eşyanın ceza soruşturması ya da kovuşturması açısından muhafazasına ihtiyaç duyulmaması veya eşyanın müsadere edilmeyeceğinin anlaşılması halinde, kendiliğinden ya da talep üzerine geri verilmesine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkemece karar verilir. İade talebinin reddi yönündeki kararlara karşı da itiraz kanun yolu açıktır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 131Kaynağı aç
Adli elkoyma sürecini içeren ceza davasında yargılama neticesinde beraat kararı verilmesi halinde eşya kural olarak sahibine geri verilir. Buna karşın eşyanın ithali kanunen tamamen yasak nitelikte bir maddeye ilişkin olması durumunda beraat hükmü verilse dahi eşya iade edilmez ve müsadere süreci yürütülür.
Gümrük İdaresi Kararlarına İtiraz ve İdari Süreç
Yolcu beraberinde muafiyet limitini aşan ancak ticari miktar ve mahiyet barındırmayan kişisel veya hediyelik eşyalar, tahakkuk ettirilen gümrük vergileri ve idari para cezalarının ödenmesi şartıyla gümrük ambarından teslim alınabilir.
Gümrük Müdürlüğü tarafından mülkiyetin kamuya geçirilmesi veya idari para cezası uygulandığında doğrudan dava açılmadan önce idari itiraz yolunun tüketilmesi zorunludur. 4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 242/1 uyarınca yükümlüler kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam bulunmuyorsa aynı makama yazılı dilekçe ile itiraz edebilir. Gümrük müdürlüğü kararlarına karşı yapılacak itirazlar Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne yöneltilir.
4458 sayılı GÜMRÜK KANUNU m. 242Kaynağı aç
4458 sayılı Kanun m. 242/2 uyarınca idareye sunulan itirazlar otuz gün içinde karara bağlanarak ilgilisine tebliğ edilir. Aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre, itiraz dilekçesinin süresi içinde yanlış makama verilmesi hak kaybı doğurmaz; itiraz süresinde yapılmış sayılır ve dilekçe idarece yetkili makama ulaştırılır.
İdari Yargıda Dava Açma ve Yürütmenin Durdurulması Talebi
4458 sayılı Kanun m. 242/4 uyarınca gümrük idaresine yapılan itirazın reddedilmesi halinde işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine dava açılabilir. İşlemin doğrudan gümrük vergileri aslına veya vergi cezalarına ilişkin olması durumunda uyuşmazlık Vergi Mahkemesinde görülür; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7/1 gereğince vergi mahkemelerinde dava açma süresi otuz gündür. Diğer idari işlemlere karşı ise İdare Mahkemesinde dava açılır; 2577 sayılı Kanun m. 7/1 genel olarak idare mahkemelerinde altmış günlük dava açma süresi tayin etmiş olmakla birlikte gümrük işlemlerinde ret tebliğinden itibaren otuz günlük süre de gündeme gelebilmektedir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
İdare mahkemesinde iptal davası açılması idari işlemin icrasını kendiliğinden durdurmaz. Dava konusu eşyanın yargılama sürerken tasfiye edilmesini veya satılmasını önlemek amacıyla dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması isteminde bulunulmalıdır.
Kaçak Şüphesi Taşıyan Eşyanın Muhafazası ve Tasfiyesi
5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m. 11/1 gereğince kaçak şüphesiyle el konulan eşya; miktarı, cinsi, markası, tipi, modeli ve seri numarası gibi ayırt edici niteliklerini gösteren bir tutanak eşliğinde gümrük idaresine teslim edilir. Bu sebeple muhafaza altına alma esnasında düzenlenen tespit ve teslim tutanaklarının dikkatle incelenmesi, gerçeğe aykırı veya eksik kayıtlar karşısında şerh düşülerek imza verilmesi hakların korunması açısından önem arz eder.
Kaçak eşyanın muhafazası kural olarak 5607 sayılı Kanun m. 11/2 gereği gümrük idaresince temin edilen depolarda gerçekleştirilir. Aynı Kanun m. 11/4 uyarınca muhafazası özel tesis veya tertibat gerektiren ya da gümrük idaresinin depo kapasitesini aşan eşyalar, niteliklerine göre doğrudan ilgili idarelere; bunun mümkün olmaması halinde büyükşehirler dahil ilçelerde kaymakam, illerde valinin uygun gördüğü yerlere konulur.
5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m. 11/5 gereğince resmi bandrol, etiket veya hologram taşımayan tütün, alkol ürünleri, makaron, sigara kağıdı, elektronik sigara aksamları ile tıbbi malzemeler idarece numune alınıp veya özellikleri tutanakla belirlenerek imha edilir. Ancak imha haricindeki usullerle tasfiyesi uygun görülebilecek tıbbi cihazlar, etil alkol ve ilaç niteliğindeki ürünler bakımından ilgili bakanlıkların görüşü alınarak Ticaret Bakanlığınca çıkarılan yönetmelik hükümleri uygulanır.
Hâkim kararı olmadan yapılan elkoymada karar süresi ne kadardır?
Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde savcı veya kolluk amiri emriyle yapılan elkoyma işlemi 24 saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur; hâkim elkoymadan itibaren 48 saat içinde kararını açıklamazsa elkoyma kendiliğinden kalkar.
Gümrük idaresinin el koyma veya ceza kararına kaç gün içinde itiraz edilmelidir?
4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 242/1 uyarınca yükümlüler, tebliğ edilen kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama itiraz edebilir.
Gümrük itiraz dilekçesinin yetkisiz veya yanlış makama verilmesi hakkı düşürür mü?
Hayır; 4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 242/3 uyarınca itiraz süresi içinde yanlış makama verilmiş olsa dahi süresinde yapılmış sayılır ve idarece yetkili makama gönderilir.
Sulh Ceza Hakimliğinin elkoyma onay kararına karşı nereye başvurulur?
Sulh Ceza Hakimliğince verilen elkoyma onay kararına karşı kararın tebliği veya öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde bir üst Sulh Ceza Hakimliğine itiraz dilekçesi verilebilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy