Tıbbi İhmal İddialarının Anayasal Çerçevesi ve Nitelendirme
Kamu sağlık hizmetlerinde kasıt unsuru taşımayan hekim kusurları neticesinde vücut bütünlüğünün zedelenmesi, Anayasa'nın 17. maddesinde teminat altına alınan maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkı çerçevesinde denetlenir. Meydana gelen bedensel veya ruhsal kayıpların yeterli giderimle telafi edilmediğine ilişkin şikâyetler ise Anayasa'nın 40. maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkı kapsamında ele alınır. Bireysel başvuruların incelenmesinde başvuran tarafın hukuki vasıflandırması bağlayıcı olmayıp, iddiaların hangi anayasal hak ihlaline tekabül ettiğini Anayasa Mahkemesi kendiliğinden belirler.
İdari Yargıda Tam Yargı Davası ve Miktar Artırımı Düzenlemesi
İdarenin eylem ve işlemleri sonucunda kişisel hakları doğrudan ihlale uğrayanlar, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi gereğince tam yargı davası açabilirler. Sağlık kurumlarındaki tıbbi müdahalelerden doğan zararlar da bu kapsamda idari eylem niteliğindedir. 2577 sayılı Kanun'un 16. maddesinin 4. fıkrasındaki düzenlemenin temel gayesi; idarenin yol açtığı maddi ve manevi kayıpların, adil yargılanma ve etkili başvuru hakkı doğrultusunda tam ve gerçek değeriyle giderilmesini sağlamaktır. Bu çerçevede davacılar, dava dilekçesinde talep ettikleri tazminat tutarını, nihai karar aşamasına kadar ve başka usuli engellere bağlı olmaksızın, harcını yatırarak tek seferde artırma imkânına sahiptir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 16Kaynağı aç
Tebliğ Usulü ve Karşı Tarafın Cevap Verme Hakkı
Tam yargı davasında tazminat miktarının artırılmasına yönelik dilekçe sunulduğunda, karşı tarafın savunma hakkının korunması amacıyla usul kuralları devreye girer. Miktar artırım dilekçesi, karşı tarafa otuz günlük cevap süresi tanınmak üzere tebliğ edilir. 2577 sayılı Kanun'un 16. maddesinin 3. fıkrası uyarınca idari yargıda taraflar tebligat tarihinden itibaren otuz gün içerisinde cevap verme hakkına sahiptir. Geçerli mazeretlerin bulunması durumunda mahkeme kararıyla bu müddet, bir defaya özgü ve en çok otuz gün uzatılabilir; sürenin sona ermesinden sonra yapılan uzatma istemleri ise kabul edilmez.
Artırılan Tazminatta Faiz Başlangıç Tarihi ve Değer Kaybı
Tam yargı davalarında başlangıçtaki tazminat istemi ile sonradan miktar artırımı yoluyla yükseltilen kısım yönünden faiz başlangıç tarihlerinin ayrıştırılması, etkili başvuru hakkının ihlaline yol açmaktadır. Artırılan tazminat bölümü için faizin miktar artırım dilekçesinin tebliğ tarihinden itibaren başlatılması, yargılama sürecinde alacağın değer kaybına uğramasına sebebiyet verir. Dava dilekçesinde talep edilen miktar için hangi tarihten itibaren faize hükmedilmişse, miktar artırımıyla artırılan tutar için de aynı tarihten itibaren faiz işletilmesi gerekir. Böylece artırılan kısım yönünden zararın değer kaybına uğramasının önüne geçilir.
Etkili Başvuru Güvencesi ve İhlalin Yargı Mercilerince Giderilmesi
Anayasa'nın 40. maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkı, hak ihlaline maruz kalan kişilere hem mevzuatta öngörülen hem de pratikte fiilen işleyen, zararı bütünüyle bertaraf etmeye elverişli hukuki yolların sunulmasını zorunlu kılar. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin 1. fıkrasına göre Anayasa Mahkemesi esas denetiminde ihlalin varlığını saptadığında, yerindelik denetimine girmeden ve idari işlem tesisi yoluna gitmeden giderim tedbirlerini belirler. Maddenin 2. fıkrası gereğince, ihlalin mahkeme kararından ileri gelmesi durumunda dosya yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili derece mahkemesine iletilir. Mahkeme, Anayasa Mahkemesi kararındaki ilkelere uygun biçimde ve imkân dahilinde dosya üzerinden inceleme yaparak ihlali gideren yeni bir karar tesis etmekle yükümlüdür. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ise başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.
6216 sayılı ANAYASA MAHKEMESİNİN KURULUŞU VE YARGILAMA USULLERİ HAKKINDA KANUN m. 50Kaynağı aç
Tam yargı davasında artırılan tazminat tutarı için faiz ne zaman başlar?
Tam yargı davalarında artırılan tazminat miktarı için faiz, dava dilekçesinde gösterilen ilk miktar için hangi tarihten başlatılmışsa aynı tarihten itibaren işletilmelidir. Artırılan kısım yönünden faizin tebliğ tarihine ötelenmesi paranın değer kaybetmesine ve etkili başvuru hakkının zedelenmesine yol açar.
İdari yargıda tazminat talebi nihai karara kadar artırılabilir mi?
2577 sayılı Kanun'un 16. maddesinin 4. fıkrası uyarınca davacı, nihai hüküm verilinceye kadar herhangi bir usul kuralı veya süre kısıtlamasına takılmaksızın, harcını tamamlayarak tazminat miktarını bir defaya mahsus olmak üzere artırabilir.
Hekim kusuruna dayalı tıbbi ihmaller hangi temel hak bağlamında değerlendirilir?
Kasıt içermeyen hekim kusuruna bağlı vücut bütünlüğü kayıpları Anayasa'nın 17. maddesinde güvenceye bağlanan maddi ve manevi varlığın korunması hakkı kapsamında; zararın gereğince karşılanmadığına yönelik itirazlar ise Anayasa'nın 40. maddesindeki etkili başvuru hakkı çerçevesinde incelenir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy