Hatalı Düzenlenen İcra Emrinin İlamlı Takipte Sonucu

İlamlı takipte icra emri, taşınır tesliminde İcra ve İflas Kanunu m. 24’te, para borcu veya teminat ilamında ise m. 32’de gösterilen unsurları taşımalıdır. Kanunun mahkemeye bıraktığı hususlar dışında, kanuna aykırı veya olaya uygun olmayan işlem icra mahkemesine şikâyet edilebilir. Şikâyet kabul edilirse işlem bozulur veya düzeltilir; memurun sebepsiz yapmadığı ya da geciktirdiği işin yapılması emrolunur.

Taşınır teslimine ilişkin icra emri

Bir taşınırın teslimine dair ilam icra dairesine verilince icra memuru, borçluya bir icra emri tebliğ ederek yedi gün içinde o şeyin teslimini emreder. Bu düzenleme para borcuna değil, taşınır teslimine ilişkin ilamlı icraya yöneliktir.

Taşınır teslimi emrinde alacaklı ve borçlunun, varsa temsilcilerinin adları ve soyadları ile şöhret ve yerleşim yerleri yazılır. Hükmü veren mahkemenin ismi, hükmolunan şeyin neden ibaret olduğu, ilamın tarih ve numarası da gösterilir. İcra mahkemesinden, istinaf veya temyizden ya da yargılamanın iadesi yoluyla ait olduğu mahkemeden icranın geri bırakılması kararı getirilmedikçe cebri icraya devam olunacağı belirtilir.

Borçlu teslim emrini hiç tutmaz veya eksik bırakır ve hükmolunan taşınır ya da onun misli yedinde bulunursa, taşınır elinden zorla alınıp alacaklıya verilir. Bu sonuç, taşınır teslimine ilişkin ilamlı icra bakımından düzenlenmiştir.

Hükmolunan taşınır borçlunun yedinde bulunmazsa ilamda yazılı değeri alınır. Borçlu bu değeri vermezse, ayrıca icra emri tebliğine gerek kalmaksızın haciz yoluyla tahsil olunur.

Para ve teminat ilamındaki içerik

Para borcuna veya teminat verilmesine dair ilam icra dairesine verilince icra memuru borçluya bir icra emri tebliğ eder. Bu emirde m. 24’te yazılı unsurlara ek olarak hükmolunan şeyin cinsi ve miktarı gösterilir.

Borçluya, en çok yedi gün içinde borcu ödemesi veya hükmolunan teminatı vermesi ihtar edilir. Bu süre içinde borç ödenmez veya teminat verilmezse, icra mahkemesinden, istinaf veya temyizden ya da yargılamanın iadesi yoluyla ait olduğu mahkemeden icranın geri bırakılması kararı getirilmedikçe cebri icra yapılacağı yazılır.

Aynı süre içinde İcra ve İflas Kanunu m. 74 uyarınca mal beyanında bulunulması da ihtar edilir. Beyanda bulunulmamasının hapisle tazyik olunacağı, mal beyanında bulunulmaması veya gerçeğe aykırı beyanda bulunulması hâlinde ise hapisle cezalandırılacağı belirtilir.

Yabancı devlet aleyhine başlatılan ilamlı takipte, uluslararası andlaşmalar saklı kalmak kaydıyla, borçlu devlete ait mallar hakkında cebri icra yapılabileceği hususu icra emrinde ayrıca ihtar edilir.

Şikâyetin şartı ve sonucu

İcra ve iflas dairelerinin yaptığı işlemler, kanunun çözümünü mahkemeye bıraktığı hususlar dışında, kanuna aykırı olmaları veya olaya uygun bulunmamaları nedeniyle icra mahkemesine şikâyet edilebilir. Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır.

Bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde şikâyet, yedi günlük süreye bağlı olmaksızın her zaman yapılabilir. Bu imkân, öğrenmeden itibaren işleyen süreye bağlı şikâyetten ayrıdır.

Şikâyet icra mahkemesince kabul edilirse şikâyet konusu işlem bozulur veya düzeltilir. Memurun sebepsiz yapmadığı veya geciktirdiği işlerin yapılması emrolunur.

İcra mahkemesinde inceleme

İcra mahkemesine sunulan işler ivedi işlerden sayılır ve bu işlerde basit yargılama usulü uygulanır.

Talep ve cevaplar dilekçeyle yapılabileceği gibi, icra mahkemesine sözlü beyanın zapta geçirilmesi suretiyle de yapılabilir.

Aksine hüküm bulunmayan hâllerde icra mahkemesi, işlemi yapan icra dairesinin açıklama yapmasına ve duruşma yapılmasına gerek olup olmadığını takdir eder. Duruşmayı uygun görürse ilgilileri en kısa zamanda çağırır; gelmeseler bile gereken kararı verir. Duruşma yapılmayan işlerde karar, işin mahkemeye geldiği tarihten itibaren en geç on gün içinde verilir. Duruşma ancak zorunluluk hâlinde ve otuz günü geçmemek üzere ertelenebilir.

Hüküm fıkrası ve tavzih sınırı

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 297/2 uyarınca hükmün sonuç kısmında, gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, her talep hakkında verilen hüküm ile taraflara yüklenen borçlar ve tanınan haklar sıra numarası altında gösterilir. Gösterim açık olmalı, şüphe ve tereddüt uyandırmamalıdır.

Hüküm yeterince açık değilse, icrasında tereddüt uyandırıyorsa veya birbirine aykırı fıkralar içeriyorsa taraflardan her biri, icra tamamlanıncaya kadar hükmün açıklanmasını ya da tereddüt veya aykırılığın giderilmesini isteyebilir.

Tavzih, hüküm fıkrasında taraflara tanınan hakları ve yüklenen borçları sınırlandıramaz, genişletemez ve değiştiremez.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin E. 2016/14485, K. 2017/3847 sayılı kararında icra mahkemesinin görevi, ilamın hüküm fıkrasının aynen uygulanmasını denetlemek olarak açıklanmıştır. Kararda, infaz edilecek kısmın yorum yoluyla değiştirilemeyeceği ve buna ilave yapılamayacağı belirtilmiştir.

Hüküm fıkrasının kapsamını aşan takip

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin E. 2018/2300, K. 2018/5970 sayılı kararında, somut olayda protokolde yer alan artış hükmünün hüküm fıkrasına yazılmadığı ve infazın hüküm bölümüyle sınırlı kalması gerektiği kabul edilmiştir. Bu nedenle artırılarak bulunan aylık nafaka ile buna bağlı asıl alacak ve ferilerinin istenemeyeceği sonucuna varılmış, şikâyetin reddi kararı bozulmuştur. Karar bir bozma kararıdır ve incelenen ilamın kapsamıyla sınırlıdır.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin E. 2016/14485, K. 2017/3847 sayılı kararında dayanak vergi mahkemesi ilamı, dava konusu işlemin iptaline ilişkindir. Hüküm fıkrasında likit bir alacak bulunmadığı ve eda hükmü içermediği kabul edilmiştir. İlam, gerekçe esas alınarak yargılama gideri ve vekalet ücreti dışında asıl alacak yönünden ilamlı icraya konu edilemez. Yerel mahkemenin kararı bu nedenle bozulmuştur; sonuç, o ilamın kapsamıyla sınırlıdır.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin E. 2014/11103, K. 2015/10694 sayılı kararında, yalnızca ilama aykırı kısımlardan söz edilerek hangi kısımların iptal edildiği gösterilmeyen hüküm, şikâyet talebi bakımından verilen sonucu açıklamadığı ve infazda zorluk doğurduğu için yetersiz görülmüştür. Temyiz itirazları kısmen kabul edilmiş, diğer itirazlar o aşamada incelenmemiş ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 297/2’ye uygun hüküm kurulmadığı gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Temyiz, kesinleşme ve icranın geri bırakılması

Temyiz kural olarak kararın icrasını durdurmaz. İcra ve İflas Kanunu’nun icranın geri bırakılmasına ilişkin m. 36 hükmü saklıdır. Nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez.

Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez. Bu kural, hükümde sayılan karar türleriyle sınırlıdır.

İlama karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçlu, hükmolunan para veya eşyanın resmî bir mercie depo edildiğini ispat ederse icra müdürü kendisine uygun bir süre verir. Aynı süre, icra mahkemesince kabul edilecek taşınır rehni, esham, tahvilat, taşınmaz rehni veya muteber banka kefaleti gösterilmesi ya da borçlunun hükmolunan para ve eşyayı karşılayacak malının haczedilmiş olması hâlinde de verilir. Süre, takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden icranın geri bırakılması kararı alınması içindir ve ancak zorunluluk hâlinde uzatılabilir.

Borçlu Devlet veya adlî yardımdan yararlanan bir kimse ise teminat gösterme zorunluluğu yoktur. Nafaka hükümlerinde icranın geri bırakılması için böyle bir süre verilemez.

Ücreti ilgililer tarafından verilirse, icra mahkemesinin icranın geri bırakılmasına ilişkin kararı hükmü veren mahkemeye ve icra dairesine en uygun vasıtalarla bildirilir.

Bölge adliye mahkemesi başvuruyu haklı görürse teminatın geri verilip verilmeyeceğine karar verir. Yargıtay hükmü bozarsa borçlunun başvurusu üzerine, teminatın akıbetine bozmanın mahiyetine göre bozma sonrası esası inceleyecek mahkeme kesin olarak karar verir.

Bölge adliye mahkemesinin başvuruyu kesin olarak esastan reddetmesi veya Yargıtayın hükmü onaması hâlinde, alacaklının istemi üzerine başkaca işleme gerek kalmaksızın teminata konu para alacaklıya ödenir. Mal ve haklar, malın türüne göre icra dairesince paraya çevrilir. İlam alacaklısının teminat üzerinde rüçhan hakkı vardır.

Bölge adliye mahkemesinin esastan ret kararına karşı temyiz yolu açıksa, icranın geri bırakılması kararının etkisi temyiz yoluna başvurma süresi dolana kadar devam eder.

İcra işlemlerinin durması ve eski hâle dönülmesi

Bir ilamın bölge adliye mahkemesince kaldırılması veya temyizen bozulması, icra işlemlerini olduğu yerde durdurur.

İlam hükmü icra edildikten sonra bölge adliye mahkemesince kaldırılır veya yeniden esas hakkında karar verilir ya da Yargıtayca bozulur ve aleyhine takip yapılan kişinin hiç veya o kadar borcu olmadığı kesin bir ilamla belirlenirse, ayrıca hükme gerek kalmaksızın icra tamamen veya kısmen eski hâline iade olunur. Eski hâle iade, borcun bulunmadığına ilişkin bu kesin ilam şartına bağlıdır.

İcra ve İflas Kanunu m. 40 kapsamındaki eski hâle iade, üçüncü kişilerin iyiniyetle kazandıkları haklara zarar vermez.

Kanunun ikinci babındaki hükümlere aykırı olmayan diğer hükümler, ilama dayalı takiplerde de uygulanır.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy