Mahkemelerin Bağımsızlığı ve Hâkimlik Teminatı
Anayasa uyarınca mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı yargı görevinin temelini oluşturur. Hâkimler mesleki görevlerinin ifasında bağımsız olup idari nitelikteki görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağlıdır. Hâkim ve savcıların nitelikleri, atanmaları, hak ve ödevleri, disiplin kovuşturmasına tabi tutulmaları, haklarında disiplin cezası tayini ile görevleriyle ilgili veya görevleri sırasında işledikleri suçlardan ötürü soruşturma ve kovuşturma yürütülmesi kanunla düzenlenir.
Hâkimlerin Disiplin Soruşturması ve Disiplin Cezaları
Hâkimlerin disiplin soruşturması süreçleri Hâkimler ve Savcılar Kanunu hükümlerine göre yürütülür. Soruşturma işlemleri Adalet Bakanının izniyle Adalet Müfettişleri marifetiyle icra edilir. Başlatılan bir disiplin soruşturmasında ilgilinin şikâyetten vazgeçmesi soruşturmanın devamına engel oluşturmaz. Yürütülen incelemede isnat ve şikâyetin haksız olduğu tespit edilirse soruşturma giderleri haksız şikâyette bulunan kişiden tahsil edilir.
Soruşturma evrakı tamamlandıktan sonra Ceza İşleri Genel Müdürlüğüne sevk edilir. Genel Müdürün mütalaası ve Adalet Bakanının onayının ardından nihai karar yetkili kurul tarafından verilir. Disiplin rejimi kapsamında hâkimler hakkında uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması, derece ilerlemesinin durdurulması, yer değiştirme ve meslekten çıkarma cezaları uygulanabilir. İlgililer haklarında verilen disiplin cezalarına karşı 10 gün içinde itiraz başvurusunda bulunabilir.
Görev Suçlarında Cezai Sorumluluk
Hâkimlerin görevleriyle bağlantılı veya görevleri sırasında işledikleri iddia edilen suçlara ilişkin ceza tahkikatı genel hükümlerden ayrılarak özel kanuni usullere bağlanmıştır. Hâkimlerin cezai sorumluluğu ve tahkikat süreçleri Hâkimler ve Savcılar Kanunu kapsamında tanzim edilmiştir. Kanun koyucu kimi fiillerin hâkimler tarafından işlenmesini ayrıca değerlendirmiş; rüşvet suçu gibi durumlarda failler hakkında özel cezai yaptırım öngörmüştür.
Yargısal Faaliyetlerden Kaynaklanan Hukuki Sorumluluk
Hâkimlerin yargısal görev ve faaliyetleri nedeniyle oluşan zararlardan ötürü doğrudan hâkime karşı tazminat davası açılamaz. Kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk sebeplerine dayanılsa dahi tazminat davasının münhasıran Devlet aleyhine açılması zorunludur.
Hâkimlerin yargılama faaliyetleri kapsamındaki hukuki sorumluluk halleri Hukuk Muhakemeleri Kanununda sınırlı olarak sayılmıştır. Bu sınırlı hallerde hukuki sorumluluğun doğabilmesi için hâkimin yargısal eyleminde kasıt veya ağır ihmal unsurlarının bulunması gerekir.
Tazminat Davasında Görevli Mahkeme ve Yargılama Usulü
İlk derece mahkemeleri hâkimleri ile Bölge Adliye Mahkemeleri hâkimlerinin fiil ve kararlarından ötürü Devlet aleyhine açılacak tazminat davalarına bakmakla Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi görevlidir.
Tazminat davası vekil aracılığıyla açılıyorsa vekâletnamede bu hususa ilişkin özel yetkinin yer alması aranır. Davayı inceleyen mahkeme, açılan davayı re'sen eylemi gerçekleştirdiği belirtilen ilgili hâkime ihbar eder; dava kendisine bildirilen hâkim dilerse davalı Devlet yanında davaya katılabilir.
Dava dilekçesinde dayanak gösterilen sorumluluk sebebi ve deliller açıkça yazılmalıdır. Bu unsurları barındırmayan dilekçeler karşı tarafa tebliğ edilmeden ve duruşma açılmadan reddedilir; dilekçenin bu şekilde reddi durumunda davacı aleyhine disiplin para cezasına hükmedilmez. Buna karşılık tazminat davasının esastan reddedilmesi hâlinde davacı kanunda düzenlenen disiplin para cezasına mahkûm edilir.
Devletin Hâkime Rücu Prosedürü
Devlet aleyhine açılan dava neticesinde tazminata hükmedilir ve hükmedilen meblağ davacıya ödenirse, kamu idaresinin sorumlu hâkime rücu hakkı doğar. Devlet, tazminatı fiilen ödediği tarihten itibaren 1 yıl içinde hâkime karşı rücu davası açabilir. Bu rücu davası tazminat talebini karara bağlamış olan mahkemede görülür.
Hâkimin yargısal kararından kaynaklanan zarar için doğrudan hâkime dava açılabilir mi?
Doğrudan hâkime dava açılamaz; kişisel kusura veya haksız fiile dayanılsa dahi tazminat davası yalnızca Devlet aleyhine yöneltilebilir.
İlk derece mahkemesi hâkiminin kararına karşı tazminat davası nerede açılır?
İlk derece mahkemeleri ve Bölge Adliye Mahkemeleri hâkimlerinin fiil ve kararlarından doğan tazminat davaları Yargıtay ilgili Hukuk Dairesinde açılır.
Devletin hâkime rücu davası açma süresi ne kadardır?
Devlet, tazminatı mağdura ödediği tarihten itibaren 1 yıl içinde sorumlu hâkime karşı rücu davası açma yetkisine sahiptir.
Tazminat davası esastan reddedilirse davacıya disiplin para cezası uygulanır mı?
Tazminat davası esastan reddedildiğinde davacı kanunda öngörülen disiplin para cezasına mahkûm edilir.
Hâkimlerin disiplin cezalarına itiraz süresi kaç gündür?
Hâkimler hakkında verilen disiplin cezalarına karşı ilgililerin itiraz hakkını kullanma süresi 10 gündür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy