Silah Kavramı ve Suçun Yasal Çerçevesi
Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Yönetmelik kapsamında silah; canlı varlıkları yaralama, yaşamına son verme, etkisiz kılma veya sağlığını bozma kabiliyetine sahip olan ya da cansız nesneleri tahrip edebilen, yasal olarak ruhsatlandırmaya tabi kılınmış her türlü alet ve vasıtayı ifade eder. Ülkemizde ateşli silahların, bunlara ait mühimmatın ve temel aksamın edinimi, taşınması ve saklanması 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun ile sıkı kurallara bağlanmıştır. 6136 sayılı Kanun'un 13. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kanun hükümlerine aykırı olarak ateşli silahları satın alan, bulunduran veya taşıyan kişiler hakkında iki yıldan dört yıla kadar hapis ve yüz günden beş yüz güne kadar adli para cezası öngörülmektedir. Bu yasak yalnızca montajı tamamlanmış ateşli silahları değil, namlu, sürgü, gövde, çerçeve, silindir, mekanizma başı, çıkarıcı, tırnak ve ateşleme iğnesi gibi ana veya balistik öneme sahip parçaları da kapsamaktadır. Aynı şekilde ses veya gaz fişeği atabilen kurusıkı tabancaların tadil edilerek ateşli silah niteliği kazandırılmış halleri de bu kapsamda cezalandırılır.
6136 sayılı ATEŞLİ SİLAHLAR VE BIÇAKLAR İLE DİĞER ALETLER HAKKINDA KANUN m. 13Kaynağı aç
Ruhsatsız silah taşıma fiilinin oluşabilmesi için failin hiçbir resmi kaydı bulunmayan bir silahı üzerinde veya tasarrufunda taşıması ya da yalnızca belirli bir mekanda tutulmak üzere verilmiş bulundurma ruhsatına sahip silahı ruhsat sınırları dışına çıkarması gerekir. Bulundurma ruhsatı, silahın yalnızca belirtilen meskende veya işyerinde muhafaza edilmesine olanak tanır. İlgili mevzuat uyarınca taşıma ruhsatı verilmeyen bir silahın tahsis edilen mekanın dışına çıkarılması halinde taşıma suçu gerçekleşmiş sayılır. Kanun hükümlerine aykırı biçimde silahı taşıyan veya satın alan failler hakkında iki yıldan dört yıla kadar hapis ve yüz günden beş yüz güne kadar adli para cezası uygulanır.
Mühimmat, Balistik Parçalar ve Yasak Nitelikteki Aletler
6136 sayılı Kanun'un 13. maddesinin birinci fıkrası gereğince, ateşli silahlara ait ruhsatsız mermilerin satın alınması, taşınması veya bulundurulması da müstakil bir suç oluşturur. Silahın kendisi ele geçirilmemiş olsa dahi, silaha ait mühimmatı veya namlu, sürgü, gövde, çerçeve, silindir, mekanizma başı, tırnak, çıkarıcı ile ateşleme iğnesinden oluşan ana veya balistik önemi haiz parçaları izinsiz olarak edinen, taşıyan veya bulunduran kişiler hakkında iki yıldan dört yıla kadar hapis ve yüz günden beş yüz güne kadar adli para cezasına hükmedilir.
Ateşli silahlar haricinde, saldırı ve savunma amacıyla özel olarak imal edilmiş kesici, delici veya bereleyici aletler de kanun kapsamında özel cezai yaptırımlara tabidir. 6136 sayılı Kanun'un 15. maddesinin birinci fıkrası uyarınca; kama, hançer, saldırma, şişli baston, sustalı çakı, pala, kılıç, kasatura, süngü, sivri uçlu ve oluklu bıçaklar ile topuz, topuzlu kamçı, boğma teli, zincir ve muşta gibi aletleri satanlar, satmaya aracılık edenler, satın alanlar, taşıyanlar veya bulunduranlar altı aydan bir yıla kadar hapis ve yirmi beş günden az olmamak üzere adli para cezası ile cezalandırılır. Bu aletlerin sayı veya nitelik bakımından vahim olması durumunda verilecek cezalar yarıdan bir katına kadar artırılır. Kanun'un 4. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan yivli ve yivsiz aletlerin sırf saldırıda kullanılmak amacıyla taşınması halinde ise üç aya kadar hapis veya adli para cezası gündeme gelir. Buna karşılık, susta tertibatı bulunmayan, elle açılıp kapatılan veya susta mekanizması işlevini yitirmiş olan klasik çakıların taşınması kanun gereğince suç teşkil etmez.
6136 sayılı ATEŞLİ SİLAHLAR VE BIÇAKLAR İLE DİĞER ALETLER HAKKINDA KANUN m. 15Kaynağı aç
Nitelik ve Sayı Bakımından Vahamet Halleri
Ele geçirilen ateşli silahın teknik yapısı kanunda ağırlaştırıcı bir neden olarak düzenlenmiştir. 6136 sayılı Kanun'un 13. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, silahın Kanun'un 12. maddesinin dördüncü fıkrasında sayılanlardan olması veya nitelik bakımından vahim kabul edilmesi halinde fail hakkında beş yıldan sekiz yıla kadar hapis ve beş yüz günden beş bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Bu doğrultuda tüfekler veya kısa sürede seri halde çok sayıda mermi atabilen tam otomatik silahlar ile dürbünlü tabancalar ve benzerleri nitelik yönünden vahim silahlar sınıfında değerlendirilir.
Silahın kendisi teknik olarak vahim nitelikte olmasa dahi, miktarının veya beraberindeki parçaların fazlalığı sayısal vahamet durumunu doğurur. Ateşli silahların, mermilerin ya da ana ve balistik parçaların sayı bakımından vahim olması halinde de beş yıldan sekiz yıla kadar hapis ve beş yüz günden beş bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür. Sayısal vahamet takdirinde silahların kişisel gereksinimin ötesinde korku ve endişe yaratacak boyutta olup olmadığı somut olayın koşullarına göre belirlenir. Niteliksiz ateşli silahlarda dört adetten fazla silah bulunması sayısal vahamet eşiği olarak kabul görürken, mermiler bakımından beş bin adet ve üzerindeki mevcudiyet vahamet kapsamında değerlendirilir.
Cezada İndirim Halleri ve İdari Yaptırımlar
6136 sayılı Kanun'un 13. maddesinin üçüncü fıkrası, konut ve işyerinde bulundurulan tek silah için hafifletici bir düzenleme getirmiştir. Kanun'un 12. maddesinin dördüncü fıkrası kapsamı dışındaki bir adet ateşli silahın ve mutat miktardaki mermisinin veya ana/balistik parçalarının yalnızca ev veya işyerinde bulundurulması halinde faile bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yüz günden beş yüz güne kadar adli para cezası verilir. Bu indirimli düzenleme taşıma fiillerini kapsamaz. Kanunda mutat mermi sayısına ilişkin kesin bir adet belirtilmemiş olup, failin kişisel ihtiyacına ve kullanımına yetecek miktar esas alınmaktadır.
Kanun koyucu yalnızca mühimmat bulundurulması durumuna ilişkin olarak da özel bir indirim öngörmüştür. 6136 sayılı Kanun'un 13. maddesinin dördüncü fıkrasına göre, ateşli silahlara ait mermilerin veya ana/balistik parçaların pek az sayıda bulundurulması ya da taşınması mahkemece vahim takdir edilmezse, verilecek ceza altı aya kadar hapis ve otuz günden beş yüz güne kadar adli para cezasıdır. Bu hafifletici hükmün uygulanabilmesi için ele geçirilen mermi miktarının genellikle elli ve elliden az olması ve mermilerin yanında herhangi bir ateşli silahın bulunmaması şarttır; ateşli silah ile birlikte ele geçirilen mermiler yönünden bu fıkra işletilemez.
Ruhsatlandırma süreçlerindeki belirli aksaklıklar ise adli ceza kapsamından çıkarılarak idari yaptırıma bağlanmıştır. 6136 sayılı Kanun'un 13. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca; vefat, sağlık durumu, mahkûmiyet, müsadere, satın alma veya devir sebebiyle yapılan ruhsatlandırma ve ruhsat yenileme yükümlülüklerine aykırı davranılarak işlenen bulundurma ve taşıma fiillerinde hapis veya adli para cezası yerine idari para cezası tatbik edilir. Bununla birlikte aynı maddenin altıncı ve yedinci fıkraları uyarınca, nakil izin belgesi almaksızın mesken veya işyeri değişikliği sebebiyle bulundurma ruhsatlı silahını nakleden kişilere mülki idare amiri tarafından idari para cezası verilir.
Kanun Kapsamı Dışındaki Araçlar ve Hatıra Silahlar
Günlük yaşamda, sporda veya meslek icrasında kullanılan bazı vasıtalar 6136 sayılı Kanun'un uygulama alanı dışında bırakılmıştır. Yalnızca sporda kullanılan yivli ateşsiz silahlar ve mermileri, yivsiz tüfekler ve mermileri, ev gereçleri, tababet, sanayi, tarım ve spor aletleri ile bir meslek veya sanatın icrası için gereken bıçak, raspa ve şiş gibi gereçler cezai yaptırıma tabi değildir. Ayrıca kamu görevi sebebiyle devletçe verilmiş ya da görev gereği temin edilip görev sona erdikten sonra kişinin konutunda kalan veya mirasçılarına intikal eden antika ve hatıra niteliğindeki kılıç, meç gibi aletler izin belgesi aranmaksızın meskende bulundurulabilir; ancak bu aletlerin dışarıda taşınması hukuka uygun kabul edilmez.
Muhakeme Usulleri ve Delil Güvenliği
Ruhsatsız silah yargılamalarında ele geçirilen materyalin usul kurallarına uygun biçimde elde edilmiş olması şarttır. Kolluk görevlileri tarafından icra edilen üst, araç veya mekan aramaları hukuka uygun bir karara veya emre dayanmıyorsa, ele geçirilen silah ve mühimmat hukuka aykırı delil teşkil eder. Anayasal ilkeler ve ceza muhakemesi kuralları uyarınca, hukuka aykırı biçimde temin edilmiş deliller yargılamanın hiçbir aşamasında fail aleyhine hükme esas alınamaz.
6136 sayılı Kanun'a muhalefet suçları şikayete bağlı suçlar arasında yer almaz; soruşturma ve kovuşturma cumhuriyet savcılıklarınca re'sen yürütülür. Suçun takibi şikayete bağlı olmadığından herhangi bir şikayet süresi bulunmamakta olup bu suçlar için kanuni dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır. Kanun kapsamındaki suçlar uzlaştırma kapsamında değildir. Bu davalarda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi olup, üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını ya da yalnızca adli para cezasını gerektiren hallerde basit yargılama usulünün uygulanması mümkündür.
Soruşturma evresi sonunda kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği hallerde seri muhakeme usulü devreye girebilir. Ruhsatsız ateşli silah ve mermileri satın alma, taşıma veya bulundurma, niteliksiz tek silah ve mutat mermiyi mesken veya işyerinde tutma, kurusıkı tabancayı teknik tadilatla dönüştürme ve Kanun'un 4. maddesinde düzenlenen yasak bıçak ve aletleri edinme, satma veya taşıma fiillerinde, şüphelinin müdafi huzurunda kabul etmesi şartıyla seri muhakeme usulü uygulanabilir.
Hapis Cezasının Bireyselleştirilmesi
Yargılama neticesinde bir yıl veya daha az süreli hapis cezasına hükmedilmesi durumunda, hapis cezasının yanında adli para cezası öngörülmüş olsa dahi verilen kısa süreli hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir. İki yıl veya daha az süreli hapis cezalarında ise failin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş bulunması ve yargılama sürecindeki davranışları nazara alınarak tekrar suç işlemeyeceği yönünde mahkemede kanaat oluşması halinde cezanın ertelenmesine karar verilebilir. Cezası ertelenen hükümlü hakkında bir yıldan az ve üç yıldan fazla olmamak üzere denetim süresi tayin edilir; fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişiler için ceza erteleme sınırı üç yıldır.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilebilmesi için kurulan ceza hükmünün iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması, failin geçmişte kasıtlı bir suçtan mahkumiyetinin bulunmaması, mahkemece yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varılması ve kamunun veya mağdurun uğradığı maddi zararın giderilmesi zorunludur. Sanığın kabul etmemesi halinde bu müessese işletilemez. Koşulların oluşması durumunda verilen kararla birlikte fail beş yıl süreyle denetim süresine tabi tutulur.
Ruhsatsız silah taşıma veya bulundurma suçunun cezası ne kadardır?
6136 sayılı Kanun'un 13. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ruhsatsız ateşli silahları satın alan, taşıyan veya bulunduranlar iki yıldan dört yıla kadar hapis ve yüz günden beş yüz güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Vahim nitelikte olmayan tek bir silahın ve mutat mermisinin yalnızca evde veya işyerinde bulundurulması halinde ceza bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yüz günden beş yüz güne kadar adli para cezasıdır.
Bulundurma ruhsatlı silah dışarıda taşınırsa hangi ceza uygulanır?
Bulundurma ruhsatı verilen silahın ruhsatta belirtilen konut veya işyeri sınırları dışına çıkarılarak üstte veya vasıtada taşınması halinde ruhsatsız silah taşıma suçu vücut bulur. Bu fiili işleyenler hakkında iki yıldan dört yıla kadar hapis ve yüz günden beş yüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur; yalnızca mesken değişikliğinde izinsiz nakil durumunda idari yaptırım uygulanır.
Hangi bıçak ve aletlerin taşınması 6136 sayılı Kanun'a göre suç değildir?
Susta mekanizması bulunmayan ve elle açılıp kapatılan çakıların taşınması suç teşkil etmez. Ayrıca ev gereçleri, tarım, sanayi, spor ve tıp aletleri ile meslek icrası için gereken kesici aletler kanun kapsamı dışında bırakılmıştır.
Ruhsatsız mermi bulundurmanın cezası nedir?
Ateşli silahlara ait ruhsatsız mermileri satın alan, bulunduran veya taşıyan failler iki yıldan dört yıla kadar hapis ve yüz günden beş yüz güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Mermilerin yanında silah olmaksızın pek az sayıda bulundurulması durumunda ise ceza altı aya kadar hapis ve otuz günden beş yüz güne kadar adli para cezası olarak belirlenebilir.
Ruhsatsız silah suçlarında seri muhakeme usulü uygulanabilir mi?
Ruhsatsız silah veya mermi taşıma, satın alma, bulundurma ve yasak bıçak suçlarında, kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde, şüphelinin müdafi huzurunda kabul etmesi şartıyla seri muhakeme usulü uygulanabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy