Birinci Haciz İhbarnamesine İtiraz ve Yasal Süreç

Birinci Haciz İhbarnamesi Nedir ve Hangi Hallerde Gönderilir?

Borçlunun hamiline ait olmayan veya cirosu kabil bir senede dayanmayan bir alacağı ya da sair bir talep hakkı veya üçüncü kişi elindeki taşınır malı haczedildiğinde icra memuru üçüncü kişiye haciz ihbarnamesi gönderir. Bu ihbarname ile üçüncü kişiye, borcunu ancak icra dairesine ödeyebileceği, takip borçlusuna yapılan ödemenin geçerli sayılmayacağı veya elinde bulundurduğu taşınır malı takip borçlusuna vermeyip ancak icra dairesine teslim edebileceği, aksi takdirde malın bedelini icra dairesine ödemek zorunda kalacağı bildirilir.

Haciz İhbarnamesine İtiraz Sebepleri ve Bildirim Usulü

Birinci haciz ihbarnamesini alan üçüncü kişi; borcu olmadığı, malın elinde bulunmadığı, haciz ihbarnamesinin tebliğinden önce borcun ödendiği, malın tüketildiği veya kusuru olmaksızın telef olduğu, malın borçluya ait olmadığı, malın kendisine rehnedildiği ya da alacağın borçluya veya emrettiği yere verildiği iddiasında ise bu durumu haciz ihbarnamesinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yazılı veya sözlü olarak bildirmek zorundadır.

Üçüncü kişinin borçlu nezdinde doğmuş veya muaccel bir borcu bulunmadığına yönelik beyanının açık, tereddütsüz ve denetlenebilir olması gerekir. Alacak ilişkisi bulunmuyorsa bu durumun, mevcut bir hukuki ilişki daha önce sona ermişse sona erme halinin ya da mahsup işlemlerinin açıkça belirtilmesi ve borçluya ait olmayan kalemlerin ayrıştırılması önem taşır.

Haciz ihbarnamesinin başka bir icra dairesi aracılığıyla gönderilmek üzere sevk edildiği dosyalarda, sürenin kaçırıldığı izlenimi doğmaması ve usul karışıklığı yaşanmaması adına itiraz dilekçesinin sunulacağı icra dairesi ve üst başlık bilgileri asıl icra dosyasıyla uyumlu düzenlenmelidir.

Süresinde İtiraz Edilmemesinin Sonuçları ve İkinci Haciz İhbarnamesi

Üçüncü kişi, haciz ihbarnamesinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz etmezse mal elinde veya borç zimmetinde sayılır. Bu durumda üçüncü kişiye, süresinde itiraz etmediği ve bu nedenle malın elinde veya borcun zimmetinde sayıldığı ikinci bir ihbarname ile bildirilir.

İkinci haciz ihbarnamesinde üçüncü kişiden, tebliğden itibaren yedi gün içinde kanunda belirtilen sebeplerle itirazda bulunması, itiraz etmediği takdirde zimmetinde sayılan borcu icra dairesine ödemesi veya elinde sayılan malı teslim etmesi istenir. İkinci ihbarnameye süresi içinde itiraz etmeyen ve zimmetinde sayılan borcu ödemeyen ya da malı teslim etmeyen üçüncü kişiye, on beş gün içinde parayı icra dairesine ödemesi veya malı teslim etmesi yahut bu süre içinde menfi tespit davası açması, aksi takdirde borcu ödemeye veya malı teslime zorlanacağı ihtar edilir.

Haczedilen taşınır malın teslimi mümkün olmazsa, alacaklı icra mahkemesine başvurarak malın değerini üçüncü kişiye ödettirme hakkına sahiptir.

Üçüncü Kişinin Menfi Tespit Davası Açması ve Takibin Durması

Kendisine on beş günlük bildirim yapılan üçüncü kişi bu süre zarfında menfi tespit davası açabilir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 89/3 uyarınca bu davada üçüncü kişi, takip borçlusuna borçlu olmadığını veya malın takip borçlusuna ait olmadığını ispat etmekle yükümlüdür. Üçüncü kişi açtığı davayı kaybederse, mahkemece dava konusu şeyin yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere bir tazminata mahkûm edilir.

Üçüncü şahıs, takibin yürütüldüğü yerde veya kendi yerleşim yerindeki mahkemede menfi tespit davası açabilir. Süresi içinde dava açıldığını tevsik eden belgenin, bildirimin yapılmasından itibaren yirmi gün zarfında ilgili icra müdürlüğüne sunulması halinde üçüncü şahıs hakkındaki takip muameleleri hükmün kesinleşmesine kadar durur. Bu dönemde İcra ve İflas Kanunu m. 106 çerçevesindeki satış isteme ve haciz süreleri işlemez.

Kusursuz Engel Halinde Gecikmiş İtiraz ve İade Davası

Kusuru olmaksızın bir engel sebebiyle süresi içinde haciz ihbarnamesine itiraz edemeyen üçüncü kişi hakkında İcra ve İflas Kanunu m. 65 gecikmiş itiraz hükümleri uygulanır. Bu durumda engelin kalktığı günden itibaren üç gün içinde mazereti gösteren delillerle birlikte itiraz ve sebepleri bildirilmelidir; itiraz paraya çevirme muamelesi bitinceye kadar yapılabilir. İcra mahkemesi gecikme sebebinin niteliğine ve olayın özelliklerine göre takibin durdurulmasına tensip edebilir; incelemeyi evrak üzerinde yürütür ve lüzum görmesi halinde tarafları davet eder. Mazeretin kabulü halinde icra takibi durur.

Her halde üçüncü kişi, borçlu ile kötü niyetli alacaklıya karşı dava açarak ödemek zorunda kaldığı paranın veya teslim ettiği malın iadesini talep etme hakkına sahiptir.

Gerçeğe Aykırı İtirazın Hukuki ve Cezai Yaptırımları

Üçüncü kişi haciz ihbarnamesine süresi içinde itiraz ederse alacaklı, verilen cevabın aksini icra mahkemesinde ispat ederek üçüncü kişinin cezalandırılmasını ve ayrıca tazminata mahkûm edilmesini isteyebilir. İcra mahkemesi tazminat davasını genel hükümlere göre karara bağlar.

İcra ve İflas Kanunu'na göre istenen beyanı hakikate aykırı surette yapan kimse, alacaklının şikâyeti üzerine 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 338/1 uyarınca üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Tüzel Kişilerde Tebligat ve Elektronik Bildirim Usulü

Borçlunun hak ve alacaklarını bünyesinde barındırma ihtimali bulunan tüzel kişilere tebligat, doğrudan ilgili şubeye yapılabileceği gibi bütün şubeleri bağlayacak şekilde kurum merkezine de çıkarılabilir. İhbarnamenin merkeze tebliğ edilmesi durumunda tüzel kişi, bünyesindeki tüm şube ve birimleri kapsayacak nitelikte icra dairesine cevap vermekle yükümlüdür.

İcra ve İflas Kanunu m. 89 uyarınca ihbarnamelerin muhatabına tebliği ile verilecek itiraz ve beyanların icra dairesine iletilmesi, güvenli elektronik imza aracılığıyla Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi veya entegre bilişim altyapıları üzerinden yürütülebilir. Dijital sistemler kanalıyla gerçekleştirilen bu bildirimler kanunen geçerli bir tebligat hükmündedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy