Haciz Nedir? Haciz Süreci ve Hukuki Sonuçları

İcra takibi sürecinde tebliğ edilen ödeme emrine tanınan sürenin dolması ve gerçekleşen itirazın bertaraf edilmesiyle birlikte alacaklı taraf, borçlunun mal beyanında bulunmasını beklemeden haciz tatbikini isteyebilir. Alacaklı doğrudan bir haciz istemi yöneltmek yerine Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi ile bu ağa bağlı bilişim kanallarını kullanarak borçluya ait malvarlığı kalemlerini, alacakları ve hakları sorgulama imkânına da sahiptir. Gerçekleştirilen sorgulama sonucunda borçlunun malvarlığı unsurlarının niteliği ile ayrıntıları belirlendiğinde sistem üzerinden haciz talebinde bulunulabilir; icra dairesi de kayıtlarda saptanan bu mal, hak veya alacaklara elektronik ortam üzerinden haciz uygular.

Haciz İsteme Süresi ve Dosyanın İşlemden Kaldırılması

Haciz isteme hakkı, ödeme emrinin borçluya tebliğinden itibaren bir sene geçmekle düşer. Takibe itiraz edilmesi veya dava açılması halinde bunların vukuundan hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre bir yıllık hesabın dışında tutulur. Aynı şekilde alacaklı ile borçlunun icra dairesinde taksit sözleşmesi yapmaları durumunda bu sözleşmenin ihlaline kadar geçen zaman da hesaba katılmaz. Haciz talebi kanuni müddet içinde yapılmaz veya geri alındıktan sonra bu müddet içinde yenilenmezse icra takip dosyası muameleden kaldırılır.

İhtiyati Haciz Şartları ve Muacceliyet Hükmü

Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun elinde veya üçüncü şahısta bulunan taşınır ve taşınmaz malları ile alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir. Vadesi gelmemiş borçlar bakımından ise borçlunun muayyen bir yerleşim yerinin bulunmaması yahut taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya, kendisinin kaçmaya hazırlanması veya alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlerde bulunması hallerinde ihtiyati haciz istenebilir. Vadesi gelmemiş borçtan dolayı ihtiyati haciz konulması halinde borç yalnız borçlu hakkında muacceliyet kazanır.

İcra ve İflas Dairesi İşlemlerine Karşı Şikâyet Yolu

Kanunun hallini mahkemeye bıraktığı hususlar hariç olmak üzere, icra ve iflas dairelerinin yaptığı işlemler hakkında kanuna aykırı olmasından veya olaya uygun bulunmamasından dolayı icra mahkemesine şikâyette bulunulabilir. Bu çerçevedeki şikâyet başvurularının muamelenin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılması şarttır. Buna karşılık icra dairesince bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz yere sürüncemede bırakılmasından dolayı herhangi bir hak düşürücü süreye tabi olmaksızın her zaman şikâyet yoluna gidilebilir.

Haczedilen Mallar Üzerinde İstihkak İddiası ve Takibin Ertelenmesi

Haczedilen mal üzerinde üçüncü kişinin istihkak iddiasında bulunması ve bu iddiaya karşı alacaklı veya borçlu tarafından itiraz edilmesi halinde icra memuru dosyayı icra mahkemesine tevdi eder. İcra mahkemesi dosya üzerinde veya lüzum görürse ilgilileri duruşmaya davet ederek yapacağı inceleme neticesinde takibin devamına ya da ertelenmesine karar verir. Mahkemenin takibin devamına dair verdiği karar kesindir. İstihkak davasının yalnızca satışı geciktirmek amacıyla kötüye kullanıldığını gösteren ciddi sebeplerin bulunması halinde takibin ertelenmesi talebi reddedilir.

İcra mahkemesince takibin ertelenmesine karar verildiği takdirde, haksız çıktığı takdirde alacaklının muhtemel zararına karşılık davacıdan teminat alınır; teminatın türü ve tutarı mevcut delillerin niteliğine göre takdir olunur. Kiralanan taşınmaz veya gemilerdeki hapis hakkına tabi eşya ile ilgili istihkak davalarında ise Borçlar Kanunu hükümlerine uygunluk bulunmadıkça takibin ertelenmesi emri verilemez.

İstihkak Davası Açma Süresi ve Hacizli Malın Paraya Çevrilmesi

Üçüncü kişi, takibin devamı veya taliki hakkındaki icra mahkemesi kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmak mecburiyetindedir. Bu süre zarfında dava açılmadığı takdirde üçüncü kişi alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır. Kendisine kanuni usul dairesinde istihkak talebinde bulunma imkanı verilmemiş olan üçüncü kişi ise haczedilen mal hakkında ya da mal satılmış olup bedeli henüz alacaklıya ödenmemişse bu bedel hakkında haczi öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açabilir; aksi takdirde aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkını kaybeder. Bu takdirde davacının talebi üzerine icra hakimi takibin ertelenip ertelenmeyeceği hakkında diğer tarafı dinlemeksizin de ivedilikle karar verir.

İstihkak davası esnasında satış isteme süreleri işlemez. Dava sonuçlanmadan haczedilen mal paraya çevrilmiş olursa icra hakimi, satış bedelinin yargılama neticesine kadar ödenmemesi veya teminat karşılığında ya da halin icabına göre teminatsız olarak derhal alacaklıya verilmesi hususunda ayrıca karar verir.

İstihkak Yargılamasının Usulü ve Hükmün Hukuki Sonuçları

İstihkak davasına genel hükümler dairesinde ve basit yargılama usulüne göre bakılır; bu davalar diğer davalardan önce ve süratle karara bağlanır. Haczedilen eşyaya ilişkin olarak icra memuru huzurunda borçlu ile üçüncü kişinin aynı iddiada birleşmeleri alacaklıyı bağlamaz; üçüncü kişinin bu iddiasını ispatlaması gerekir. Borçlunun istihkak iddiasını kabul etmesi ise kendi aleyhine delil teşkil eder ve borçlu ileride bu ikrarına aykırı bir iddiada bulunamaz. Koca aleyhine yürütülen bir haciz işleminde kadın, şahsi malları üzerindeki haklarını Medeni Kanun hükmüne tabi olmaksızın bizzat takip edebilir.

İstihkak davasına karşı haczi koyduran alacaklı, geçici veya kesin aciz belgesi ibraz etme zorunluluğu bulunmaksızın karşı dava olarak tasarrufun iptali davası açabilir; hakim her iki davada da tarafların delillerini serbestçe takdir eder. İstihkak davası sabit olur ve istihkak iddiasına itiraz eden alacaklı veya borçlunun kötü niyeti tespit edilirse, haczedilen malın değerinin yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere itiraz edenden tazminat alınmasına asıl dava ile birlikte hükmedilir. Davanın reddi kararına karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran davacı ise icra dairesinden teminat karşılığı mühlet talebinde bulunabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy