Hekim Atamalarında Arşiv Araştırması Yükümlülüğü
7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu uyarınca, ilk defa veya yeniden memuriyete atanacak tüm hekimler hakkında arşiv araştırması yapılması zorunludur.
Arşiv Araştırması ile Güvenlik Soruşturmasının Kapsamı ve Farkları
7315 sayılı Kanun çerçevesinde doktorlar hakkında yürütülen temel inceleme türü kural olarak arşiv araştırmasıdır. Hekimlere güvenlik soruşturması uygulanamayacağı yönündeki yaklaşımın yanında; milli güvenlik bakımından stratejik önem taşıyan birimlerde veya Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde vazife alacak tabipler için güvenlik soruşturmasının da yürütüleceği kabul edilmektedir.
Arşiv araştırması kapsamında ilgilinin adli sicil kaydı, kolluk kuvvetlerince hâlen aranıp aranmadığı, üzerinde herhangi bir tahdit bulunup bulunmadığı ve memuriyetten ya da kamu görevinden çıkarılma cezasının varlığı tespit edilir. Ayrıca kesinleşen mahkeme hükümleri, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci fıkrası ile 231 inci maddesinin on üçüncü fıkrası uyarınca verilen kararlar ve yürütülen veya sonuçlanan soruşturma ya da kovuşturma kayıtları mevcut belgelerden incelenir.
Güvenlik soruşturması ise arşiv incelemesindeki hususlara ilave olarak ilgilinin yerine getireceği görevin gerektirdiği nitelikler doğrultusunda kolluk ve istihbarat kayıtlarındaki olgusal verilerini ele alır. Bu araştırmada ilgilinin yabancı devlet kurumlarıyla veya yabancılarla ilişiği değerlendirilir; terör örgütleriyle yahut suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat veya iltisak içinde bulunup bulunmadığı resmi veriler ile denetime elverişli yöntemler vasıtasıyla yerinden araştırılarak tespit edilir.
Atama Prosedürü ve Devlet Hizmeti Yükümlülüğü
3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun Ek 1 inci maddesi uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarının uzman tabip ve tabip kadrolarına açıktan atamalar, mevzuatta öngörülen işlemlerin tamamlanmasından sonra Sağlık Bakanlığınca sınavsız ve kura ile gerçekleştirilir. Kura sonucunda yerleşen hekimin göreve başlayabilmesi için 7315 sayılı Kanun kapsamındaki incelemenin tamamlanmış olması şarttır.
3359 sayılı SAĞLIK HİZMETLERİ TEMEL KANUNU m. Ek 1Kaynağı aç
3359 sayılı Kanun uyarınca, diploma ve uzmanlık belgelerinin tescilini müteakip en geç iki ay içinde devlet hizmeti yükümlülüğü olan personelin atama yerleri internet sayfasında ilan edilir ve bu ilan tebligat yerine geçer.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, adresleri bilinmeyen kişilere özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hâllerde dava açma süresi, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
3359 sayılı Kanunun Ek 3 üncü maddesi uyarınca, hekimlerin devlet hizmeti yükümlülüğü süresi ancak fiilen göreve başlanmasıyla işlemeye başlar.
3359 sayılı Kanunun Ek 3 üncü maddesi gereğince tabip, uzman tabip ve yan dal uzmanlığını tamamlayanlar, her eğitimleri için ayrı ayrı olmak üzere sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamasına göre belirlenen ilçe gruplarında 300 ile 600 gün arasında Devlet hizmeti yapmakla yükümlüdür. Bu süreler ihtiyaca göre Cumhurbaşkanı kararı ile kısaltılabilir. Sürelerin hesabında fiilen çalışma esas olup hafta sonu tatilleri ve resmi tatil günleri fiili çalışmadan sayılır; yıllık, mazeret ve hastalık izinlerinde geçirilen günler ise yükümlülük süresine eklenir. Yükümlülük 4924 sayılı Kanun kapsamında sözleşmeli olarak yerine getirilebileceği gibi Sağlık Bakanlığı ve Millî Savunma Bakanlığınca müştereken belirlenen yerlerde askerlik hizmetini yedek subay olarak tamamlayanlar da yükümlülüğü yerine getirmiş sayılır. Türk Silahlı Kuvvetlerinde ilgili öğrenimlerini tamamlayanlar ise iki yıl görev yapmadan ayrılmadıkları müddetçe bu yükümlülüğe tabi tutulmaz.
3359 sayılı SAĞLIK HİZMETLERİ TEMEL KANUNU m. Ek 3Kaynağı aç
Tahkikat Süresi ve Değerlendirme Komisyonunun İşleyişi
Arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması talebinin ilgili birime ulaşmasından itibaren mevzuatta arşiv araştırmasının en geç otuz iş günü, güvenlik soruşturmasının ise en geç altmış iş günü içinde neticelendirilmesi öngörülmektedir. Bununla birlikte kamu idarelerinin iş yükü sebebiyle bu sürelerin aşılabildiği ifade edilmektedir.
7315 sayılı Kanunun 7 nci maddesi uyarınca toplanan verilerin değerlendirilmesi amacıyla kurum bünyesinde Değerlendirme Komisyonu oluşturulur. Komisyon; bakanlıklarda bakan yardımcısı, üniversitelerde rektör yardımcısı, valiliklerde vali yardımcısı veya üst kademe yöneticisi başkanlığında; denetim, personel ve hukuk ünitelerinden üyelerin iştirakiyle başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda kurulur. Milli güvenlik açısından stratejik önem arz eden birim, proje, tesis ve hizmetlerde görev alacakların durumu da ilgili kurum bünyesindeki komisyonca ele alınır.
7315 sayılı GÜVENLİK SORUŞTURMASI VE ARŞİV ARAŞTIRMASI KANUNU m. 7Kaynağı aç
Tahkikatı yürüten birimler, kamu görevine uygunluğun takdir edilmesine esas teşkil edecek yorum içermeyen olgusal verileri Değerlendirme Komisyonuna iletir. Komisyon bu verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar ve yargı organlarınca istendiğinde mahkemeye gönderir.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararının Etkisi
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 231 inci maddesinin beşinci fıkrası gereğince hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler hariç olmak üzere, kurulan hükmün sanık hakkında hukuki bir sonuç doğurmamasını ifade eder. Bu karar teknik olarak kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü niteliğinde olmadığından arşiv araştırmasını doğrudan olumsuz etkilememesi gerektiği değerlendirilmektedir. Bununla birlikte arşiv araştırmasında 5271 sayılı Kanunun 231 inci maddesinin on üçüncü fıkrası uyarınca kayda alınan kararların da incelenen olgular arasında yer aldığı göz önünde bulundurulmalıdır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 231Kaynağı aç
Olumsuz Sonuçlara Karşı İptal Davası ve Kararın Uygulanması
Arşiv araştırması veya güvenlik soruşturması olumsuz neticelenerek ataması yapılmayan hekime karar yazılı olarak tebliğ edilir. Tebliğ tarihinden itibaren 2577 sayılı Kanun uyarınca altmış günlük süre içerisinde yetkili idare mahkemesinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılabilir.
2577 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca idare; idare mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur ve bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak hiçbir şekilde otuz günü geçemez. İptal kararının icrası doğrultusunda idarenin hekimin atamasını yapması ve işlem nedeniyle yoksun kalınan özlük hakları ile mali hakları yasal faiziyle ödemesi gerektiği kabul edilmektedir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 28Kaynağı aç
7315 sayılı Kanunun 10 uncu maddesi uyarınca, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sırasında elde edilen kişisel veriler işlenme amacının ortadan kalkması hâlinde veya her durumda iki yılın sonunda değerlendirme komisyonlarınca silinir ve yok edilir. İşleme karşı dava açılması hâlinde ise söz konusu veriler mahkeme kararı kesinleşmeden silinemez ve yok edilemez.
7315 sayılı GÜVENLİK SORUŞTURMASI VE ARŞİV ARAŞTIRMASI KANUNU m. 10Kaynağı aç
Özel Sağlık Sektöründe Görev Alma Durumu
Tahkikatın olumsuz neticelenmesi kural olarak kamu görevine atanmayı engellemektedir. Hekimin tıp diploması ve meslek icra yetkisi sürdüğü müddetçe özel sağlık kuruluşlarında çalışmasına açık bir hukuki engel bulunmamaktadır; bununla birlikte fiili birtakım güçlüklerle karşılaşılabileceği de belirtilmektedir.
Doktor atamalarında hangi tahkikat türü uygulanır?
Doktorlar hakkında kural olarak yalnızca arşiv araştırması yapılacağı ve güvenlik soruşturması uygulanamayacağı yönündeki yaklaşımın yanında, stratejik önemi haiz birimlerde veya Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde görev alacak hekimler için güvenlik soruşturmasının da yürütüleceği kabul edilmektedir.
Arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması ne kadar sürede sonuçlandırılır?
İlgili makama talebin ulaşmasından itibaren mevzuatta arşiv araştırmasının en geç otuz iş günü, güvenlik soruşturmasının ise en geç altmış iş günü içinde tamamlanması öngörülmüş olmakla birlikte, idari iş yükü sebebiyle bu sürelerin aşılabildiği belirtilmektedir.
HAGB kararı arşiv araştırmasını nasıl etkiler?
5271 sayılı Kanunun 231 inci maddesi uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılması kesinleşmiş mahkûmiyet teşkil etmediğinden ve hukuki sonuç doğurmadığından, arşiv araştırmasını doğrudan olumsuz etkilememesi gerektiği değerlendirilmektedir; ancak bu kararlar da araştırma kayıtları kapsamında tespit edilen olgular arasındadır.
Olumsuz karara karşı dava açma süresi ne kadardır?
Atamanın yapılmamasına ilişkin idari kararın ilgilisine tebliğ edildiği tarihten itibaren altmış günlük süre içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekmektedir.
Mahkemenin iptal kararını idare ne kadar sürede uygulamalıdır?
2577 sayılı Kanunun 28 inci maddesi gereğince idare, yargı kararının tebliğinden itibaren en geç otuz gün içinde kararın icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmekle yükümlüdür; ayrıca iptal üzerine hekimin atanması ve haklarının ödenmesi gerektiği kabul edilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy