Güvence Hesabı, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca 14 Haziran 2007 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere ihdas edilmiştir. Kurum; 5684 sayılı Kanun'un Cumhurbaşkanına kamu yararı gerekçesiyle zorunlu sigorta ihdas etme yetkisi tanıyan 13. maddesi, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu gereğince tesis edilen zorunlu sorumluluk sigortaları ile mülga 7397 sayılı Sigorta Murakabe Kanunu çerçevesindeki zorunlu sigortaların geçerli teminat tutarlarına kadar koruma sağlamak üzere Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdinde oluşturulmuştur. Hesabın asli kuruluş gayesi; kapsamdaki zorunlu sigortaların sağladığı teminatlara ilişkin bedensel zararlarda kazazedelere sakatlık tazminatı, vefat halinde ise ölenin desteğinden yoksun kalanlara destekten yoksun kalma tazminatı ödemektir.
5684 sayılı SİGORTACILIK KANUNU m. 14Kaynağı aç
5684 sayılı SİGORTACILIK KANUNU m. 13Kaynağı aç
Hesabın mali kaynakları; ilgili zorunlu sigortalar için tahsil edilen toplam primler üzerinden sigorta şirketlerince aktarılacak yüzde bir oranındaki paylar ile sigorta ettirenlerden net prim üzerinden alınacak yüzde iki oranındaki katılma paylarından meydana gelir. İlgili Bakan, kanuni oranları yarısına kadar düşürmeye, iki katına çıkarmaya veya maktu biçimde belirlemeye yetkilidir. Sigorta şirketleri yıllık katılma paylarını izleyen takvim yılının Şubat ayı bitimine dek; poliçe sahiplerinden kesilen payları ise tahsilat ayını izleyen ayın son gününe kadar Güvence Hesabına intikal ettirmekle mükelleftir. Her bir zorunlu sigorta branşı ve yeşil kart sigortası için ayrı mali hesap tutulmakta, gelir ve gider dengesi bağımsız izlenmekte ve işlemler her yıl Müsteşarlık denetimine tabi tutulmaktadır.
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 14. maddesinin 7. fıkrası uyarınca Güvence Hesabının kuruluşu, idari işleyişi, masrafları, hak sahiplerine yapılacak ödeme kriterleri, ilgililere ve Türkiye Motorlu Taşıt Bürosuna yöneltilecek rücu mekanizmaları ile diğer giderlere ait usuller yönetmelikle düzenlenmektedir.
Güvence Hesabı Kapsamındaki Zorunlu Sigorta Türleri
Tazminat sorumluluğunun doğabilmesi için meydana gelen olayın kanunen Güvence Hesabı güvencesine bağlanan zorunlu sigorta branşlarından birinin ilgi alanına girmesi gerekir. Bu sigortalar; motorlu araç işletenlerinin sorumluluğunu içeren trafik sigortası, karayolu ile yolcu taşımacılığında zorunlu tutulan koltuk ferdi kaza teminatı, tüpgaz sorumluluk rizikoları, tehlikeli maddeler ve tehlikeli atık faaliyetlerinden kaynaklanan mali mesuliyet sigortaları ile maden sahalarında çalışanlara yönelik zorunlu ferdi kaza teminatıdır.
Güvence Hesabına Başvuru Şartları ve Teminat Kapsamı
Güvence Hesabının devreye girmesi belirli kanuni hallerin gerçekleşmesine bağlıdır. Kazaya karışarak bedensel kayba yol açan aracın veya sigortalının tespit edilememesi, rizikonun gerçekleştiği anda geçerli teminat tutarları dahilinde zorunlu sigortanın hiç yaptırılmamış olması ya da mevcut sigorta poliçesinin geçersiz bulunması durumlarında bedensel zararlar Güvence Hesabı teminatı altındadır.
Bunun yanında çalınmış veya gasp edilmiş bir motorlu aracın karıştığı trafik kazasında, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca işletenin hukuki sorumluluğunun bulunmadığı durumlar ile Yeşil Kart Sigortası uygulamaları çerçevesinde Türkiye Motorlu Taşıt Bürosunca yerine getirilecek ödemeler için de Güvence Hesabına müracaat edilebilmektedir.
Güvence Hesabı genel kural olarak yalnızca yaralanma ve ölümden doğan bedensel zararları karşılamakla görevlidir; eşya ve araç hasarlarını tazmin etmez. Ancak iki istisnai durum mevcuttur: Sigorta şirketinin mali bünye zaafiyeti sebebiyle bütün branşlardaki ruhsatlarının sürekli olarak iptal edilmesi veya şirketin iflası halinde, Güvence Hesabı şirketin ödemekle yükümlü olduğu hem bedensel hem de maddi zararları temin eder. İkinci olarak kanun koyucu, gerekli görülen hallerde eşyaya gelen maddi zararların tamamen veya kısmen Güvence Hesabınca karşılanmasını kararlaştırma yetkisini Cumhurbaşkanına tanımıştır.
Güvence Hesabı tarafından hak sahiplerine ödenecek tazminat miktarı sınırsız olmayıp kazanın vuku bulduğu tarihte yürürlükte bulunan ilgili zorunlu sigorta poliçesinin geçerli teminat limitleri ile sınırlandırılmıştır.
Güvence Hesabı Teminatı Dışında Bırakılan Haller
Kanuni düzenleme gereği manevi tazminat talepleri Güvence Hesabının sorumluluk alanı dışındadır. Sigorta şirketinin ruhsat iptali veya iflası dışındaki hallerde eşyaya ya da araçlara gelen maddi zararlar da kural olarak teminat dışı tutulmuştur. Kazanın meydana gelmesinde kusuru bulunan sürücünün ve araç işleteninin kendi bedensel zararları ile aracı çalan, gasp eden, bu eylemlere iştirak eden veya bu vasfı bilerek araca binen kişilerin zararları Güvence Hesabından talep edilemez.
Ayrıca motorlu araç yarışları için mevzuatın aradığı yarış sigortası yaptırılmaksızın yarışa katılan araçların üçüncü kişilere verdiği bedensel zararlar, işletenin eylemlerinden sorumlu olduğu kişilere karşı yöneltebileceği zararlar, işleten tarafından istenebilecek tazminat talepleri, motorlu bisiklet kazalarından doğan zararlar, motorlu araç mesleki faaliyetlerinde bulunan kişilere motorlu aracın bırakılması sonucu kişilere gelen zararlar ve hastalık ile ferdi kaza sigortası yapan sigorta şirketlerinin rücu talepleri Güvence Hesabınca karşılanmamaktadır.
Başvurunun Reddi, Dava Hakkı ve Zamanaşımı Süreleri
Tazminat müracaatında bulunan hak sahiplerinin talepleri Güvence Hesabı tarafından bütünüyle veya kısmen reddedilebilir. Hak sahipleri, istemlerinin herhangi bir nedenle reddedilmesi halinde Güvence Hesabına karşı dava açma yetkisine sahiptir.
Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 109. maddesi uyarınca, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve herhalde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Dava cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu uzamış süre maddi tazminat talepleri için de geçerli olur.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 109Kaynağı aç
2918 sayılı Kanun'un 109. maddesinin 3. fıkrası uyarınca zamanaşımının tazminat yükümlüsüne karşı kesilmesi sigortacı bakımından da kesilme sonucunu doğurur; aynı şekilde sigortacıya karşı zamanaşımının kesilmesi de asıl tazminat yükümlüsü bakımından kesilmiş sayılır. Kanunda düzenlenmeyen diğer zamanaşımı ve usul meselelerinde ise genel hükümler geçerlilik taşır.
Güvence Hesabının Rücu Hakkı ve Rücu Zamanaşımı
Zarar görene tazminat ödeyen Güvence Hesabı, yasal şartlar dahilinde zarara sebebiyet veren veya yasal olarak sorumlu tutulan kişilere rücu etme salahiyetine haizdir. Bu çerçevede; zorunlu sigortayı hiç yaptırmayan ya da eksik teminatla yaptıranlara, kimliği sonradan belirlenen faillere ve onların sorumluluk sigortacılarına, ruhsatı iptal edilen veya iflas eden sigorta şirketlerinin yükümlülüklerine, Yeşil Kart Sigortası çerçevesinde Motorlu Taşıt Bürosunun taleplerine ve çalınmış ya da gasp edilmiş araçların kazalarında bu fiilleri gerçekleştiren veya yardım eden kişilere rücu edilir.
Güvence Hesabının sorumlulara karşı açacağı rücu davalarında iki yıllık zamanaşımı süresi tatbik edilir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 109. maddesinin 4. fıkrası uyarınca motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı yöneltecekleri rücu hakları, kendi edimlerini bütünüyle ifa ettikleri ve rücu edilecek muhatabı öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğramaktadır.
Güvence Hesabı hangi bedensel zararları karşılar?
Güvence Hesabı, kapsamındaki zorunlu sigortaların sağladığı teminat limitleri dahilinde kazazedelere sakatlık tazminatı ve ölüm halinde vefat edenin desteğinden yoksun kalan yakınlarına destekten yoksun kalma tazminatı öder.
Araç ve eşya hasarları Güvence Hesabından talep edilebilir mi?
Kural olarak bedensel zararlar dışındaki eşya ve maddi hasarlar Güvence Hesabınca karşılanmaz; ancak sigorta şirketinin mali zaafiyet nedeniyle tüm branşlarda ruhsatının iptal edilmesi ya da iflası halinde veya Cumhurbaşkanınca karar verilmesi durumunda maddi zararlar da ödenir.
Güvence Hesabından manevi tazminat talep edilebilir mi?
Hayır, manevi zararlar 5684 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat uyarınca Güvence Hesabının teminat kapsamı dışında tutulmuştur.
Güvence Hesabına karşı dava açma ve zamanaşımı süresi nedir?
Başvurusu kısmen veya tamamen reddedilen hak sahipleri dava açabilir; tazminat talepleri zararın ve yükümlünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve herhalde kaza tarihinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir, fiilin suç oluşturması halinde ise uzamış ceza zamanaşımı uygulanır.
Güvence Hesabının rücu edebileceği kişiler kimlerdir ve rücu zamanaşımı kaç yıldır?
Güvence Hesabı; sigortasız araç sahiplerine, sonradan kimliği tespit edilen sorumlulara ve sigortacılarına, iflas eden sigorta ilgililerine ve çalıntı araç faillerine rücu edebilir; rücu davaları iki yıllık zamanaşımı süresine tabidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy