Eşyanın Türkiye'ye ithali veya Türkiye'den ihracı sebebiyle uygulanan ithalat veya ihracat vergilerinin tümü gümrük vergileri kapsamındadır. Gümrük idaresince tahakkuk ettirilen vergilere veya kesilen para cezalarına karşı herhangi bir işlem yapılmadan önce 4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 242 çerçevesindeki idari itiraz usulüne başvurulabilir.
4458 sayılı GÜMRÜK KANUNU m. 242Kaynağı aç
İdari İtiraz Süreci ve Usul Kuralları
Yükümlüler, kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, para cezaları ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam bulunmuyorsa işlemi tesis eden aynı makama verecekleri dilekçeyle itiraz edebilir. İdareye intikal eden bu itirazların otuz gün içinde karara bağlanarak ilgilisine tebliğ edilmesi kanunen gereklidir.
İtiraz dilekçesinin süresi içerisinde yanlış bir idari makama sunulması hâlinde itiraz süresinde yapılmış kabul edilir ve başvuru idarece yetkili makama iletilir.
Yükümlünün kendi beyanı üzerine tahakkuk eden gümrük vergilerine itiraz edebilmesi için beyannamenin tescil edildiği tarihte ihtirazi kayıt konulmuş olması yahut bu kaydı içeren dilekçenin aynı tarihte idarenin kaydına girmiş bulunması gerekebilir. Bu husus Danıştay 7. Dairesinin kararlarında değerlendirilmiş olmakla birlikte konuya ilişkin esas numaraları doğrulanmış karar metni mevcut değildir; uygulanacak usul bakımından güncel yargı kararlarının takip edilmesi önem taşır.
Gümrük Vergilerinde Uzlaşma Başvurusu
Gümrük idarelerince düzenlenen ek tahakkuk ve ceza kararı muhteviyatı alacaklar kapsamında, beyan ile tespit arasındaki vergi farkları, tespit öncesinde beyan sahibince bildirilen farklar ve kesilen idari para cezaları uzlaşmaya konu edilebilir. Henüz itiraz başvurusu yapılmamış veya itiraz edilmiş olmakla birlikte henüz sonuçlandırılmamış alacaklar için tebliğden itibaren on beş gün içinde uzlaşma istenebilir. Uzlaşma başvurusunda bulunulması, itiraz veya dava açma süresini durdurur.
4458 sayılı GÜMRÜK KANUNU m. 244Kaynağı aç
Gümrük vergileri veya cezalarına sebebiyet veren fiilin 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nda düzenlenen kaçakçılık suçlarıyla ilişkili bulunması hâlinde uzlaşma hükümleri tatbik edilmez.
Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi hâlinde duran süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Gümrük Kanunu m. 244'e göre sürenin bitimine beş günden az kalmışsa süre beş güne tamamlanır. Uzlaşmanın gerçekleşmemesi veya sağlanamaması durumunda yeniden uzlaşma talebinde bulunulamaz.
Uzlaşma komisyonu tutanakları kesin nitelikte olup gereği idarece gecikmeksizin yerine getirilir. Vergi yükümlüsü ya da ceza muhatabı, üzerinde uzlaşılan ve tutanağa bağlanan hususlara ilişkin dava açamayacağı gibi hiçbir mercie şikâyette de bulunamaz. Uzlaşılan vergi ve cezalar, tutanağın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenmelidir. Uzlaşılan vergilere ilişkin gümrük yükümlülüğünün doğduğu andan tutanağın imzalandığı tarihe kadar 6183 sayılı Kanun uyarınca belirlenen gecikme zammı oranında gecikme faizi tatbik edilir; ayrıca bu cezalar için 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 17 hükmündeki peşin ödeme indiriminden faydalanılamaz.
Gümrük Para Cezalarının Koşulları
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234 ila 238. maddeleri çerçevesinde düzenlenen para cezalarının kesilebilmesi için vergi kaybının bulunması zorunludur. Vergi kaybı bulunmayan ancak usule aykırılık teşkil eden eylemlerde ise usulsüzlük cezası kesilebilir. Bu ayrım m. 234 ila m. 241 hükümlerinden kaynaklanmakla birlikte ilgili madde kesitlerinin tamamı değerlendirilmelidir.
Gümrük kabahatlerinde para cezası kesilebilmesi için ilgilinin kastı aranmamakla birlikte, en azından taksirle hareket etmiş olması gerektiği ifade edilmektedir. Bu kural doğrudan bir kanun maddesine dayandırılamamaktadır; uygulamada dikkate alınan bu ilkenin güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir.
İtirazın Reddi Üzerine İdari Yargıya Başvurma
İtirazın reddi kararlarına karşı, 4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 242/4 uyarınca işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulabilir. Söz konusu hüküm başvurulacak idari yargı merciinin türünü ve başvuru süresini belirtmemektedir; bu konuda 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7 kapsamındaki genel vergi mahkemesi dava açma süresi ve görev kuralları dikkate alınmalıdır. Ödeme emrinin iptali davası vergi mahkemesinde açılır.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 27 uyarınca, vergi mahkemelerinde vergi uyuşmazlıklarından doğan davaların açılması; dava konusu edilen vergi, resim, harç, benzeri mali yükümler ile bunların zam ve cezalarının tahsil işlemlerini kendiliğinden durdurur. Buna karşılık, işlemden kaldırılan dosyanın yeniden işleme konulması hâli ile ihtirazi kayıtla verilen beyannamelere dayalı işlemlerden ve tahsilat işlemlerinden dolayı açılan davalar tahsilatı kendiliğinden durdurmaz; bu tür durumlarda mahkemeden ayrıca yürütmenin durdurulması istenebilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 27Kaynağı aç
Gümrük cezasına itiraz etmeden dava açılabilir mi?
4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 242, tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde yetkili makama itiraz edilebileceğini düzenlemektedir. Bu itiraz usulü tamamlandıktan sonra ret kararına karşı idari yargı yoluna başvurulabilir.
Dava açıldığında tahsilat işlemi kendiliğinden durur mu?
Vergi mahkemesinde vergi uyuşmazlığından doğan dava açıldığında, dava konusu edilen tutarın tahsil işlemi 2577 sayılı Kanun m. 27 gereğince kendiliğinden durur. Ancak ihtirazi kayıtla verilen beyannamelere dayalı işlemlerden ve tahsilat işlemlerinden açılan davalarda tahsilat kendiliğinden durmaz; bu hâllerde ayrıca yürütmenin durdurulması talep edilebilir.
Kaçakçılık suçu kapsamındaki fiillerde uzlaşma mümkün müdür?
Gümrük vergileri veya cezalarına konu fiilin 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'ndaki suçlarla irtibatlı olması durumunda uzlaşma hükümleri uygulanamaz.
Kendi beyanıyla tahakkuk eden vergilere itiraz edilebilir mi?
Yükümlünün kendi beyanı üzerine tahakkuk eden gümrük vergilerine itiraz edebilmesi için beyannamenin tescil edildiği tarihte ihtirazi kayıt konulması ya da ihtirazi kayıt dilekçesinin aynı gün idare kaydına girmesi gerekebileceği Danıştay kararlarında değerlendirilmiştir. Ancak bu konuya ilişkin karar metinlerinin esas numaraları doğrulanmamış olduğundan uygulanacak usul bakımından güncel yargı kararlarının incelenmesi gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy