Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmesi durumunda yargılama giderlerinin akıbeti, dosyanın görevli veya yetkili mahkemeye gönderilerek davaya devam edilip edilmemesine göre şekillenir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca, davanın başka bir mahkemede görülmeye devam etmesi hâlinde yargılama giderlerine uyuşmazlığın esası hakkında karar verecek olan mahkemece hükmedilir. Bu durumda henüz yargılamayı sona erdirmeyen görevsizlik veya yetkisizlik kararı üzerine, ilk mahkemedeki yargılama safhası için davalı lehine ayrıca bağımsız bir yargılama gideri veya vekâlet ücreti takdir edilmez; tüm giderler esasa bağlanan nihai kararda haklılık durumuna göre hüküm altına alınır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 331Kaynağı aç
Dava Şartları ve Gönderme Talebi Usulü
Mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır ve taraflar da dava şartı noksanlığını yargılama boyunca her zaman ileri sürebilir. Mahkemece dava şartı noksanlığının tespiti hâlinde davanın usulden reddine karar verilir. Görev ve yetki kurallarına aykırılık hâlinde verilen kararlar da davanın esasını çözmeyen niteliktedir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 115Kaynağı aç
Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmesiyle mahkeme dosyadan el çekse de taraflar süresi içinde başvurarak davanın kaldığı yerden sürdürülmesini sağlayabilir. Kanun yoluna gidilmeksizin kesinleşen kararlarda kesinleşme tarihinden, kanun yoluna başvurulmuşsa bu istemin reddine dair kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde ilk mahkemeden dosyanın yetkili veya görevli mercie iletilmesi talep edilmelidir. Kanuni süre içinde gönderme talebinde bulunulmaması durumunda davanın açılmamış sayılmasına mahkemece kendiliğinden karar verilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 20Kaynağı aç
Davaya Başka Mahkemede Devam Edilmesi Hâlinde Yargılama Giderleri
Görevsizlik, yetkisizlik veya gönderme kararlarından sonra davaya bir başka mahkemede devam edilmesi hâlinde, yargılama giderlerine davaya devam eden o mahkeme hükmeder. Yargılamayı henüz sona erdirmeyen bu kararlar üzerine görevli veya yetkili mahkemede davaya devam edildiğinde, uyuşmazlığın esası hakkında verilecek nihai kararda haklılık durumuna göre yargılama giderleri karara bağlanır. İlk kararı veren mahkemedeki yargılama safhası için davalı yararına ayrıca yargılama gideri veya vekâlet ücreti takdiri cihetine gidilmez.
Kanunda yazılı hâller saklı kalmak üzere, yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verilir. Davada her iki taraf kısmen haklı çıkarsa, mahkeme yargılama giderlerini tarafların haklılık oranına göre paylaştırır. Böylece uyuşmazlığın esası karara bağlanırken her iki yargılama evresi birlikte ele alınarak tek bir hükümle yargılama giderleri çözülür.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 326Kaynağı aç
Davaya Başka Mahkemede Devam Edilmemesi ve Davanın Açılmamış Sayılması
Görevsizlik, yetkisizlik veya gönderme kararından sonra süresi içinde başvuru yapılmayıp davaya bir başka mahkemede devam edilmemiş ise talep üzerine davanın açıldığı mahkeme dosya üzerinden bu durumu tespit eder ve davacıyı yargılama giderlerini ödemeye mahkûm eder.
Davanın açılmamış sayılmasına karar verilen hâllerde ise 6100 sayılı Kanun gereğince yargılama giderleri davacı tarafa yükletilir. Dolayısıyla gönderme süresinin kaçırılması sebebiyle davanın açılmamış sayılması sonucunun doğduğu durumlarda gider sorumluluğu davacı üzerinde kalır.
Yargılama Giderlerinin Kapsamı ve Hüküm Esasları
6100 sayılı Kanun'un 323. maddesinde yargılama giderlerinin kapsamı ayrıntılı şekilde gösterilmiştir. Bu çerçevede mahkeme harçları, tebligat ile posta masrafları, dosya ve evrak işlemleri, geçici hukuki himaye tedbirleri, vekâletname temini giderleri, bilirkişi ve tanıklara ödenen ücretler ile keşif masrafları gider kalemleri arasında sayılır. Tarafın avukat vasıtasıyla temsil edildiği uyuşmazlıklarda takdir edilen vekâlet ücreti de yargılama giderleri kapsamında değerlendirilir; davayı kazanan tarafın vekili bulunması durumunda bu tutar haksız bulunan karşı tarafa yükletilerek haklı tarafa ödenir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 323Kaynağı aç
Yargılama giderleri hakkında hüküm kurulabilmesi için tarafların bu yönde açıkça istemde bulunması zorunlu değildir. Mahkeme talep olmasa bile her iki taraf yönünden yargılama giderlerine kendiliğinden hükmeder ve hangi tarafın bu giderleri ödemekle yükümlü olacağını kararında gösterir.
Davanın Uzaması ve Usul İşlemlerinden Doğan Özel Durumlar
Uyuşmazlığın lüzumsuz yere uzamasına yol açan ya da yersiz masraf yapılmasına neden olan taraf lehine hüküm kurulsa dahi farklı bir gider rejimine tabi tutulabilir. 6100 sayılı Kanun gereğince bu durumdaki taraf, karar ve ilam harcı haricinde kalan yargılama masraflarının tümünü veya bir bölümünü üstlenmekle yükümlü kılınabilir.
Süresinde yapılamayan usul işlemlerine ilişkin eski hâle getirme yoluna başvurulması hâlinde doğan masraflar esasen talep edene aittir. Buna karşın diğer tarafın dayanaksız itirazlarda bulunarak masraf kalemlerinin çoğalmasına sebebiyet vermesi durumunda hâkim, oluşan bu giderlerin hepsini yahut bir bölümünü itiraz eden tarafa tahmil edebilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 101Kaynağı aç
Görevsizlik veya yetkisizlik kararında ilk mahkeme davalı lehine ayrıca vekâlet ücretine hükmeder mi?
Görevsizlik veya yetkisizlik kararı üzerine yetkili veya görevli mahkemede davaya devam edildiği hâllerde, ilk kararı veren mahkemedeki yargılama için davalı lehine ayrıca yargılama gideri veya vekâlet ücreti takdir edilmez.
Dosyanın görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesi istemi hangi sürede yapılmalıdır?
Kararın kanun yoluna başvurulmayarak kesinleştiği tarihten veya kanun yolu başvurusunun reddi kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurularak talep edilmelidir.
Görevsizlik kararından sonra davaya başka mahkemede devam edilmezse giderler kime yüklenir?
Davaya bir başka mahkemede devam edilmemişse talep üzerine davanın açıldığı mahkeme dosya üzerinden bu durumu tespit ederek davacıyı yargılama giderlerini ödemeye mahkûm eder; davanın açılmamış sayılması hâlinde de yargılama giderleri davacıya yükletilir.
Yargılama giderlerine karar verilmesi için tarafların talepte bulunması şart mıdır?
Yargılama giderlerine karar verilmesi için tarafların talepte bulunması şart değildir; mahkeme istem olmasa dahi yargılama giderlerine kendiliğinden resen hükmeder.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy