Dava Açma Masrafları ve Yargılama Giderleri Kapsamı

Dava Açılışında Harç ve Gider Avansı Yükümlülüğü

Dava açılırken davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı mahkeme veznesine yatırmakla yükümlüdür (HMK m. 120/1). Yargılama sırasında gider avansının yeterli olmadığının anlaşılması halinde mahkemece bu eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilir (HMK m. 120/2). Taraflardan her birinin ikamesini talep ettiği delil için belirlenen delil avansına ilişkin kurallar saklı tutulmuştur (HMK m. 120/3). Dava açılırken yatırılan gider avansının harcanmayan kısmı ise yargılama neticesinde kararın kesinleşmesinden sonra yatıran tarafa iade edilir.

Yargılama Giderlerinin Kapsamı ve Harçların Tahsili

Yargılama giderleri; başvurma, karar ve ilam harçları, dava sebebiyle yapılan tebliğ ve posta giderleri, dosya ve evrak masrafları, geçici hukuki koruma tedbirleri ile vekâletname düzenlenmesine ilişkin giderler, keşif giderleri, tanık ve bilirkişiye ödenen ücretler, resmî dairelerden alınan belgelere ödenen harç, vergi ve masraflar ile takdir edilen vekâlet ücreti ve yargılama sırasındaki diğer giderleri kapsar (HMK m. 323/1).

Nispi karar ve ilam harçlarının dörtte biri peşin olarak, geri kalan kısmı ise kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir (Harçlar Kanunu m. 28/1-a). Ölüm ve cismani zarar sebebiyle ikame edilen maddi ve manevi tazminat davalarında ise peşin alınan harcın oranı yirmide bir olarak tatbik edilir. Bakiye karar ve ilam harcının ödenmemiş bulunması; hükmün tebliğe çıkarılmasına, ilamın icra takibine konulmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel oluşturmaz.

Giderlerden Sorumluluk, Kabul, Feragat ve Sulh Durumları

Kanunda düzenlenen istisnalar saklı kalmak üzere yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verilir (HMK m. 326/1). Davada iki taraftan her biri kısmen haklı çıkarsa mahkeme giderleri tarafların haklılık oranına göre paylaştırır. Aleyhine hüküm tesis edilenlerin birden fazla olması durumunda mahkeme masrafları bunlar arasında paylaştırabileceği gibi müteselsilen sorumlu tutulmalarına da karar verebilir (HMK m. 326/2-3).

Feragat veya kabul beyanında bulunan taraf, davada aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilir; talep sonucunun bir kısmına yönelik feragat veya kabul halinde mahkûmiyet buna göre tayin edilir (HMK m. 312/1). Buna karşılık davalı taraf, davanın açılmasına kendi hâl ve davranışıyla sebebiyet vermemişse ve yargılamanın ilk duruşmasında davacının talep sonucunu kabul etmişse yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilmez (HMK m. 312/2).

Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri uyuşmazlıklarda mahkeme huzurunda sulh sözleşmesi yapılabilir; bu sözleşme dava konusu dışındaki hususları kapsayabileceği gibi şarta bağlı da gerçekleştirilebilir (HMK m. 313/1-4). Davadan feragat, davayı kabul veya sulh muhakemenin ilk celsesinde gerçekleşirse karar ve ilam harcının üçte biri, ilk celseden sonraki aşamalarda gerçekleşirse üçte ikisi alınır (Harçlar Kanunu m. 22).

Tüketici Uyuşmazlıkları ve Adli Yardım

Tüketici mahkemeleri nezdinde Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından açılan davalar Harçlar Kanununda düzenlenen harçlardan muaftır (6502 sayılı Kanun m. 73/2). Tüketici örgütleri üst kuruluşlarınca ikame edilecek davalarda bilirkişi ücreti ve davanın aleyhe sonuçlanması halinde takdir edilen vekâlet ücreti Bakanlıkça karşılanır; davanın davalı aleyhine neticelenmesi durumunda ise karşılanan bilirkişi ücreti Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre davalıdan tahsil olunarak bütçeye gelir kaydedilir (6502 sayılı Kanun m. 73/3).

Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde güçlüğe düşürmeksizin gereken yargılama giderlerini kısmen veya tamamen karşılama gücünden yoksun bulunan kimseler, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan faydalanabilirler (HMK m. 334/1). Yabancı kişilerin adli yardım talebinde bulunabilmesi ise karşılıklılık şartının sağlanmasına bağlıdır (HMK m. 334/3).

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy