Ceza muhakemesinde moleküler genetik inceleme sonuçları, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca özel nitelikli kişisel veri sayılır ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 80 kapsamında korunur. 7589 sayılı Kanun ile getirilen sistem gereğince genetik veriler kimlikten arındırılarak özel bir sisteme kaydedilir; saklama süresi içinde verinin saklanmasını gerektiren amacın kalmaması veya haklı bir neden bulunması hâlinde ilgili kişi hâkim veya mahkemeden verilerinin silinmesini isteyebilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 80Kaynağı aç
(1) 75, 76 ve 78 inci madde hükümlerine göre alınan örnekler üzerinde yapılan inceleme sonuçları, kişisel veri
niteliğinde olup, başka bir amaçla kullanılamaz; dosya içeriğini öğrenme
yetkisine sahip bulunan kişiler tarafından bir başkasına verilemez.
(2) Bu bilgiler, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin
dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı
verilip kesinleşmesi hâllerinde Cumhuriyet savcısının huzurunda derhâl yok
edilir ve bu husus dosyasında muhafaza edilmek üzere tutanağa geçirilir.[9]
Fizik kimliğin tespiti
Genetik İnceleme Sonuçlarının Hukuki Niteliği ve Korunması
5271 sayılı Kanun m. 80/1 hükmü gereğince, ceza muhakemesi kapsamında alınan örnekler üzerinde yapılan moleküler genetik inceleme sonuçları kişisel veri niteliği taşır. Bu sonuçların elde edilme amacı dışında başka bir amaçla kullanılması yasaktır. Dosya içeriğini öğrenme yetkisine sahip olan şahıslar da bu bilgileri bir başkasına aktaramaz. Ayrıca 6698 sayılı Kanun kapsamında genetik veriler açıkça özel nitelikli kişisel veri statüsündedir.
Biyolojik Numune ile Genetik İnceleme Sonucu Arasındaki Ayrım
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 80 kapsamında kurulan kayıt ve imha kuralları doğrudan biyolojik numunenin kendisini değil, moleküler genetik inceleme sonuçlarını ve sisteme kaydedilen bilgileri kapsar. Bu doğrultuda şüpheli veya sanıktan alınan biyolojik numunenin kendisi, bu numuneden elde edilen DNA profili ve inceleme neticesinde düzenlenen genetik rapor birbirinden teknik ve hukuki açıdan ayrışır.
Genetik Verilerin Derhâl Yok Edilmesini Gerektiren Durumlar
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 80/2 uyarınca, soruşturma veya kovuşturma evresinde belirli kararların kesinleşmesi hâlinde genetik bilgilerin muhafazasına derhâl son verilir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, kovuşturmaya yer olmadığı kararına karşı yapılan itirazın reddedilmesi, şüpheli veya sanık hakkında beraat kararı verilmesi veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip bu kararların kesinleşmesi durumlarında genetik bilgiler Cumhuriyet savcısının huzurunda derhâl yok edilir ve bu durum bir tutanağa bağlanarak dosyada saklanır.
Özel Sisteme Kayıt Usulü ve Yirmi Yıllık Saklama Süresi
7589 sayılı Kanun m. 14 ile Ceza Muhakemesi Kanunu m. 80 kapsamında öngörülen sisteme göre, moleküler genetik inceleme sonuçları kimlik bilgilerinden arındırılarak bu amaçla oluşturulan özel bir sisteme kaydedilir. İnceleme sonucunun bir örneği ise soruşturma veya kovuşturma dosyasında delil olarak saklanmak üzere ilgili soruşturma veya kovuşturma makamına gönderilir.
Derhâl yok etme kapsamına girmeyen durumlarda genetik inceleme bilgileri, mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren 20 yıl geçmesiyle Cumhuriyet savcısının huzurunda yok edilir ve tutanağa bağlanır. Bu yirmi yıllık sürenin başlangıcında biyolojik numunenin temin edildiği tarih veya ilk derece mahkemesinin karar tarihi değil, kesinleşme tarihi esas alınır.
Saklama Süresi İçerisinde Genetik Verilerin Silinmesini İsteme Hakkı
Özel sisteme genetik bilgisi kaydedilen ilgili kişi, 20 yıllık sürenin dolmasını beklemeksizin silinme başvurusunda bulunabilir. Kanuni saklama süresi içerisinde kişisel verinin saklanmasını gerektiren yasal amacın ortadan kalkması ya da haklı bir nedenin ortaya çıkması durumunda, ilgilisi hâkim veya mahkemeden genetik verilerinin silinmesini talep edebilir.
Genetik Verilerin Başka Dosyalarda Kullanılması ve Yargısal Denetim
Özel sisteme kaydedilmiş genetik veriler, derdest başka bir soruşturma veya kovuşturmada maddi gerçeğin açığa çıkarılması gayesiyle kullanılabilir. Ancak bu kullanım kendiliğinden gerçekleşemez; kullanım için mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısının kararı zorunludur.
Genetik verilerin kullanılmasına dair mahkeme veya hâkim tarafından verilen kararlara karşı itiraz kanun yoluna başvurulabilir. Kararın Cumhuriyet savcısı tarafından tesis edilmesi hâlinde ise sulh ceza hâkimliğine başvuru yapılabilir.
Yönetmelikle Düzenlenecek İdari ve Teknik Esaslar
Moleküler genetik inceleme neticelerinin özel sisteme kaydedilmesi, bu sistemde güvenle saklanması, süresi geldiğinde imha edilmesi ve kayıtlardan hukuka uygun biçimde yararlanılmasına dair usul ve esaslar, Adalet Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Genetik veriler başka bir ceza soruşturmasında kendiliğinden kullanılabilir mi?
Hayır, sisteme kayıtlı genetik verilerin başka bir soruşturma veya kovuşturmada maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla kullanılabilmesi için mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısının kararı şarttır. Bu kararlara karşı itiraz veya sulh ceza hâkimliğine başvuru imkânı tanınmıştır.
Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı verildiğinde genetik veriler ne zaman yok edilir?
Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi durumunda genetik veriler yirmi yıl beklenmeksizin Cumhuriyet savcısının huzurunda derhâl yok edilir ve tutanağa bağlanır.
Genetik verilerin saklanmasındaki 20 yıllık süre ne zaman işlemeye başlar?
Yirmi yıllık saklama süresi biyolojik numunenin alındığı veya mahkeme kararının verildiği tarihten değil, mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Genetik verilerin silinmesi talebi hangi makama yöneltilmelidir?
Kişisel verinin saklanmasını gerektiren amacın sona ermesi veya haklı bir nedenin bulunması durumunda, genetik bilgisi sisteme kaydedilen kişi silme talebini hâkim veya mahkemeye yöneltmelidir.
CMK m. 80 kapsamındaki silme kuralları biyolojik numuneyi de kapsar mı?
Kanun düzenlemesi doğrudan biyolojik numunenin kendisini değil, moleküler genetik inceleme sonuçlarını ve sisteme kaydedilen bilgileri kapsadığından biyolojik numune, DNA profili ve inceleme raporu hukuken ayrı değerlendirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy