Genel Havacılık Yönetmeliği SHY-6B Kapsamı ve Kuralları

Genel Havacılık Yönetmeliğinin Yürürlüğü ve Hukuki Dayanağı

Genel havacılık faaliyetlerine ilişkin usul ve esaslar, 24 Nisan 2020 tarihli ve 31108 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Genel Havacılık Yönetmeliği (SHY-6B) ile düzenlenmiştir. Bu düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte, 14 Mayıs 2013 tarihli ve 28647 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış bulunan önceki Genel Havacılık Yönetmeliği mülga edilmiştir. Yeni mevzuat işletme ruhsatı verilmesi, filo yapısı, yönetici personelin nitelikleri ve operasyonel şartları kapsamaktadır.

İzin Belgesi ve İşletme Ruhsatı Başvuru Esasları

İzin belgesi başvurusu, Yönetmelik EK-1'de yer alan belgeler ile Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne (SHGM) sunulur. SHGM bu başvuruyu en geç 60 gün içerisinde cevaplandırır. Talebin uygun görülmesi halinde işleticiye süresiz olarak işletme ruhsatı verilir; ancak denetleme sonucuna göre süre sınırlandırılabilir. İşletme ruhsatının içeriği ve şekli, uluslararası sivil havacılık kuruluşları veya organizasyonları ile uyumlu biçimde SHGM tarafından belirlenir.

Ruhsat müracaatında bulunan şahıslar ile şirket niteliğindeki başvuru sahiplerinin kurucuları ve tüzel kişiliği temsile yetkili yöneticileri hakkında Türk Ceza Kanunu'nda yer alan ve Yönetmeliğin 6. maddesinde sayılan fiillerden dolayı kesinleşmiş mahkûmiyet bulunması halinde izin talebi kabul edilmez. Aynı şekilde kurucu ortakların ve yetkili yöneticilerin 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu m. 18 kapsamındaki suçlardan mahkûm olmamış bulunmaları şarttır. Şirket pay sahipliği yapısında meydana gelen her türlü değişiklik ise en geç bir ay zarfında SHGM'ye bildirilmelidir.

Söz konusu faaliyetleri yürütecek şahısların Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması zorunludur. İşletmenin tüzel kişilik olması halinde ise ortaklık paylarının asgari %51'lik kısmının nama yazılı düzenlenmesi, idare ve temsil yetkisini haiz personelin çoğunluğunun Türk vatandaşı olması ve şirket esas sözleşmesi gereğince çoğunluk hissesinin Türk ortakların mülkiyetinde bulunması kurala bağlanmıştır.

Organizasyon Yapısı ve Sorumlu Yönetici Personel Nitelikleri

Yönetmelik uyarınca B2 kapsamında ruhsatlandırılan işletmeler bir sorumlu müdür ile bu müdüre doğrudan bağlı uyumluluk izleme ve emniyet sistemi yöneticisi görevlendirmek zorundadır. Bu yönetici tüm organizasyonun sivil havacılık mevzuatı açısından denetlenmesini üstlenir. Ayrıca sorumlu müdüre karşı sorumlu olmak üzere uçuş işletme, yer işletme, uçuş eğitim, bakım ve güvenlik konularından sorumlu yöneticiler görevlendirilir. B4 alanında faaliyet gösterecek işleticiler ise asgari olarak sorumlu müdür ile uyumluluk izleme ve emniyet sistemi yöneticisinden oluşan bir organizasyon yapısı kurar.

Sorumlu müdürün harcama ve işletmeyi bu hususlarda tek başına temsil yetkisine ve asgari 3 yıl çalışma tecrübesine sahip olması aranır. Uçuş işletmeden sorumlu yöneticinin sivil havacılık sektöründe en az 3 yıl pilot olarak çalışma tecrübesine, işletme filosundaki hava araçlarından en az birine ait geçerli uçuş ekibi lisansına sahip bulunması ve görev süresince bu şartları koruması gerekir. Yer işletmeden sorumlu yöneticinin sivil havacılık sektöründe en az 3 yıl çalışma tecrübesine sahip olması kurala bağlanmıştır. Eğitimden sorumlu yöneticinin ise sektörde en az 3 yıl pilotluk tecrübesine, filodaki araçlardan en az birine ait geçerli uçuş ekibi lisansına ve FI, CRI, TRI, IRI gibi öğretmenlik tecrübesine sahip olması ve görev süresince bu koşulları taşıması şarttır.

Uyumluluk izlemeden sorumlu yönetici personelin kalite konusunda en az 2 yıl çalışma tecrübesine, emniyet sistem yöneticisinin ise sivil havacılık sektöründe veya emniyet yönetim sistemi konusunda en az 2 yıl çalışma tecrübesine sahip olması zorunludur. Tek bir uyumluluk izleme ve emniyet sistemi yöneticisi atanması halinde bu kişinin kalite alanında en az 2 yıl, sivil havacılık veya emniyet yönetim sistemi konusunda ise asgari 2 yıl çalışma tecrübesi bulunmalıdır. Sorumlu müdür, uyumluluk izleme yöneticisi ve emniyet sistem yöneticisi görevlerinden birini üstlenen personel; uçuş işletme, eğitim, yer işletme ve bakım yöneticiliği görevlerini üstlenemez.

İşletici, uçuş işletme, yer işletme, eğitim ve bakım alanlarında kendisinden istenen bilgi ve belgeleri en geç 24 saat içerisinde SHGM'ye sunabilecek imkânlara sahip olmalıdır. Sorumlu yöneticiler veya operasyon için gereken personel sayısında eksilme yaşanması halinde işletici, 45 gün içinde aranan nitelikleri haiz personel atamasını gerçekleştirerek ilgili belgelerle SHGM'ye bildirim yapmak zorundadır. Bu süre içerisinde organizasyon tamamlanamazsa işleticinin faaliyetlerine 2 ay kısmi sınırlama uygulanır. Bu 2 aylık sürede de eksikliğin giderilmemesi durumunda uçuşlar organizasyon tamamlanıncaya kadar geçici olarak durdurulur.

Filo Gereklilikleri ve Operasyonel Sınırlar

İşleticinin işletme sorumluluğu altında mülkiyet veya kiralık olmak üzere en az bir adet hava aracının bulunması ve bu aracın işletme şartlarında gösterilmesi şarttır. Filoda hava aracı kalmaması durumunda işleticiye en fazla 6 ay süre tanınır; bu sürede filoya hava aracı eklenemezse işletme ruhsatı SHGM tarafından iptal edilir. Türkiye'de ilgili ticari özel operasyonu yapma yeterliliği bulunan birden fazla işletme ruhsatı sahibi işletici bulunuyorsa ticari özel operasyon faaliyetlerinin yabancı tescilli hava araçlarıyla yapılmasına izin verilmez. Bu kural Yönetmeliğin yayımı tarihinden 6 ay sonra yürürlüğe girmiştir.

İşleticiler, filolarında bulunan hava araçları ile kendilerine en az %10 hissedar olan veya kendilerinin hissedarı olduğu ve Ticari Hava Taşıma İşletmeleri Yönetmeliği (SHY-6A) kapsamında ruhsatlandırılmamış diğer şirketler için uçuş faaliyeti gerçekleştirebilir.

Özel Operasyon Kriterleri ve Hava Aracı Kiralama

Yönetmelik m. 5 haricinde bir faaliyetin özel operasyon kapsamında sayılıp sayılmayacağı belirlenirken görev icabı yüzeye yakın uçuşların icra edilmesi, normal olmayan manevraların yapılması, hava aracının manevra kabiliyetini etkileyen ve görevin icrası için özel teçhizatın gerekli olması kriterleri dikkate alınır. Bunun yanı sıra aracın manevra kabiliyetini etkileyen ya da zararlı maddelerin uçuş esnasında araçtan atılması, harici yük veya maddelerin çekilmesi veya kaldırılması ile uçuş esnasında araca kişilerin girmesi veya araçtan çıkması durumları da özel operasyon değerlendirmesinde esas alınır. Zirai ilaçlama operasyonları da özel operasyon olarak sınıflandırılmıştır; mevcut zirai ilaçlama sertifikasına sahip işletmelerin genel havacılık işletme ruhsatı almaları zorunludur. Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren bir yıl sonra tüm zirai ilaçlama sertifikaları iptal olacaktır.

Yönetmelik kapsamında işletilen hava araçları, bir seferde 15 günü geçmemek, sigorta gerekliliklerini sağlamak ve taraflar arasında yazılı sözleşme imzalanmak kaydıyla kiralanabilir. Bunun için kiralayanın geçerli ve uygun pilot lisansına sahip bulunması, kiralanan aracı sadece kendi özel ihtiyaçlarında kullanması ve ticari faaliyette bulunmaması şarttır.

Geçiş Hükümleri ve İntibak Süreci

Faaliyette bulunan işletmelerin mevcut durumlarını en geç bir yıl içerisinde Yönetmelik hükümlerine uygun hale getirmeleri zorunludur. Bu süre içerisinde koşulları sağlayamayan işleticilerin işletme ruhsatları 6 ay süreyle askıya alınır; tanınan askı süresi sonunda gerekli koşulların sağlanamamış olması durumunda ruhsat iptal edilir. Öte yandan, Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce genel havacılık işletmeciliği yapmak üzere ruhsat başvurusunda bulunmuş işletmelere, talep etmeleri halinde mülga Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat verilebilir; ancak bu işletmeler ruhsat aldıkları tarihten sonra, Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren en geç bir yıl içinde koşullarını yeni hükümlere uyumlu hale getirmek mecburiyetindedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy