Sicile kayıtlı bir gemide sözleşmeden doğan rehin, başka bir rehin türüyle değil yalnızca gemi ipoteğiyle kurulabilir. Bu hak, belirli bir alacağı güvenceye bağlamak üzere gemi üzerinde kurulan ve alacaklıya satış parasından öne geçerek tahsil imkânı tanıyan sınırlı bir aynî haktır. İpotekler arasındaki derece, cebri satışta bedelin bütün alacaklar arasında nasıl paylaşılacağını gösteren sıra cetvelinin kendisi değildir.
İpoteğin konusu ve gemi payı
Gemi ipoteği, teminat altına alınacak alacak için gemi üzerinde kurulur. Sicile kayıtlı gemilerde tarafların sözleşmeyle kararlaştırdığı rehin ancak bu ipotek yoluyla sağlanır.
Pay üzerinde ipotek, geminin paylı mülkiyet kurallarına göre bir paydaşa ait olması şartına bağlıdır. Payların tamamı tek kişide birleşmişse, bu paylar ayrılarak farklı kişilere ayrı ipotekler kurulamaz.
Henüz yapımı süren bir gemi de ipoteğe konu olabilir. Gemi tamamlandığında daha önce kurulmuş ipoteğin derecesi korunur.
Kuruluş şekli ve sicile yazılacak bilgiler
Kuruluşa ilişkin anlaşma yazılı olmalı ve imzalar noter tarafından onaylanmalıdır. Taraflar anlaşmayı bu yol yerine gemi sicil müdürlüğünde de yapabilir. İki şekilden hiçbiri yerine getirilmezse anlaşma geçerlilik kazanmaz.
Sicil kaydında alacaklının adı veya unvanı, alacağın Türk lirası miktarı, para dışındaki alacaklarda bunun Türk lirası karşılığı, faiz kararlaştırılmışsa oranı, kabul edilmiş ikincil edimler varsa bunlar, ipoteğin derecesi ve her derecenin güvencelediği tutar gösterilir.
Alacak henüz belirli bir tutara bağlanmamışsa veya sonradan değişebilecek nitelikteyse, ipoteğin karşılayacağı en yüksek tutar belirlenip sicile işlenir. Faiz de kural olarak bu en yüksek tutarın içinde kabul edilir.
İpotek yabancı para cinsinden de kurulabilir. Tutarın hesabında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının döviz alış kuru kullanılır. Aynı derece içinde birden çok para birimine yer verilemez.
Derecenin sonradan değiştirilmesi
Kurulmuş bir ipoteğin derecesi yeni bir ipotek lehine veya daha sonra başka bir düzende değiştirilecekse, kural olarak malikin, ilgili ipotek alacaklılarının ve sonraki derece sahiplerinin usulüne uygun onayı gerekir. Değişikliğin sonuç doğurması sicile tescile de bağlıdır.
Cebri satışta uygulanacak hükümler ve yetki
İcra ve İflas Kanunu’nun 136. maddesi, taşınmazın satışına ilişkin kuralların gemi siciline kayıtlı bütün gemilere, geminin bayrağına bakılmaksızın uygulanacağını düzenler. Aynı hükümlerdeki tapu sicili ifadesi gemi sicilini, ipotek ifadesi gemi ipoteklerini, irtifak hakkı ifadesi ise sicile kayıtlı gemiler üzerindeki intifa hakkını karşılar.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 136Kaynağı aç
Gemi ipoteğinin paraya çevrilmesinde yetki, geminin ihtiyaten haczedildiği yerin veya geminin kayıtlı bulunduğu sicilin bulunduğu yerin icra dairesine aittir.
Derece ile satıştaki paylaşım sırası
Derece düzeni, birden fazla gemi ipoteği arasındaki önceliği belirler. Geminin cebri icra yoluyla satılmasında paylaşımı çoğu zaman asıl olarak sıra cetveli belirler. Bu nedenle bir ipoteğin derecesi, satış bedelinin tüm alacaklar karşısındaki paylaşım sırasıyla özdeş değildir.
Sıra cetvelinin birinci sırası
Türk Ticaret Kanunu’nun 1390. maddesine göre birinci sıraya, haczin başladığı tarihten ödemelerin yapıldığı tarihe kadar doğan belirli gider ve harcamalar yazılır. Bunlar haczin kendisinden, haciz boyunca geminin bakımı ve korunması ile gemi adamlarının iaşesinden, geminin paraya çevrilmesinden ve satış tutarının paylaştırılmasından doğan gider ve harcamalardır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 1390Kaynağı aç
Birinci sıraya ayrıca, Türk Ticaret Kanunu’nun 1320. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde gösterilen alacaklardan yalnızca hacizde geçen süreye ait olanlar kaydedilir. Birinci fıkrada sayılan alacakların sahipleri birbirlerine karşı eşit hakka sahiptir.
Kaldırma giderlerinin ikinci sırası
Türk Ticaret Kanunu’nun 1391. maddesine göre, satılan gemi karaya oturmuş veya batmışken seyrüsefer emniyeti ya da deniz çevresinin korunması amacıyla bir kamu kurumu tarafından kaldırılmışsa, bu kaldırmanın giderleri sıra cetvelinin ikinci sırasına yazılır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 1391Kaynağı aç
Sicile kayıtlı gemide sözleşmesel rehin nasıl kurulur?
Sicile kayıtlı gemide sözleşmesel rehin yalnızca gemi ipoteğiyle kurulur. Anlaşma yazılı olup imzaları noter onaylamalı veya anlaşma gemi sicil müdürlüğünde yapılmalıdır.
Gemi payı üzerinde ipotek kurulabilir mi?
Pay, ancak paylı mülkiyet esaslarına göre bir paydaşa aitse ipotekle sınırlandırılabilir. Bütün paylar tek elde toplanmışken ayrı paylar farklı kişilere ipotek edilemez.
Tutarı belirsiz alacak nasıl güvenceye bağlanır?
Alacak belirli değilse veya değişebiliyorsa teminatın üst sınırı tespit edilerek tescil edilir. Faiz kural olarak bu sınırın içinde kalır.
Yabancı para ile ipotek kurulabilir mi?
Evet, yabancı para üzerinden ipotek kurulabilir. Hesapta Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının döviz alış kuru esas alınır ve aynı derecede birden fazla para türü kullanılamaz.
Paraya çevirmede hangi icra dairesi yetkilidir?
Yetkili icra dairesi, geminin ihtiyaten haczedildiği yer veya geminin sicile kayıtlı olduğu yer icra dairesidir.
Birinci sıradaki alacaklılar birbirine karşı nasıl hak sahibidir?
Türk Ticaret Kanunu’nun 1390. maddesinin birinci fıkrasında sayılan alacakların sahipleri kendi aralarında eşit hakka sahiptir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy