Ticaret Gemisi Kavramı ve Sicilin Hukuki Rolü
Suda ekonomik menfaat sağlama amacına tahsis edilen veya fiilen bu amaç için kullanılan her gemi, kimin tarafından ve kimin adına veya hesabına kullanılırsa kullanılsın ticaret gemisi sayılır. Gemi sicili kayıtları ayni haklar üzerinde kural olarak bildirici nitelik taşır. Bununla birlikte intifa ve ipotek haklarının doğmasında ve gemi mülkiyetinin zamanaşımı yoluyla kazanılmasında sicilin rolü kurucudur.
Gemi sicili alenidir ve ilgililerin incelemesine açıktır. Mülkiyet hakkı, gemi ipoteği üzerindeki haklar ve intifa hakkının sicile kayıtlı kişilere aidiyeti bakımından sicil kayıtları karine teşkil eder. Hukuki işlem marifetiyle bir gemi üzerinde mülkiyet, intifa, ipotek veya ipotek üzerinde başkaca bir hak elde eden kişi yararına sicile yazılı hususların doğru sayılması kamu güveni ilkesinden kaynaklanır.
Gemi Sicili Türleri ve Kapsamları
Deniz ticareti mevzuatında üç farklı sicil türü öngörülmüştür. Bunlar Milli Gemi Sicili, İnşa Halindeki Gemilere Özgü Sicil ve Türk Uluslararası Gemi Sicilidir. Türk Ticaret Kanununun 940 ıncı maddesi uyarınca Türk bayrağı çekme hakkına sahip bulunan ticaret gemileri ile aynı Kanunun 935 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (c) bentlerinde sayılan gemiler Milli Gemi Siciline tescil edilir.
Milli Gemi Siciline Tescil Usulü ve İstenen Belgeler
On sekiz gros tonilato ve daha büyük her ticaret gemisinin maliki kanunen tescil isteminde bulunmak zorundadır. Tescil, geminin bağlama limanının tabi olduğu sicil müdürlüğünce yerine getirilir. Ancak seferleri yabancı bir limandan, bir kara kentinden ya da bizzat gemiden yönetilen gemiler için malik, gemisini dilediği yer siciline tescil ettirme imkânına sahiptir. Sicil müdürlüğünce tescil yapılabilmesi için malikin veya maliklerden birinin dilekçe ile istemde bulunması gerekir.
Tescil isteminde Türk Ticaret Kanununun 960 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c), (d), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hususlar ile makine gücüne ait beyanların doğruluğunun kuvvetle muhtemel olduğunun anlaşılması, bayrak çekme hakkının dayandığı olgular ile ölçme sonuçlarının belgelenmesi şarttır. Gemi yurt içinde henüz resmen ölçülmemişse mesaha şahadetnamesi yerine geçmek üzere Türkiye dışında yapılmış ölçmeye ilişkin belgenin veya onaylı başka bir belgenin sunulması kabul edilir. Tamamen veya kısmen yurt içinde inşa edilen gemilerde ise yapı hâlindeki gemilere özgü sicilde kayıtlı bulunup bulunmadığına ilişkin yapım yeri sicil müdürlüğünden alınan belgenin verilmesi zorunludur.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 961Kaynağı aç
İnşa Halindeki Gemilere Özgü Sicile Kayıt
Yapı halindeki bir gemi, malikinin veya kanuni ipotek hakkını tescil ettirmek isteyen tersane sahibinin dilekçesiyle yapı hâlindeki gemilere özgü sicile kaydolunur. Bunun yanı sıra yapı üzerinde ihtiyati veya icrai haciz kararı almış olan alacaklı da icra müdürünün yazısı doğrultusunda yapının sicile kaydını talep edebilir.
Yapı siciline yönelik tescil istemiyle birlikte yapının türü, adı veya numarası ya da ayırt edilebilmesine yarayan herhangi bir işareti, yapım yeri ve geminin yapıldığı tersane ile maliki bildirilir. Yapı üzerinde gemi ipoteği kurulabilmesi için kanunen gerekli görülen koşulların varlığı ise yetkili gemi ölçme kurumunca verilecek belge ile tevsik edilir.
Türk Uluslararası Gemi Sicili Şartları
Türkiye'de ikamet eden Türk ve yabancı gerçek kişiler ile Türk hukukuna göre kurulan şirketlerin mülkiyetindeki gemi ve yatlar Türk Uluslararası Gemi Siciline kaydettirilebilir. Yurt dışından finansal kiralama yoluyla sağlanan gemi ve yatlar ise bu sicilin özel bir sütununa tescil edilir.
4490 sayılı TÜRK ULUSLARARASI GEMİ SİCİLİ KANUNU İLE 491 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN m. 5Kaynağı aç
Gemi sicili kayıtları ayni hakların kazanılmasında her zaman kurucu mudur?
Hayır, sicil kayıtları ayni haklar üzerinde kural olarak bildirici niteliktedir; ancak ipotek ve intifa haklarının doğması ile mülkiyetin zamanaşımı yoluyla kazanılmasında sicilin rolü kurucudur.
Hangi ticaret gemilerinin tescili zorunludur ve tescil nerede yapılır?
On sekiz gros tonilato ve daha büyük ticaret gemilerinin tescili zorunludur. Gemi kural olarak bağlama limanının bağlı olduğu sicil müdürlüğünce tescil edilir; ancak seferler yabancı bir limandan, bir kara kentinden ya da bizzat gemiden yönetiliyorsa malik dilediği yer sicilini tercih edebilir.
İnşa halindeki gemilerin sicile kaydını kimler talep edebilir?
İnşa halindeki gemilerin kaydı malikin veya kanuni ipotek tescili isteyen tersane sahibinin dilekçesiyle yapılabileceği gibi, ihtiyati veya icrai haciz kararı alan alacaklının başvurusu üzerine icra müdürünün yazısıyla da talep edilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy