Gece Bekçisi ve Kapıcıda Ücret ve İşçilik Alacağı

Gece bekçiliği ile kapıcılık, her iş ilişkisinde aynı hukuki sonucu doğuran genel bir meslek ayrımı değildir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2016/10152 esas ve 2019/21634 karar sayılı kararında, dosyadaki bilgi ve belgelerle gece bekçiliği sabit görülmesine karşın işçinin kapıcı sayılması hatalı bulunmuştur. Ücretin içeriği ve ödenmesi ile ücret alacağının zamanaşımı 4857 sayılı İş Kanunu’nun 32. maddesine, fazla çalışma 41. maddesine, hafta tatili 46. maddesine, gece dönemi ve gece çalışma süresi ise 69. maddesine bağlıdır.

Somut dosyada gece bekçiliği ve kapıcılık

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2016/10152 esas ve 2019/21634 karar sayılı kararında davacının davalı sitede gece bekçisi olarak çalıştığı, dosyadaki bilgi ve belgelerle sabit kabul edilmiştir. Yerel mahkemenin davacıyı kapıcı kabul etmesi bu nedenle hatalı görülmüştür. Tespit ilgili dosyaya özgüdür ve iki görevi ayıran genel bir ölçüt kurmaz.

Temyize konu iş mahkemesi kararında dava kısmen kabul edilmiştir. Bu ifade ilk derece kararının özetidir; Yargıtay’ın benimsediği nihai sonuç değildir. Kabulün usul veya esas yönü ile yerel mahkemenin karar numarası kararda belirtilmemiştir.

Yerel mahkeme, ücretten gelir vergisi kesilmediği gerekçesiyle asgari geçim indirimi talebini reddetmiştir. Yargıtay bu reddi hatalı görmüş, ancak davacı temyizi bulunmadığından hususu bozma nedeni yapmamıştır. Asgari geçim indiriminin koşulları kararda açıklanmamıştır.

Davalı vekilinin temyiz talebinin süresinde olduğu anlaşılmıştır. Sürenin gün sayısı kararda yer almaz. Üçüncü bent dışında kalan temyiz itirazları yerinde görülmemiş, bu itirazlar tek tek sayılmamıştır.

Net olarak hükme bağlanan fazla mesai, hafta tatili ve ulusal bayram genel tatil alacaklarında, 18/11/2015 tarihli bilirkişi raporunun davacının kapıcı olarak çalışmadığının kabul edildiği seçenekteki hesaplamaların esas alınması gerekli görülmüştür. Aynı alacaklarda karineye dayalı makul indirimin de kararda gösterilen esas üzerinden yapılması gerekirken yazılı biçimde sonuca gidilmesi hatalı bulunmuştur. Yönlendirme bu dosyadaki rapora ve anılan net alacak kalemlerine ilişkindir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, temyiz edilen kararı açıklanan sebeple bozmuş ve 04/12/2019 tarihinde oybirliğiyle karar vermiştir. Oybirliği nedeniyle kararda karşı oy yoktur.

Gece döneminin sınırı ve gece çalışması

4857 sayılı İş Kanunu’nun 69. maddesinde çalışma hayatında gece, en geç saat 20.00’de başlayarak en erken saat 06.00’ya kadar geçen ve her halde en fazla on bir saat süren dönemdir. Tanım bekçi veya kapıcı için ayrı bir kural getirmez.

Aynı maddede işçilerin gece çalışması kural olarak yedi buçuk saati aşamaz. Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu kapsamındaki petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetlerinde işçinin yazılı onayı varsa bu sürenin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Madde gece bekçisini veya kapıcıyı bu istisna listesine almaz.

Bazı işlerin niteliği, gereği veya bölgenin özellikleri dikkate alınarak gece başlangıcının geri alınması, yaz ve kış saatlerinin ayarlanması, gün döneminin belirlenmesi, bazı gece çalışmaları için herhangi bir oranda fazla ücret usulü getirilmesi veya ekonomik zorunluluk bulunmayan gece işletmelerinde gece çalışmasının yasaklanması yönetmelikle düzenlenebilir. Maddede belirli bir oran gösterilmez.

Hem gece hem gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postası kullanılan işlerde, bir çalışma haftası gece çalışan işçiler izleyen ikinci çalışma haftasında gündüz çalıştırılarak postalar sıraya konur. İki haftalık nöbetleşme de uygulanabilir. Hüküm nöbetleşe posta kullanılan işlere ilişkindir; her gece çalışmasına kendiliğinden uygulanacağı yazmaz. Postası değiştirilecek işçi, kesintisiz en az on bir saat dinlenmeden diğer postada çalıştırılamaz.

69. maddenin dördüncü, beşinci ve altıncı fıkraları mülga olarak gösterilmiştir.

Ücretin tanımı, ödenmesi ve zamanaşımı

4857 sayılı İş Kanunu’nun 32. maddesine göre ücret, yapılan iş karşılığında işveren veya üçüncü kişi tarafından sağlanan ve para olarak ödenen tutardır.

Ücret, prim, ikramiye ve aynı nitelikteki istihkak kural olarak Türk parasıyla işyerinde veya bu amaçla açılan banka hesabına ödenir. Bunlar yabancı para olarak kararlaştırılmışsa ödeme günündeki rayiç üzerinden Türk parasıyla ödenebilir. Bono, kupon, ülkede geçerli parayı temsil ettiği ileri sürülen senet veya başka bir araçla ücret ödenemez.

Vergi mükellefiyeti türü, işletme büyüklüğü, çalıştırılan işçi sayısı, işyerinin bulunduğu il ve benzeri unsurlar dikkate alınarak banka hesabıyla ödeme kapsamına alınan işverenler veya üçüncü kişiler, ücret, prim, ikramiye ve benzeri istihkakı özel banka hesabı dışında ödeyemez. Brüt veya net ödeme ayrımı da bu yetki kapsamında değerlendirilir. Banka yoluyla ödemenin diğer usul ve esasları, anılan bakanlıkların birlikte çıkaracağı yönetmelikle düzenlenir.

Ücret en geç ayda bir ödenir. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle bu süre bir haftaya kadar indirilebilir. İş sözleşmesi sona erdiğinde işçinin ücreti ile sözleşmeden ve Kanundan doğan, para ile ölçülebilen bütün menfaatlerinin ödenmesi zorunludur. Hüküm ödeme yükümlülüğünü düzenler; fesih türüne veya işe iadeye ilişkin sonuç içermez.

Meyhane ve benzeri eğlence yerleri ile perakende mal satan dükkân ve mağazalarda, buralarda çalışanlar dışında ücret ödemesi yapılamaz.

İş Kanunu’nun 32. maddesine göre ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır. Hüküm bu süreyi ücret alacakları için koyar; başka işçilik alacaklarına kendiliğinden uygulanacağı yazmaz.

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma

İş Kanunu’nun 41. maddesinde fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık kırk beş saati aşan çalışma olarak tanımlanır. Her fazla çalışma saati, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesiyle ödenir.

Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle kırk beş saatin altında belirlendiğinde, uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşıp kırk beş saate kadar yapılan çalışma fazla sürelerle çalışmadır. Bu çalışmanın her saati, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmi beş yükseltilmesiyle ödenir.

İşçi isterse zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir. Fazla çalıştığı her saat için bir saat otuz dakika, fazla sürelerle çalıştığı her saat için bir saat on beş dakika serbest zaman hakkı doğar. İşçi bu zamanı altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücretinde kesinti olmadan kullanır. Serbest zaman işçinin istemesine bağlıdır.

Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayı gerekir. Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saati aşamaz.

41. madde, 63. maddenin son fıkrasındaki sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve 69. maddedeki gece çalışmasında fazla çalışma yapılamayacağını düzenler. 69. madde ise saydığı işlerde yazılı onay koşuluyla yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışmasına imkân verir.

42 ve 43. maddelerde sayılan hâller dışında, yer altında maden işlerinde çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz. İstisna yalnız bu maddelerde sayılan hâllere bağlıdır.

Hafta tatili ve çalışılmayan günün ücreti

İş Kanunu’nun 46. maddesine göre Kanun kapsamındaki işyerlerinde işçiye, tatil gününden önce 63. maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olması koşuluyla, yedi günlük süre içinde kesintisiz en az yirmi dört saat hafta tatili verilir.

Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından turizm işletmesi belgesi verilen konaklama tesislerinde hak kazanılan hafta tatili, işçinin yazılı talebi veya onayıyla hak kazanılan günü izleyen dört gün içinde kullandırılabilir. Bu uygulamada, işçinin hak kazandığı hafta tatilinde yaptığı çalışmaların günlük normal çalışma süresi kadarlık kısmı fazla çalışma hesabında dikkate alınmaz. İşçi verdiği onayı, otuz gün önce işverene yazılı bildirimde bulunarak geri alabilir. Düzen yalnız belirtilen tesislerde çalışan işçilere ilişkindir.

Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretini tam öder. Çalışılmadığı halde kanunen çalışma süresinden sayılan zamanlar ile günlük ücreti ödenen veya ödenmeyen, kanundan ya da sözleşmeden doğan tatil günleri çalışılmış gün gibi hesaba katılır. Ek 2. maddedeki izinler, bir haftalık süre içindeki diğer işveren izinleri ve hekim raporuna dayanan hastalık ve dinlenme izinleri de bu hesapta çalışılmış sayılır.

Zorlayıcı ve ekonomik bir sebep olmaksızın işverenin haftanın bir veya birkaç gününde çalışmayı tatil etmesi halinde çalışılmayan günler, ücretli hafta tatiline hak kazanmada çalışılmış sayılır. İşin bir haftadan uzun süre tatilini gerektiren zorlayıcı sebeplerde, 24 ve 25. maddelerin (III) bentleri uyarınca çalışılmayan günler için ödenen yarım ücret hafta tatili günü için de ödenir.

Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde hafta tatili ücretini işveren işçiye öder.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy