Vergi Usul Kanunu uyarınca faturanın malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenlenmesi zorunludur. Kanuni süresinde düzenlenmeyen faturalar kanun gereğince hiç düzenlenmemiş sayılır. Bu fiil nedeniyle mükellefler adına özel usulsüzlük cezası tatbik edilmekte; fiilin vergi ziyaına da yol açması hâlinde ayrıca vergi ziyaı cezası uygulanmaktadır. Ancak faturanın geç de olsa düzenlenmiş olması durumunda özel usulsüzlük cezasının kesilip kesilemeyeceği hususunda yargı kararlarında farklı yaklaşımlar bulunmaktadır.
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 231Kaynağı aç
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 353Kaynağı aç
Danıştay 3. Daire, E. 2019/7000, K. 2022/3174Kaynağı aç
Fatura Düzenleme Süresi ve Hukuki Sonuçları
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 231. maddesinin birinci fıkrasının 5. bendi gereğince fatura, malın teslimi veya hizmetin ifa edildiği tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenlenir. Bu süre aşılarak tanzim edilen faturalar kanunen hiç düzenlenmemiş kabul edilir. Bununla birlikte Hazine ve Maliye Bakanlığı; mal veya hizmetin türü, miktarı, fiyatı, tutarı, satış şekli, mükellefiyet türü veya faaliyet konusunu dikkate alarak yedi günlük süreyi indirmeye ya da faturanın malın teslimi veya hizmetin ifası anında düzenlenmesi zorunluluğunu getirmeye yetkilidir.
Yasal süreye uyulmuş olması kaydıyla, mal tesliminden sonra düzenlenen faturanın sırf teslim anında düzenlenmediği gerekçesiyle geçersiz sayılması hukuken mümkün değildir. Örneğin alıcısı önceden bilinmeyen ve toplu sevk irsaliyesi ile taşınarak mahallinde satış yapılan işlemlerde, teslim anında fatura düzenlenmemiş olması faturanın kanuni süresinde düzenlenmesi şartıyla fatura düzenlememe fiilini oluşturmaz. Bu durum ancak usulüne uygun sevk irsaliyesi düzenlenmemesi fiili çerçevesinde genel usulsüzlük cezasına konu edilebilir; faturanın hiç düzenlenmediği varsayımıyla özel usulsüzlük cezası kesilemez.
Danıştay 3. Daire, E. 1996/2159, K. 1998/285Kaynağı aç
Özel Usulsüzlük Cezası ve Uygulama Esasları
Vergi Usul Kanunu'nun 353. maddesinin 1. fıkrası uyarınca fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu ve serbest meslek makbuzunun verilmemesi, alınmaması ya da kanunun 227, 231 ve 234. maddelerine göre hiç düzenlenmemiş sayılması hâllerinde, belgeleri düzenlemek ve almak zorunda olanlar adına ceza tatbik edilir. Bu kapsamda her bir belge için kanunda öngörülen miktardan az olmamak üzere belgelere yazılması gereken meblağın yüzde 10'u oranında özel usulsüzlük cezası kesilir.
Özel usulsüzlük cezası her bir belge için ayrı ayrı uygulanır. Yapılan tek bir tespitte aynı türden birden fazla belgenin düzenlenmediği ortaya konulsa dahi ceza her belge için müstakilen hesaplanır; fakat bu durum sonraki tespit basamağının belirlenmesinde bir adet tespit sayılır. Ayrıca bir takvim yılı içinde her bir belge türüne ilişkin olarak kesilecek özel usulsüzlük cezalarının toplamı kanunda belirlenen azami yıllık tavanı aşamaz.
Alıcının Bildirimi ve Cezanın Katlanarak Kesilmesi
Vergi Usul Kanunu'nun 353. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, faturanın düzenlenmediğinin belgeyi almak zorunda olanlar tarafından, idarenin bilgisine girmeden önce ve belgenin düzenlenmesi gereken süreyi takip eden beş iş günü içinde bildirilmesi durumunda alıcı adına özel usulsüzlük cezası kesilmez.
Alıcının yasal süresi içindeki bu bildirimi üzerine faturayı düzenlemekle yükümlü olan satıcı adına kesilecek özel usulsüzlük cezası üç kat olarak tatbik edilir. Fatura yerine Vergi Usul Kanunu kapsamında bulunmayan belgeler düzenlenmişse belgeyi düzenlemek zorunda olanlar adına özel usulsüzlük cezası iki kat olarak kesilir. Kanun kapsamındaki belgelerin yerine Kanun kapsamında olmayan belgelerin düzenlendiği alıcı tarafından beş iş günü içinde idareye bildirilirse düzenleyenler adına cezalar altı kat olarak uygulanır.
Geç Faturada Yargı İçtihatları ve Hukuki Uyuşmazlıklar
Faturanın yasal yedi günlük süre geçtikten sonra düzenlenmesi durumunda özel usulsüzlük cezası kesilip kesilemeyeceği konusunda yargı kararlarında farklı yaklaşımlar bulunmaktadır. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, E. 2022/1617, K. 2024/529 sayılı kararında ve E. 2020/1199, K. 2022/239 sayılı kararında; Vergi Usul Kanunu'nun 231. maddesinin birinci fıkrasının 5. bendinde faturanın süresinde düzenlenmemesine bağlanan hiç düzenlenmemiş sayılma kuralı için madde hükmünde herhangi bir cezai yaptırım öngörülmediğini vurgulamıştır. Kurul, faturanın yasal süresinden sonra düzenlenmesi nedeniyle hiç düzenlenmemiş sayılması hâlinde değil, faturanın fiilen hiç verilip alınmamış olması durumunda özel usulsüzlük cezası kesilebileceğini; fiilen geç de olsa düzenlenmiş faturaların varlığı hâlinde VUK m. 353/1 uyarınca özel usulsüzlük cezası uygulanamayacağını kabul etmiştir.
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, E. 2020/1199, K. 2022/239Kaynağı aç
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, E. 2022/1617, K. 2024/529Kaynağı aç
Buna karşılık Danıştay 3. Dairesi, E. 2018/1115, K. 2022/611 sayılı kararında, faturanın kanunda öngörülen azami düzenleme süresi geçtikten sonra düzenlenmesi hâlinde geçerli bir fatura sayılamayacağını, bu fiilin düzenleyen yönünden fatura vermeme, alan yönünden ise fatura almama eylemini oluşturduğunu ve özel usulsüzlük cezası gerektirdiğini ifade etmiştir. Ancak bu yaklaşım Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunca benimsenmemiştir. Kanunun 353. maddesinin 1. fıkrasında yer alan ve kanunun 231. maddesine göre hiç düzenlenmemiş sayılan belgeleri açıkça ceza kapsamına alan kanuni düzenleme ile yargı kararlarındaki dönem koşullarının birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Danıştay 3. Daire, E. 2018/1115, K. 2022/611Kaynağı aç
Diğer taraftan arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri kapsamında arsa sahiplerine yapılan konut veya iş yeri teslimlerinin ticari amaç taşımadığı durumlarda satıcının fatura düzenleme zorunluluğu bulunmamaktadır. Danıştay 3. Dairesinin E. 2018/1115, K. 2022/611 sayılı kararı doğrultusunda, ticari amaç taşımayan bu teslimler sebebiyle mükellefler adına özel usulsüzlük cezası kesilmesi hukuka aykırıdır.
İdari Ceza İlkeleri ve Tutanakların Hukuki Geçerliliği
İdari para cezalarında fiilin bütün kurucu unsurlarıyla gerçekleştiği açıkça kanıtlanmadıkça ceza uygulanamayacağı genel ceza hukuku prensibidir. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun E. 2022/1617, K. 2024/529 sayılı ilamında belirtildiği üzere, özel usulsüzlük cezası kesilebilmesi için faturanın verilmediğinin, alınmadığının ya da gerçek tutardan farklı düzenlendiğinin ve yükümlülerin hukuken geçerli somut tespitlerle ortaya konulması şarttır.
Vergi cezasına dayanak teşkil eden tutanakların düzenlenme şekli ve imzacıları ispat hukuku bakımından belirleyicidir. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun E. 2020/1199, K. 2022/239 sayılı kararı uyarınca, tutanakta muhasebe yetkilisi olarak imzası bulunan kişi davacı şirketin yetkili adamı sayılır. Bu sebeple şirketin kanuni temsilcisi tarafından imzalanmayan tutanaklara itibar edilmeyeceği yönündeki gerekçede hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Ceza İhbarnamesinin Şekil Şartları ve Vergilendirme Dönemi
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 366. maddesi gereğince kesilen vergi cezaları muhataplarına ceza ihbarnamesi ile tebliğ olunur. Bu ihbarnamede mükellef ve olay bilgileri, ilgili kanun maddeleri, fiilin ilişkin bulunduğu vergilendirme veya hesap dönemi, cezanın hesabı ve miktarı ile dava açma süresinin gösterilmesi zorunludur.
Danıştay 3. Daire, E. 2020/3506, K. 2021/1328Kaynağı aç
İhbarnamede fiilin işlendiği gerçek dönem yerine başka bir vergilendirme döneminin yazılması işlemi sakatlar. Danıştay 3. Dairesinin E. 2020/3506, K. 2021/1328 sayılı kararında vurgulandığı üzere, ceza inceleme raporunda faturanın düzenlenmediği belirtilen fiil tarihleri yerine ihbarnamede bütünüyle farklı bir vergilendirme döneminin gösterilmiş olması kesilen cezayı hukuka aykırı hale getirir.
Vergi Ziyaı Cezası ile İçtima İlişkisi
Faturanın süresinde kesilmemesi fiili aynı zamanda verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesine veya eksik tahakkukuna yol açmışsa, Vergi Usul Kanunu'nun 353. maddesinin son fıkrası uyarınca vergi ziyaı cezası ayrıca kesilir. Kanun koyucu bu iki ceza arasında Kanun'un 336. maddesinde yer alan içtima hükmünün uygulanamayacağını açıkça düzenlemiştir. Dolayısıyla özel usulsüzlük cezası ile vergi ziyaı cezası birbirine engel oluşturmaksızın bir arada uygulanır.
Vergi ziyaı cezası, ziyaa uğratılan verginin kural olarak bir katı tutarında tatbik edilir. Vergi ziyaına Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesinde yazılı fiillerle sebebiyet verilmesi hâlinde bu ceza üç kat olarak uygulanır. Vergi incelemesine başlanılmasından veya takdir komisyonuna sevk edilmesinden sonra verilenler hariç olmak üzere, kanuni süresi geçtikten sonra verilen vergi beyannameleri için Vergi Usul Kanunu'nun 344. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca kesilecek ceza yüzde elli oranında uygulanır.
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 344Kaynağı aç
Sık Sorulan Sorular
Fatura en geç kaç gün içinde düzenlenmelidir?
Fatura, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde düzenlenmelidir. Bu süre geçtikten sonra düzenlenen faturalar Vergi Usul Kanunu'nun 231/5. maddesi uyarınca hiç düzenlenmemiş sayılır.
Geç düzenlenen fatura için özel usulsüzlük cezası kesilebilir mi?
Bu konuda Danıştay kararlarında farklı yaklaşımlar bulunmaktadır. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, faturanın süresinden sonra da olsa düzenlenip teslim edildiği hallerde faturanın fiilen hiç verilmemesi koşulunun gerçekleşmediği gerekçesiyle özel usulsüzlük cezası kesilemeyeceğini içtihat etmiştir. Buna karşılık Danıştay 3. Dairesi yasal süreden sonra kesilen faturanın geçersiz olduğunu ve fatura vermeme fiilini oluşturduğunu kabul etmiştir.
Alıcı faturanın düzenlenmediğini bildirirse ceza nasıl uygulanır?
Belgeyi almak zorunda olan taraf, faturanın düzenlenmesi gereken süreyi takip eden beş iş günü içinde ve idarenin bilgisine girmeden önce bildirimde bulunursa alıcı adına özel usulsüzlük cezası kesilmez. Bu bildirim üzerine faturayı düzenlemeyen satıcı adına kesilecek özel usulsüzlük cezası üç kat olarak uygulanır.
Fatura yerine başka bir belge düzenlenirse ceza artar mı?
Evet, fatura yerine Vergi Usul Kanunu kapsamında bulunmayan belgelerin düzenlenmesi halinde ceza satıcı adına iki kat kesilir. Bu usulsüzlüğü alıcının beş iş günü içinde idareye ihbar etmesi durumunda ise satıcıya kesilecek ceza altı kat olarak tatbik edilir.
Aynı anda birden fazla geç fatura tespit edilirse ceza nasıl hesaplanır?
Özel usulsüzlük cezası her bir belge için ayrı ayrı uygulanır. Tek bir tespitte aynı türden birden çok belgenin düzenlenmediği belirlense bile her birine müstakil ceza kesilir; ancak bu işlem sonraki tespit sayısının tayininde tek bir tespit kabul edilir.
Ceza ihbarnamesinde vergilendirme döneminin yanlış yazılması sonucu etkiler mi?
Evet, ceza ihbarnamesinde dayanak raporda gösterilen fiil dönemi yerine farklı bir vergilendirme döneminin yazılması, idari işlemi sakatlar ve Danıştay kararları uyarınca kesilen özel usulsüzlük cezasının iptalini gerektirir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

