Yat Sahipleri İçin Yurt Dışı Charter Gelirlerinin Vergisel

Tam ve Dar Mükellefiyet Kapsamında Vergilendirme Esasları

Türkiye'de yerleşmiş olan ve bir takvim yılı içinde Türkiye'de devamlı olarak altı aydan fazla oturan gerçek kişiler tam mükellef kabul edilir. Gelir Vergisi Kanunu'nun 3 ve 4. maddeleri gereğince tam mükellef gerçek kişiler, Türkiye içinde ve Türkiye dışında elde ettikleri kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilendirilir. Türkiye'de yerleşmiş olmayan dar mükellef gerçek kişiler ise yalnızca Türkiye'de elde ettikleri kazanç ve iratlar üzerinden vergiye tabi tutulur. Bu ayrım, yurt dışında yat işletmeciliği ve charter faaliyeti yürüten kişilerin tabi olacağı temel vergi rejimini belirler.

Tüzel kişi yat işletmeleri bakımından mükellefiyet türü, kanuni veya iş merkezinin bulunduğu konuma göre tespit edilir. Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 3. maddesi uyarınca, kanuni veya iş merkezi Türkiye'de bulunan kurumlar tam mükellef sayılarak gerek Türkiye'de gerekse yurt dışında elde ettikleri kazançların tamamı üzerinden vergilendirilir. Kanuni ve iş merkezlerinin her ikisi de Türkiye'de bulunmayan kurumlar dar mükellef statüsündedir ve yalnızca Türkiye'de elde ettikleri kazançlar üzerinden kurumlar vergisine tabi kılınır.

Dar mükellefiyete tabi mükelleflerin ticari kazançlarının Türkiye'de elde edilmiş sayılması belirli yasal şartlara bağlanmıştır. Gelir Vergisi Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca dar mükelleflerin ticari kazançlarının Türkiye'de elde edilmiş sayılması için kazanç sahibinin Türkiye'de işyerinin bulunması veya daimi temsilci bulundurması ve kazancın bu yerlerde ya da bu temsilciler vasıtasıyla sağlanmış olması zorunludur.

Yat Charter Gelirinin Hukuki Niteliği ve Safi Kazanç Tespiti

Gelir Vergisi Kanunu'nun 37. maddesi uyarınca her türlü ticari ve sınai faaliyetten doğan kazançlar ticari kazanç sayılmaktadır. Bir yatın organize, devamlı ve gelir elde etme gayesiyle charter faaliyetinde işletilmesi halinde elde edilen kazanç ticari kazanç niteliğindedir; bu kapsamda süreklilik arz eden charter faaliyetleri arızi işlemlerden ayrılır.

Charter operasyonlarının sermaye şirketleri veya kurumlar tarafından yürütülmesi halinde Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 6. maddesi işletilir. Bu hükme göre kurumlar vergisi, mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanır ve safi kurum kazancının tespitinde Gelir Vergisi Kanunu'nun ticari kazanç hakkındaki hükümleri tatbik edilir.

Gerçek Kişilerde Yurt Dışı Vergi Mahsubu ve Tevsik Koşulları

Tam mükellefiyete tabi gerçek kişilerin yabancı memleketlerde elde ettikleri kazanç ve iratlardan mahallinde ödedikleri benzeri vergiler, Gelir Vergisi Kanunu'nun 123. maddesi uyarınca Türkiye'de tarh edilen gelir vergisinin yurt dışı kazançlara isabet eden kısmından mahsup edilir. Kanunun 123. maddesi gereğince mahsup edilecek miktar, Türkiye'de bu kazançlara isabet eden vergi tutarından fazla olduğu takdirde aradaki fark dikkate alınmaz ve Türkiye'de fazla ödenen yabancı vergi için iade imkanı doğmaz.

193 sayılı GELİR VERGİSİ KANUNU (GVK) m. 123Kaynağı aç

Madde
123 – Tam mükellefiyete tabi mükelleflerin yabancı
memleketlerde elde ettikleri kazanç ve iratlardan mahallinde ödedikleri benzeri
vergiler, Türkiye'de tarh edilen Gelir Vergisinin yabancı memleketlerde elde
edilen kazanç ve iratlara isabet eden kısmından indirilir.
Birinci
fıkra hükmünce indirilecek miktar Gelir Vergisinin yabancı memleketlerde elde
edilen kazanç ve iratlara isabet eden kısmından fazla olduğu takdirde, aradaki
fark nazara alınmaz.
Gelir
Vergisinin yabancı memlekette elde edilen kazanç ve iratlara isabet eden kısmı,
bunların gelire olan nispeti üzerinden hesaplanır.
Birinci
fıkrada yazılı vergi indiriminin yapılması için:
1.
Yabancı memlekette ödenen vergilerin gelir üzerinden alınan şahsi bir vergi
olması;
2.
Yabancı memlekette vergi ödendiğinin yetkili makamlardan alınan ve mahallindeki
Türk elçilik veya konsoloslukları, yoksa orada Türk menfaatlerini koruyan
memleketin aynı mahiyetteki temsilcileri tarafından tasdik olunan vesikalarla
tevsik edilmesi;
Şarttır.
2 numarada yazılı vesikalar taksit
zamanına kadar gelmemiş olursa, yabancı memlekette elde edilen kazanç ve
iratlara isabet eden vergi kısmı bir yıl süre ile ertelenir.
Aranan
vesikalar bu süre zarfında vergi dairesine ibraz edildiği takdirde vergi tenzil
edilir; süre geçtikten sonra erteleme hükmü kalkar ve vesikalar ibraz edilse
bile nazara alınmaz. Vergi Usul Kanununda yazılı mücbir sebeplere ait hükümler
mahfuzdur.
Yabancı
memleketlerde ödenen vergilerin ilgili bulundukları kazanç ve iratlar mükellef
tarafından hangi yılın gelirine ithal edilmişse, bu vergilerde o gelire ait
vergiden indirilir.
Bu
madde gereğince yapılan vergi indiriminde yabancı para ile ödenen vergilere,
bunların ilgili bulunduğu kazanç ve iratlara uygulanan kambiyo rayici uygulanır.
(Ek fıkra: 28/3/2007-5615/9
md.) Kontrol edilen
yabancı kurumlara ilişkin hükümlerin uygulandığı durumlarda, yurt dışı
iştirakin toplam vergi yükünün hesabında esas alınan vergiler, ödenmiş olmaları
şartıyla, Türkiye’de vergilendirilecek kontrol edilen yabancı kurum kârları
üzerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilebilir.
Yetki:
Mükerrer Madde 123-
(Değişik: 9/4/2003-4842/16 md.)[148][149]
1.Bu
Kanunun 21, 23/8, 47 ve 48 inci maddelerinde yer alan maktu had ve tutarlar,
1.1.2003 tarihi itibariyle geçerli olan had ve tutarlarına yükseltilmiştir.
2.
Bu Kanunun 9/10,19, 21, 23/8, 23/10, 31, 40/1, 40/7, 47, 48, 68, mükerrer 80,
82 ve 86 ncı maddeleri ile 89 uncu maddesinin birinci fıkrasının (15) numaralı
bendinde yer alan maktu had ve tutarlar, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak
Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre belirlenen yeniden değerleme oranında
artırılmak suretiyle uygulanır. Bu şekilde hesaplanan maktu had ve tutarların %
5'ini aşmayan kesirler dikkate alınmaz. Cumhurbaşkanı, bu surette tespit edilen
had ve tutarları % 50'sine kadar artırmaya veya indirmeye yetkilidir.[150][151][152][153]
3.
Bu Kanunun 103 üncü maddesinde yer alan vergi tarifesinin gelir dilim tutarları
hakkında, bu maddenin (2) numaralı fıkrası uygulanır.
Son Hükümler
Kaldırılan hükümler:

Yabancı memlekette ödenen verginin Türkiye'de mahsup konusu yapılabilmesi için iki temel şart aranır: Yabancı ülkede ödenen verginin gelir üzerinden alınan şahsi bir vergi olması ve verginin ödendiğinin yetkili makamlardan alınan, mahallindeki Türk elçilik veya konsoloslukları, yoksa orada Türk menfaatlerini koruyan memleketin aynı nitelikteki temsilcileri tarafından tasdik olunan belgelerle tevsik edilmesi şarttır.

Gelir vergisinde tevsik belgeleri taksit zamanına kadar temin edilememişse, Gelir Vergisi Kanunu'nun 123. maddesi uyarınca yabancı memlekette elde edilen kazanç ve iratlara isabet eden vergi kısmı bir yıl süreyle ertelenir. Aranan belgeler bu süre zarfında vergi dairesine ibraz edildiği takdirde vergi tenzil edilir; Vergi Usul Kanunu'ndaki mücbir sebepler saklı kalmak kaydıyla süresi içinde ibraz edilmemesi durumunda erteleme hükmü kalkar ve sonradan ibraz edilen vesikalar nazara alınmaz.

Kurumlar Vergisinde Yurt Dışı Vergi Mahsubu ve Erteleme Mekanizması

Tam mükellef kurumların yabancı ülkelerde elde ederek Türkiye'de genel sonuç hesaplarına intikal ettirdikleri kazançlardan mahallinde ödenen kurumlar vergisi ve benzeri vergiler, Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 33. maddesinin 1. fıkrası uyarınca Türkiye'de bu kazançlar üzerinden tarh olunan kurumlar vergisinden indirilebilir. Mahsubun uygulanabilmesi için kazancın brüt tutarıyla hesaplara aktarılması ve yurt dışı vergilerin usulüne uygun şekilde belgelenmesi gerekir.

5520 sayılı KURUMLAR VERGİSİ KANUNU m. 33Kaynağı aç

MADDE 33- (1) Yabancı ülkelerde elde edilerek Türkiye’de
genel sonuç hesaplarına intikal ettirilen kazançlardan mahallinde ödenen kurumlar
vergisi ve benzeri vergiler, Türkiye’de bu kazançlar üzerinden tarh olunan kurumlar
vergisinden indirilebilir.
(2) Kanunun 7 nci maddesinin
uygulandığı hallerde, yurt dışındaki iştirakin ödemiş olduğu gelir ve kurumlar vergisi
benzeri vergiler, kontrol edilen yabancı şirketin Türkiye’de vergilendirilecek kazancı
üzerinden hesaplanan kurumlar vergisinden mahsup edilebilir.
(3) Tam
mükellef kurumların doğrudan veya dolaylı olarak sermayesi veya oy hakkının % 25’ine
sahip olduğu yurt dışı iştiraklerinden elde ettikleri kâr payları üzerinden Türkiye’de
ödenecek kurumlar vergisinden, iştiraklerin bulunduğu ülkelerdeki kâr payı dağıtımına
kaynak oluşturan kazançlar üzerinden ödenen gelir ve kurumlar vergisi benzeri vergilerin
kâr payı tutarına isabet eden kısmı mahsup edilebilir. Kazanca ilave edilen kâr
payı, bu kazançlar üzerinden yurt dışında ödenen gelir ve kurumlar vergisi benzeri
vergiler dahil edilmek suretiyle dikkate alınır.
(4) Yurt dışı kazançlar üzerinden
Türkiye’de tarh olunacak vergilere mahsup edilebilecek tutar, hiç bir surette yurt
dışında elde edilen kazançlara Kanunun 32 nci maddesinde belirtilen kurumlar vergisi
oranının uygulanmasıyla bulunacak tutardan fazla olamaz. Bu sınır dahilinde, ilgili
bulunduğu kazancın Türkiye’de genel sonuç hesaplarına intikal ettirildiği hesap
döneminde tamamen veya kısmen indirilemeyen vergiler, bu dönemi izleyen üçüncü hesap
dönemi sonuna kadar indirim konusu yapılabilir.
(5) Geçici vergilendirme dönemi
içinde yurt dışından elde edilen gelirlerin bulunması halinde, bu gelirler üzerinden
elde edildiği ülkelerde kesinti veya diğer şekillerde ödenen vergiler, o dönem için
hesaplanan geçici vergi tutarından da mahsup edilebilir. İndirilecek tutar, yurt
dışında elde edilen kazançlara Kanunun 32 nci maddesinde belirtilen geçici vergi
oranının uygulanmasıyla bulunacak tutardan fazla olamaz.
(6) Yabancı ülkelerde vergi
ödendiği, yetkili makamlardan alınarak mahallindeki Türk elçilik veya konsoloslukları,
yoksa mahallinde Türk menfaatlerini koruyan ülkenin aynı nitelikteki temsilcileri
tarafından tasdik olunan belgelerle tevsik olunmadıkça, yabancı ülkede ödenen vergiler
Türkiye’de tarh olunan vergiden indirilemez.
(7) Kurumlar vergisinden indirim
konusu yapılan vergilerin yabancı ülkelerde ödendiğini gösterir belgelerin, tarhiyat
sırasında mükellef tarafından ibraz edilememesi halinde, yabancı ülkede ödenen veya
ödenecek olan vergi, Kanunun 32 nci maddesindeki kurumlar vergisi oranını aşmamak
şartıyla o ülkede geçerli olan oran üzerinden hesaplanır ve tarhiyatın bu suretle
hesaplanan tutara isabet eden kısmı ertelenir. İbraz edilmesi gereken belgeler,
tarh tarihinden itibaren en geç bir yıl içinde ilgili vergi dairesine ibraz edildiği
takdirde, bu belgelerde yazılı kesin tutara göre tarhiyat düzeltilir.
(8) Mücbir sebepler olmaksızın
belgelerin bu süre zarfında ibraz edilmemesi veya bu belgelerin ibrazından sonra
ertelenen vergi tutarından daha düşük bir mahsup hakkı olduğunun anlaşılması halinde,
ertelenen vergiler için Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine
göre gecikme zammı hesaplanır.
(9) Bu madde hükmünün uygulanmasında,
yabancı para ile ödenen vergilere, bunların ilgili bulunduğu kazançların genel sonuç
hesaplarına intikali esnasındaki kur uygulanır.
Yurt içinde kesilen vergilerin
mahsubu

Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 33. maddesinin 4. fıkrası uyarınca, yabancı ülkelerdeki kazançlar sebebiyle Türkiye'de mahsup edilebilecek vergi miktarı, yurt dışı kazanca yasal kurumlar vergisi nispeti tatbik edilerek hesaplanacak meblağı aşamaz. Bahse konu yasal sınır saklı kalmak üzere, kazancın Türkiye'deki genel sonuç hesaplarına dahil edildiği dönemde mahsup olanağı bulunamayan vergi kısmı, bahse konu dönemi takip eden üçüncü hesap döneminin sonuna kadar indirim hakkına konu edilebilir.

Yurt dışında vergi ödendiğinin yetkili makamlardan alınarak Türk elçilik veya konsoloslukları ya da ilgili temsilciliklerce tasdik edilen belgelerle tevsik edilmesi zorunludur. Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 33. maddesinin 7 ve 8. fıkraları uyarınca, belgelerin tarhiyat sırasında mükellef tarafından ibraz edilememesi halinde yabancı ülkedeki oran üzerinden hesaplanan tutar ertelenir; belgelerin tarh tarihinden itibaren en geç bir yıl içinde vergi dairesine sunulması halinde tarhiyat kesin tutara göre düzeltilir, mücbir sebep olmaksızın ibraz edilmemesi halinde ise erteleme kalkarak gecikme zammı uygulanır.

Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları Kapsamında Yetki Dağılımı

Uluslararası charter gelirlerinin birden fazla ülkede eşzamanlı vergilendirilmesini önlemek amacıyla yürürlüğe konulan çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları devreye girer. 2 Seri No'lu Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları Genel Tebliği çerçevesinde bu anlaşmalarla vergilendirme yetkisi gelirin elde edildiği kaynak devlete, ikamet devletine bırakılabileceği gibi her iki devlet arasında paylaştırılarak da düzenlenebilir.

Katma Değer Vergisi Yönünden Yurt Dışı Charter İşlemleri

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 6. maddesi gereğince işlemlerin Türkiye'de yapılmış sayılması için malların teslim anında Türkiye'de bulunması veya hizmetin Türkiye'de yapılması ya da hizmetten Türkiye'de faydalanılması aranır. Hizmet ifalarında işlemin yurt içinde gerçekleştiğinin kabulü için hizmetin Türkiye'de görülmesi yahut hizmetten Türkiye'de istifade edilmesi yeterli kabul edilmekte, her iki şartın birlikte varlığı zorunlu tutulmamaktadır. Aynı Kanun'un 1. maddesi doğrultusunda Türkiye'de ticari faaliyet çerçevesinde yerine getirilen teslim ve hizmetler ile Gelir Vergisi Kanunu'nun 70. maddesinde sayılan mal ve hakların kiralanması işlemleri katma değer vergisinin kapsamına girmektedir.

3065 sayılı KATMA DEĞER VERGİSİ KANUNU m. 6Kaynağı aç

Madde
6 – İşlemlerin
Türkiye'de yapılması:
a)
Malların teslim anında Türkiye'de bulunmasını,
b)
(Değişik : 27/1/2000 – 4503/3 md.) Hizmetin Türkiye'de yapılmasını veya hizmetten
Türkiye'de faydalanılmasını,
İfade
eder.
Uluslararası taşıma işleri:

3065 sayılı KATMA DEĞER VERGİSİ KANUNU m. 1Kaynağı aç

Madde
1 – Türkiye'de
yapılan aşağıdaki işlemler katma değer vergisine tabidir:
1.
Ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim
ve hizmetler,
2.
Her türlü mal ve hizmet ithalatı,
3.
Diğer faaliyetlerden doğan teslim ve hizmetler:
a)
Posta, telefon, telgraf, teleks ve bunlara benzer hizmetler ile radyo ve televizyon
hizmetleri,
b)
(Değişik: 14/3/2007-5602/10 md.) Her türlü şans ve talih oyunlarının tertiplenmesi
ve oynanması,
c) Profesyonel sanatçıların yer aldığı gösteriler ve konserler
ile profesyonel sporcuların katıldığı sportif faaliyetler, maçlar, yarışlar ve yarışmalar
tertiplenmesi, gösterilmesi,
d) (Değişik : 16/6/2009-5904/8 md.) Müzayede mahallerinde
ve gümrük depolarında yapılan satışlar ile 10/2/2005 tarihli ve 5300 sayılı Tarım
Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa göre düzenlenen ürün senetlerinin, senedin
temsil ettiği ürünü depodan çekecek olanlara teslimi,
e)
Boru hattı ile hampetrol, gaz ve bunların ürünlerinin taşınmaları,
f)
Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde belirtilen mal ve hakların kiralanması
işlemleri,
g)
Genel ve katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine, belediyeler ve köyler ile
bunların teşkil ettikleri birliklere, üniversitelere, dernek ve vakıflara, her türlü
mesleki kuruluşlara ait veya tabi olan veyahut bunlar tarafından kurulan veya işletilen
müesseseler ile döner sermayeli kuruluşların veya bunlara ait veya tabi diğer müesseselerin
ticari, sınai, zirai ve mesleki nitelikteki teslim ve hizmetleri,
h)
Rekabet eşitsizliğini gidermek maksadıyla isteğe bağlı mükellefiyetler suretiyle
vergilendirilecek teslim ve hizmetler.
Ticari,
sınai, zirai faaliyet ile serbest meslek faaliyetinin devamlılığı, kapsamı ve niteliği
Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine göre; Gelir Vergisi Kanununda açıklık bulunmadığı
hallerde, Türk Ticaret Kanunu ve diğer ilgili mevzuat hükümlerine göre tayin ve
tespit edilir.
Bu
faaliyetlerin kanunların veya resmi makamların gösterdiği gerek üzerine yapılması,
bunları yapanların hukuki statü ve kişilikleri, Türk tabiyetinde bulunup bulunmamaları,
ikametgah veya işyerlerinin yahut kanuni merkez veya iş merkezlerinin Türkiye'de
olup olmaması işlemlerin mahiyetini değiştirmez ve vergilendirmeye mani teşkil etmez.
İthalatın kamu sektörü, özel sektör veya herhangi bir gerçek
veya tüzelkişi tarafından yapılması veya herhangi bir şekil ve surette gerçekleştirilmesi,
özellik taşıması vergilendirmeye tesir etmez.
Teslim:

Tam mükellef gerçek kişiler yurt dışı charter kazancı için Türkiye'de vergi öder mi?

Evet, Gelir Vergisi Kanunu'nun 3 ve 4. maddeleri uyarınca tam mükellef gerçek kişiler Türkiye içinde ve dışında elde ettikleri kazanç ve iratların tamamı üzerinden Türkiye'de vergilendirilir.

Yurt dışında ödenen vergilerin tamamı Türkiye'den nakden iade alınabilir mi?

Hayır, Gelir Vergisi Kanunu'nun 123. maddesi uyarınca yurt dışında ödenen benzeri vergiler ancak Türkiye'de aynı kazanca isabet eden vergi payı kadar indirilebilir; bu tutarı aşan fark dikkate alınmaz ve iade edilmez.

Kurumlar vergisinde mahsup edilemeyen yurt dışı vergi sonraki dönemlere devredilebilir mi?

Evet, Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 33. maddesinin 4. fıkrası gereğince kanuni kurumlar vergisi oranı sınırında kalmak kaydıyla ilgili dönemde indirilemeyen vergiler, izleyen üçüncü hesap dönemi sonuna kadar indirim konusu yapılabilir.

Yurt dışı vergi tevsik belgeleri tarhiyat sırasında verilemezse erteleme süresi ne kadardır?

Hem Gelir Vergisi Kanunu'nun 123. maddesi hem de Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 33. maddesi çerçevesinde tevsik belgelerinin ibraz edilememesi halinde verginin ilgili kısmına bir yıllık erteleme uygulanır.

Charter hizmetinin Türkiye'de KDV'ye tabi olması için hem hizmetin hem faydalanmanın yurt içinde olması şart mıdır?

Hayır, Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 6. maddesi gereğince hizmetin Türkiye'de yapılması veya hizmetten Türkiye'de faydalanılması yeterli olup her iki koşulun bir arada bulunması şart değildir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Vergi hukuku