Fransız hukukunda serbest meslek faaliyeti; bağımsız biçimde yürütülen, müşterinin ya da hastanın menfaatine entelektüel, teknik veya tedavi edici hizmetler sunan profesyonel çalışmaları ifade eder. Bu faaliyetler ticari, zanaatkâr, sınai veya tarımsal nitelikte olmayan işler kategorisinde konumlandırılır.
Düzenlenmiş ve Düzenlenmemiş Serbest Meslek Ayrımı
Fransız hukukunda serbest meslekler düzenlenmiş ve düzenlenmemiş meslekler olarak iki ana gruba ayrılır. Bir serbest mesleğin düzenlenmiş sayılması; o mesleğe giriş veya icra aşamasında diploma, mesleki deneyim, ruhsat, fiziksel yeterlilik, sürekli eğitim veya ilgili meslek kuruluşuna üyelik gibi özel koşulların aranmasını gerektirir. Düzenlenmemiş serbest mesleklerde ise bu tür kapalı bir giriş rejimi aranmaz.
Bireysel İşletme ve Şirket Modelleri
Serbest meslek faaliyetinin bireysel işletme çatısı altında yürütülmesinde girişimci ile işletme arasında ayrı bir tüzel kişilik kurulmaz ve faaliyet şahsın kendi adına sürdürülür. Bu yapıda kuruluş ve yönetim formaliteleri şirketlere kıyasla daha hafiftir. 15 Mayıs 2022 tarihinden itibaren bireysel girişimcinin profesyonel malvarlığı ile kişisel malvarlığı kural olarak birbirinden ayrılmıştır. Mikro girişim ise bağımsız bir şirket türü olmayıp, bireysel işletmenin basitleştirilmiş vergi ve sosyal güvenlik rejimini ifade eder.
Serbest meslek faaliyetinde sosyal güvenlik statüleri tercih edilen hukuki modele göre değişiklik gösterir. Bireysel girişimciler ile EURL çoğunluk müdürleri sosyal güvenlik bakımından bağımsız çalışan rejimine tabidir. SASU başkanı ise assimilé-salarié sayılarak daha yüksek maliyet karşılığında daha kapsamlı bir sosyal korumaya dahil olur. Düzenlenmiş serbest meslek mensupları SELARL veya SELAS gibi sermaye şirketi formundaki SEL yapılarında faaliyet gösterebileceği gibi, aynı meslek mensuplarının birlikte meslek icra etmesini sağlayan klasik ortaklık yapısı olan SCP modelini de kullanabilir.
Dijital Kuruluş ve Tescil Prosedürü
Fransa'da serbest meslek faaliyeti başlatma, değişiklik bildirme ve kapatma işlemleri tek merkezli dijital sistem olan guichet unique des formalités des entreprises portalı üzerinden gerçekleştirilir. Klasik serbest meslek faaliyetleri için ulusal işletmeler kütüğü (RNE) kaydı kural olarak ücretsiz olmakla birlikte, ticari ajanlık gibi bazı özel alanlarda ek kayıt ücreti söz konusu olabilir. Ancak düzenlenmiş serbest meslek mensuplarının bu tescil bildirimine ek olarak yetkili meslek odasına veya ilgili meslek örgütüne de başvuru yapması zorunludur.
Vergilendirme Rejimleri ve Seçimlik Haklar
Serbest meslek gelirleri Fransız vergi hukukunda kural olarak gelir vergisi kapsamında ticari olmayan kazançlar (BNC) kategorisinde vergilendirilir. Yıllık cironun mikro girişim için geçerli eşiği aşması veya mükellefin isteğe bağlı başvurusu halinde gerçek usul (déclaration contrôlée) devreye girer. Gerçek usul uygulamasında vergiye esas kazanç, fiilen tahsil edilen mesleki gelirlerden fiilen ödenen ve indirilebilir nitelikteki mesleki giderlerin düşülmesi yoluyla tespit edilir.
BNC mükellefi olan mikro girişimciler, hane halkı vergi referans gelir şartını karşılamaları ve Urssaf'a süresinde bildirimde bulunmaları koşuluyla versement libératoire yöntemini tercih edebilirler. Bu usulde hasılat üzerinden yüzde 2,2 oranında sabit gelir vergisi kesilir ve sosyal güvenlik primleriyle birlikte ödenir. Bireysel işletme sahipleri ayrıca mali yılın ilk üç ayı içinde talepte bulunarak kural olan gelir vergisi yerine kurumlar vergisi (IS) rejimini seçebilirler.
Sosyal Güvenlik Primleri ve Destekler
2025 yılı gelirlerinin 2026 yılındaki düzenlemesinden itibaren, mikro rejim dışındaki bağımsız çalışanlarda sosyal prim matrahı, indirilebilir işletme giderleri düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden yüzde 26 oranında indirim uygulanarak belirlenmektedir. Yeni kurulan faaliyetleri destekleyen Acre uygulaması kapsamında sunulan sosyal prim indirimi başlangıçta normal prim oranının yüzde 50'si seviyesinde uygulanmakta olup, bu avantaj 1 Temmuz 2026 tarihinden itibaren daraltılarak yüzde 25 indirim düzeyine çekilecektir.
Yabancı Uyruklular İçin Mesleki İcra ve Oturum Koşulları
Fransa'da üç aydan uzun süre serbest meslek faaliyetini asli iş olarak sürdürmek isteyen yabancı ülke vatandaşlarının entrepreneur/profession libérale oturum kartı alması gerekir. Bu kartın düzenlenebilmesi için faaliyetin dijital sistem üzerinden bildirilmiş olması, ekonomik bakımdan yaşayabilir nitelik taşıması, yeterli geçim seviyesi sağlaması ve başvuru sahibinin mesleki nitelikleriyle uyumlu bulunması zorunludur. Fransa'yı terk yükümlülüğüne (OQTF) uymama, sahtecilik veya belirli ağır suçların varlığı oturum kartı başvurusunun reddine yol açabilir.
26 Ocak 2024 tarihli Göç Yasası gereğince, Avrupa Birliği dışındaki ülke vatandaşlarının Fransa'da bireysel girişimci statüsüyle serbest meslek faaliyeti yürütebilmeleri için bu faaliyeti açıkça yetkilendiren geçerli bir oturum belgesine sahip olmaları kanuni bir zorunluluktur.
Fransa'da serbest meslek kazançları nasıl vergilendirilir?
Serbest meslek gelirleri kural olarak ticari olmayan kazançlar (BNC) kategorisinde gelir vergisine tabidir; ciro sınırının aşılması veya mükellefin isteğe bağlı seçimiyle gerçek usule geçilerek indirilebilir mesleki giderler düşülür.
Mikro girişim bağımsız bir şirket türü müdür?
Mikro girişim bağımsız bir şirket türü değildir; bireysel işletme yapısı için öngörülen basitleştirilmiş vergi ve sosyal güvenlik rejimini ifade eder.
Bireysel işletmede kişisel malvarlığı mesleki borçlardan korunur mu?
Bireysel işletmelerde ayrı bir tüzel kişilik bulunmamakla birlikte, 15 Mayıs 2022 tarihinden itibaren profesyonel malvarlığı ile kişisel malvarlığı kural olarak birbirinden ayrılmıştır.
AB dışı vatandaşların bireysel girişimci olarak çalışması için ne gereklidir?
26 Ocak 2024 tarihli Göç Yasası uyarınca, Avrupa Birliği dışındaki ülke vatandaşlarının bireysel girişimci olarak serbest meslek icra edebilmeleri için bu faaliyeti açıkça yetkilendiren bir oturum belgesine sahip olmaları şarttır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy