Findeks Sistemi ve Finansal Risk Raporunun Kapsamı
Findeks sorgusu, kredi ve finansal işlemlerin güvenilirliğini değerlendirmek amacıyla Türkiye Bankalar Birliği tarafından geliştirilen ve Kredi Kayıt Bürosu tarafından işletilen bir kredi notu sistemidir. Bankalar, finansal kuruluşlar ve ticari işletmeler bu altyapıyı kullanarak muhataplarının mali geçmişini değerlendirir. Sistem bünyesinde sunulan risk raporu ise kredi, kredi kartı ve kredili mevduat hesaplarının borç, limit, açılış ve kapanış bilgilerinin yanı sıra kredi kullanım oranlarını, ödenmemiş borçları, gecikmiş ödemeleri ve icra ile haciz işlemlerini tek bir alanda göstererek finansal durumun yönetilmesine ve ödeme alışkanlıklarının takibine imkân verir.
Sorgulama Koşulları ve Kredi Notu Değerlendirmesi
Findeks sorgulamasının yapılabilmesi için T.C. kimlik numarası veya şirket vergi kimlik numarası, bireysel sorgulamalarda doğum tarihi, SMS doğrulaması yapılacaksa cep telefonu numarası ile sisteme ait şifre veya e-Devlet şifresi gerekmektedir. Kredi notu 0 ila 1900 puan skalası üzerinden hesaplanır. Skalada yüksek kredi notunun düşük riskli ve güvenilir profili, düşük kredi notunun ise daha yüksek riskli bir mali tabloyu temsil ettiği genel olarak kabul edilmekle birlikte, puan bareminin uç noktalarına dair tanımlamalarda dikkatli bir risk değerlendirmesi yapılması gerekir.
MİDES Üzerinden Kredi Notuna İtiraz Usulü
Kredi notuna itirazda bulunabilmek için son bir ay içerisinde bankalar veya Findeks aracılığıyla notun öğrenilmiş olması ve bu işleme dair referans numarasının bulunması şarttır. Başvurular Kredi Kayıt Bürosu internet sitesinde bulunan Müşteri İtiraz Değerlendirme Sistemi (MİDES) üzerinden gerçekleştirilir. MİDES üzerinden iletilen itiraz Kredi Kayıt Bürosu tarafından ilgili bankaya yönlendirilir; bankanın kredi hesaplarını inceleyip onay vermesi hâlinde sonuç kullanıcıya bildirilir veya doğrudan ilgili bankadan öğrenilebilir.
Karekodlu Çek Sorgulama Kanalları ve Rapor İçeriği
Çek sorgusu, çek sahibinin geçmiş çek ödeme performansını göstererek ticari ilişkilerdeki temerrüt riskini azaltmayı amaçlar. Çekin üzerindeki karekod okutularak herhangi bir üyelik veya ücret gerekmeksizin sorgulama yapılabilir. İşlem; Elektronik Çek Sorgulama Sistemi (E-ÇEK), bankaların internet şubeleri, mobil bankacılık uygulamaları ve banka şubeleri aracılığıyla yürütülür. Raporlama sonucunda keşidecinin çek endeksi, Türkiye ortalamasına göre durumu, 1, 3, 6 ve 12 aylık zaman dilimlerinde vadesinde ödenen, gecikmeli ödenen ve karşılıksız kalan çeklerin toplam adet ve tutarları, açık ve ileri vadeli çekler, çek hesabının bulunduğu bankalar ile arkası yazılı çek bilgileri listelenir.
Ticari İlişkilerde Şirket Risk Analizi ve Paylaşım Onayı
Bir şirketin vergi kimlik numarası veya karekodu üzerinden finansal raporu ile çek geçmişinin incelenebilmesi için ilgili şirketin sistem üzerinden paylaşım onayı vermesi zorunludur. Karşılıksız çek keşide edilmesi suç teşkil etmesine ve icra takibine konu edilebilmesine rağmen, borçlu şirketin üzerine kayıtlı mal varlığı bulunmadığı ya da mevcut mal varlıkları nakde dönüştürülüp elden çıkarıldığı durumlarda alacağın tahsil kabiliyeti zayıflamaktadır. Bu nedenle ticari sözleşmeler öncesinde onaylı şirket analizi yapılması alacak güvenliği açısından kritik rol oynar.
Karşılıksız Çek Keşidesi ve Kanuni Cezai Yaptırımlar
5941 sayılı Çek Kanunu'nun 5 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kanuni ibraz süresi içinde ibraz edildiğinde çekle ilgili olarak karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine her bir çek için binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Bu ceza karşılıksız kalan çek miktarından az olamaz. Karşılıksız çek suçu sebebiyle ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması hükümleri uygulanmaz. Hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi hâlinde ise kamuya yararlı bir işte çalıştırma kararı verilmeksizin ceza doğrudan hapis cezasına çevrilir.
5941 sayılı ÇEK KANUNU m. 5Kaynağı aç
Çek Düzenleme ve Çek Hesabı Açma Yasağı
Mahkeme, karşılıksız çek sebebiyle çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına veya bu yasağın bulunması hâlinde devamına hükmeder; yargılama sırasında da resen koruma tedbiri olarak yasak kararı verilir. Yasak; çek hesabı sahibi gerçek veya tüzel kişi, tüzel kişi adına çek keşide edenler ve sermaye şirketlerinde ayrıca yönetim organı ile ticaret siciline tescil edilen yetkililer hakkında uygulanır. Çek karşılığını banka hesabında bulundurma yükümlülüğü çek hesabı sahibine, tüzel kişilerde mali işleri yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesine, belirleme yapılmamışsa yönetim organını oluşturan tüm üyelere aittir. Hakkında yasaklama kararı verilenler yasaklılıkları süresince sermaye şirketlerinin yönetim organlarında görev alamaz; ancak mevcut organ üyelikleri görev sürelerinin sonuna kadar devam eder. Gerçek kişi hesap sahibi kendi adına çek düzenlemek üzere vekil atayamaz; vekil aracılığıyla çek keşide edilse dahi hukuki ve cezai sorumluluk hesap sahibine ait kalır.
Yasağın Tebliği, Bildirim Yükümlülükleri ve Kaldırılması
Karşılıksız çek suçundan açılan davalar icra mahkemesinde görülür; çekin ibraz edildiği yer, çek hesabının bulunduğu şube yeri, hesap sahibinin veya şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Yasak kararı, ilgilinin bankaya bildirdiği adrese Tebligat Kanunu'nun 35 inci maddesine göre çıkarılır; adresin yanlış bildirilmesi veya fiilen terk edilmiş olması hâlinde de tebligat yapılmış sayılır. Yasak kararı tebliğ edilen kişi, elindeki bütün çek yapraklarını ait olduğu bankalara iade etmekle yükümlüdür ve adına yeni bir çek hesabı açılamaz. Ayrıca tebliğden itibaren on gün içinde henüz karşılığı tahsil edilmemiş çekleri liste hâlinde muhatap bankaya bildirmek zorundadır. Kararlar UYAP aracılığıyla MERSİS ile Risk Merkezine bildirilir ve bankalara duyurulur. Yargılama neticesinde beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın düşmesi veya davanın reddine karar verilmesi hâlinde yasak kaldırılır ve karar kesinleşince elektronik ortamda bildirilip ilan olunur.
Kredi notuna itiraz etmek için hangi şartlar aranır?
Kredi notuna itiraz edebilmek için son bir ay içinde bankalar veya Findeks üzerinden notun öğrenilmiş olması ve bu işleme ait referans numarasının bulunması gerekir. Başvuru Kredi Kayıt Bürosu'nun Müşteri İtiraz Değerlendirme Sistemi (MİDES) üzerinden yapılır.
Başka bir şirketin çek ve finansal raporu doğrudan görüntülenebilir mi?
Hayır, bir şirketin vergi kimlik numarası veya karekodu üzerinden finansal durumunun ve çek raporunun sorgulanabilmesi için ilgili şirketin sistem üzerinden paylaşım onayı vermesi zorunludur.
Karekodlu çek sorgulaması hangi kanallardan yapılır?
Karekodlu çek sorgulaması; Elektronik Çek Sorgulama Sistemi (E-ÇEK), bankaların internet şubeleri, mobil bankacılık uygulamaları ve banka şubeleri aracılığıyla herhangi bir üyelik veya ücret gerekmeksizin çek üzerindeki karekod okutularak yapılır.
Karşılıksız çek keşide edilmesinin cezai yaptırımı nedir?
Karşılıksız çek düzenleyen kişi hakkında şikâyet üzerine her bir çek için binbeşyüz güne kadar adli para cezası verilir ve bu ceza karşılıksız kalan tutardan az olamaz. Adli para cezasının ödenmemesi durumunda ceza doğrudan hapis cezasına dönüştürülür; ayrıca bu suçta ön ödeme, uzlaşma veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanmaz.
Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kimleri kapsar?
Bu yasak; çek hesabı sahibi gerçek veya tüzel kişiyi, tüzel kişi adına çek keşide edenleri ve sermaye şirketlerinde yönetim organı üyeleri ile ticaret siciline tescil edilmiş şirket yetkililerini kapsar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy