Finansal kiralama sözleşmesi, kiralayanın bir malın zilyetliğini kiracıya o maldan her türlü yararın sağlanması amacıyla bir bedel karşılığında devrettiği; belirlenen sürenin sonunda kiracının mülkiyet hakkını kazanacağı ya da rayicin altında bir bedelle satın alma hakkına sahip olacağı sözleşme türüdür. Bu sözleşmeler, Türk Borçlar Kanunu kapsamında düzenlenen tipik kira sözleşmelerinden nitelik ve sonuçları itibarıyla tamamen farklı özellikler taşımaktadır. Finansal kiralamaya ilişkin hukuki rejim, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu hükümleriyle özel olarak düzenlenmiştir.
Sözleşmenin Tarafları ve Konusu
Finansal kiralama ilişkisinde kiralayan taraf herkes olamaz; kiralayan sıfatını yalnızca finansal kiralama şirketleri, katılım bankaları ile kalkınma ve yatırım bankaları üstlenebilir. Kiracı tarafında ise yalnızca tacir olma şartı aranmamaktadır; tüketiciler de finansal kiralama sözleşmelerine kiracı sıfatıyla taraf olabilmektedir.
Taşınır veya taşınmaz fark etmeksizin asli niteliğini koruyan her türlü mal finansal kiralama sözleşmesine konu edilebilir. Ayrıca bilgisayar yazılımları da finansal kiralama konusu yapılabilmektedir. Buna karşılık fikri ve sınai haklar finansal kiralama sözleşmesinin konusunu oluşturamaz.
Geçerlilik Şekli, Tescil ve Şerh İşlemleri
Finansal kiralama sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır; yazılı şekilde kurulmayan sözleşmeler geçerli kabul edilmez. Bu yazılı şekil şartı, yetkili Kurul tarafından belirlenecek esaslar dikkate alınarak mesafeli bir şekilde elektronik iletişim veya haberleşme araçları vasıtasıyla da yerine getirilebilir.
Sözleşmeye konu olan mal taşınmaz niteliğindeyse tapu kütüğüne şerh verilmesi, sicile kayıtlı bir malsa ilgili sicile şerh edilmesi zorunludur. Ayrıca kiralayan tarafından durumun Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Birliğine bildirilmesi gerekir. Birlik tarafından tutulan sicil herkese açık olduğundan hiç kimse bu kayıtları bilmediğini ileri süremez. Usulüne uygun tescil ve şerh işlemlerinin gerçekleştirilmesinin ardından, sözleşme konusu mal üzerinde üçüncü kişiler tarafından kazanılan ayni haklar kiralayana karşı ileri sürülemez.
Tarafların Hak ve Yükümlülükleri
Finansal kiralamaya konu malın zilyetliğinin, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça sözleşme tarihinden itibaren en geç 2 yıl içinde kiracıya devredilmesi gerekir. Malın belirlenen zamanda kiracıya teslim edilmemesi halinde Türk Borçlar Kanunu bünyesinde borçların ifa edilmemesine bağlanan hükümler uygulama alanı bulur.
Kiracı, sözleşme süresince finansal kiralamaya konu malın bakımından ve korunmasından bizzat sorumludur ve buna ilişkin ortaya çıkacak her türlü masrafı kiracı karşılar. Malın sözleşme süresi boyunca uğrayacağı hasar ve kayıplar sigorta yoluyla teminat altına alınır; ancak sigortanın karşılayamadığı kısımdan kiracı sorumlu tutulur. Malın sigortalanması kanunen zorunlu olup sigorta işlemini hangi tarafın yapacağı sözleşmeyle belirlenir; sigorta primlerini ödeme borcu ise kiracıya aittir.
Sözleşmenin Sona Ermesi ve Fesih Halleri
Belirli bir süre için kurulan finansal kiralama sözleşmesi, sürenin dolmasıyla kendiliğinden sona erer. Ayrıca kiracının ölümü, iflası veya fiil ehliyetini kaybetmesi hallerinde de sözleşme kendiliğinden son bulur. Kiracının tasfiye sürecine girmesi ise sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirmez; bu durumda sözleşmenin sona ermesi için kiracının talepte bulunması gerekmektedir, ancak sözleşmede bunun aksinin kararlaştırılması da mümkündür.
Sözleşmenin tarafları, sözleşme süresinin bitiminden en az 3 ay önce bildirimde bulunmak suretiyle sözleşmenin aynı koşullarla veya belirli hususları değiştirilerek uzatılmasını isteyebilirler. Tarafların bu konuda anlaşması halinde sözleşme belirlenen yeni süre boyunca devam eder.
Kiracının finansal kiralama bedelini ödemeyerek temerrüde düşmesi halinde, kiralayan tarafından borcun ödenmesi için 30 günlük süre tanınır. Kiracı kendisine verilen bu 30 günlük süre içinde bedeli ödemezse kiralayanın sözleşmeyi feshetme hakkı doğar.
Sözleşmede kiracı lehine satın alma hakkı tanınmışsa, kiracı bu hakkın doğumundan itibaren 30 günlük süre içinde satın alma işlemini gerçekleştirmelidir. Sözleşmenin sona ermesi üzerine sözleşmede yer alan satın alma hakkını kullanmayan ya da kendisine böyle bir hak tanınmamış olan kiracı, finansal kiralamaya konu olan malı kiralayana geri vermekle yükümlüdür.
Sıkça Sorulan Sorular
Tüketiciler finansal kiralama sözleşmesi yapabilir mi?
Evet, finansal kiralama sözleşmesinde kiracı tarafının yalnızca tacir olması zorunlu tutulmadığı için tüketiciler de kiracı sıfatıyla sözleşme kurabilir.
Finansal kiralamada sigorta primlerini kim öder?
Finansal kiralama konusu malın sigorta primlerini ödeme yükümlülüğü kiracıya aittir; sigortalama işlemini hangi tarafın yapacağı ise sözleşmeyle belirlenir.
Kira bedeli ödenmediğinde kiralayan hemen fesih yapabilir mi?
Hayır, kira bedelini ödemeyen kiracıya öncelikle 30 günlük süre tanınmalı, bu sürede temerrüt hali giderilmezse sözleşme feshedilmelidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy