Evrakta sahtecilik fiilleri nedeniyle verilen hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi, belgenin türüne ve belirlenen nihai ceza süresine göre değerlendirilir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 49. maddesinin ikinci fıkrasına göre mahkûm olunan bir yıl veya daha az süreli cezalar kısa süreli hapis cezası kapsamında kabul edilir. Aynı Kanun'un 50. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca failin şahsi ve ekonomik koşulları, yargılamadaki pişmanlık durumu ile fiilin işleniş biçimi gözetilerek bu cezalar adli para cezasına dönüştürülebilir. Bu suçlar kabahat kapsamında olmayıp idari yaptırımlara değil, mahkemece hükmedilen adli para cezasına tabidir. Ancak kanundaki suç tanımında hapis veya adli para cezası seçenek olarak düzenlenmiş ve mahkeme tercihini hapisten yana kullanmışsa, TCK'nin 50. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca cezanın sonradan adli para cezasına çevrilmesi mümkün değildir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 49Kaynağı aç
hallerde bir aydan az, yirmi yıldan fazla olamaz.
(2) Hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, kısa süreli
hapis cezasıdır.
Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 50Kaynağı aç
kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa
ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre;
a) Adlî para cezasına,
b) Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hale
getirme veya tazmin suretiyle, tamamen giderilmesine,
c) En az iki yıl süreyle, bir meslek
veya sanat edinmeyi sağlamak amacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da bulunan
bir eğitim kurumuna devam etmeye,
d) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle, belirli
yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya,
e) Sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılmak suretiyle veya
gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmiş
olması durumunda; mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle,
ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınmasına, belli bir meslek ve
sanatı yapmaktan yasaklanmaya,
f) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ve gönüllü olmak
koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya,
çevrilebilir.
(2) Suç tanımında hapis cezası ile adlî para cezasının seçenek olarak
öngörüldüğü hallerde, hapis cezasına hükmedilmişse; bu ceza artık adlî para cezasına
çevrilmez.
(3) Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm
olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte
onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm
edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada yazılı
seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.
(4) Taksirli suçlardan dolayı
hükmolunan hapis cezası uzun süreli de olsa; bu ceza, diğer koşulların varlığı
halinde, birinci fıkranın (a) bendine göre adlî para cezasına çevrilebilir.
Ancak, bu hüküm, bilinçli taksir halinde uygulanmaz.
(5) Uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilen adlî
para cezası veya tedbirdir.
(6) Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata
rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerinin yerine getirilmesine
başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi halinde, infaz hâkimliği kısa
süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar
derhal infaz edilir. Bu durumda, beşinci fıkra hükmü uygulanmaz.[7][8]
(7) Hükmedilen seçenek tedbirin hükümlünün elinde olmayan nedenlerle
yerine getirilememesi durumunda, infaz hâkimliğince tedbir değiştirilir.8
Hapis cezasının ertelenmesi
Resmi Belgede Sahtecilik Suçunda Cezanın Paraya Çevrilmesi
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 204. maddesinin birinci fıkrası, sahte resmi belge oluşturan, mevcut bir belgeyi yanıltıcı biçimde değiştiren ya da sahte belgeyi kullanan kişiler hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis yaptırımı öngörür. Fiilin kamu görevlisi tarafından görevi kapsamında yetkili olduğu belgelere yönelik işlenmesi, gerçeğe aykırı belge tanzim edilmesi veya bu belgenin kullanılması halinde ceza aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca üç yıldan sekiz yıla kadar hapis olarak uygulanır. İlgili belgenin sahteliği ispatlanana dek geçerliliğini koruyan belgelerden sayılması durumunda verilecek ceza üçüncü fıkra doğrultusunda yarı oranında artırılır. Temel cezanın alt sınırının iki yıl olarak belirlenmesi sebebiyle resmi belgede sahtecilik eylemlerinde yaptırımın kısa süreli hapis cezası sınırına inmesi güçleşmekte; bu durum cezanın adli para cezasına çevrilmesini genel olarak engellemekte veya son derece sınırlı bırakmaktadır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 204Kaynağı aç
bir resmi belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren veya sahte resmi
belgeyi kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
(2) Görevi gereği düzenlemeye yetkili olduğu resmi bir belgeyi sahte olarak
düzenleyen, gerçek bir belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren,
gerçeğe aykırı olarak belge düzenleyen veya sahte resmi belgeyi kullanan kamu
görevlisi üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(3) Resmi belgenin, kanun hükmü gereği sahteliği sabit oluncaya kadar
geçerli olan belge niteliğinde olması halinde, verilecek ceza yarısı oranında
artırılır.
Resmî belgeyi bozmak, yok etmek veya gizlemek
Özel Belgede Sahtecilik ve Kısa Süreli Hapis Cezasına Çevrim
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 207. maddesi uyarınca sahte özel belge hazırlayan ya da hakiki bir belgeyi başkalarını yanıltacak biçimde değiştirip kullananlar ile sahteliğini bilerek bu belgeyi kullanan kişiler bir yıldan üç yıla kadar hapis yaptırımıyla karşılaşır. Özel belgeye ilişkin düzenlemede hapis cezasının bir yıldan başlaması, mahkemenin alt sınırdan hüküm kurduğu ya da yasal indirimleri uyguladığı durumlarda cezanın adli para cezasına dönüştürülme ihtimalini resmi evraka nazaran artırır. Bununla birlikte TCK'nin 50. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, failin daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş bulunması şartıyla, fiilin işlendiği tarihte on sekiz yaşını doldurmayan veya altmış beş yaşını tamamlamış olan kişilerin çarptırıldığı bir yıl ya da daha az süreli hapis cezalarının seçenek yaptırımlara çevrilmesi zorunludur.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 207Kaynağı aç
gerçek bir özel belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren ve kullanan
kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Bir sahte özel belgeyi bu özelliğini bilerek kullanan kişi de
yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır.
Özel belgeyi bozmak, yok etmek veya gizlemek
Evrakta Sahtecilik Suçunun Unsurları ve Yargılama Usulü
Evrakta sahtecilik suçu kasten işlenebilen bir suçtur ve taksirle işlenemez; bu nedenle failin sahteciliği bilerek ve isteyerek gerçekleştirmesi gerekir. Suçun yasal olarak oluşabilmesi için belgenin aldatma kabiliyetine sahip olması şarttır. İlk bakışta sahte olduğu anlaşılan kaba taklit niteliğindeki belgeler aldatma kabiliyetini haiz olmadığından suçun oluşumu için yeterli kabul edilmez. Yargılama aşamasında belgenin aldatma kabiliyeti ile imza, yazı, mühür, tarih ve teknik özellikleri adli ve kriminal laboratuvarlar veya bilirkişi incelemesi yoluyla belirlenir. Resmi belgede sahtecilik suçu kural olarak re'sen soruşturulur ve uzlaşma kapsamında yer almaz.
Evrakta sahtecilik hapis cezası hangi hallerde adli para cezasına çevrilir?
Evrakta sahtecilik yargılaması sonucunda hükmedilen hapis cezasının bir yıl veya daha az süreli olması halinde, mahkemece failin kişiliği, pişmanlığı, sosyal ve ekonomik durumu değerlendirilerek ceza adli para cezasına çevrilebilir.
Resmi belgede sahtecilik suçu uzlaşmaya tabi midir?
Resmi belgede sahtecilik suçu uzlaşma kapsamında değildir; soruşturma ve kovuşturma işlemleri kural olarak re'sen yürütülür.
Evrakta sahtecilik suçu taksirle işlenebilir mi?
Evrakta sahtecilik suçu taksirle işlenemez; suçun oluşumu için failin fiili bilerek ve isteyerek kasten gerçekleştirmesi zorunludur.
Yaş küçüklüğü veya yaşlılık halinde hapis cezasının çevrilmesi zorunlu mudur?
Failin daha önce hapis cezası almamış olması kaydıyla, fiili işlediği sırada henüz on sekiz yaşını bitirmemiş veya altmış beş yaşını doldurmuş kişilerin aldığı bir yıl veya daha az süreli hapis cezalarının seçenek yaptırımlardan birine dönüştürülmesi kanunen zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy